Σελίμ Μαχούρ Ντουρμάκ, ίσως ο πιο πολυδιάστατος φιλόσοφος της πρώτης φάσης της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Ο Σελίμ Μαχούρ Ντουρμάκ είναι
ίσως ο πιο πολυδιάστατος φιλόσοφος της πρώτης φάσης της οθωμανικής
αυτοκρατορίας. Επηρεασμένος από τους Σούφι, τους περιπλανώμενους
αναρχικούς-μυστικούς του Ισλάμ, αλλά και τους Άραβες κι Έλληνες φιλοσόφους,
αυτό που κάνει είναι να προκαλεί την εξουσία. Άλλοτε ισχυρίζεται πως αγνοεί τα
πάντα σαν τον Σωκράτη κι άλλοτε πως γνωρίζει να διεισδύει στην ουσία του σύμπαντος
μέσα από τη μουσική. Άλλοτε συνομιλεί απ? ευθείας με τον Μωάμεθ τον Πορθητή κι
άλλοτε ανακατεύεται με το λαό, μπεκροπίνοντας σε κάποια ταβέρνα. Αυτό που τον
διακρίνει όμως είναι η προκλητική του στάση απέναντι στους κομφορμιστές.
Λέγεται ότι επισκέφτηκε κάποτε μια μεγάλη πόλη κι οι πρόκριτοι του ζήτησαν να
δώσει διαλέξεις περί σοφίας. Όταν έφτασαν οι πλούσιοι αστοί κι αξιωματούχοι στο
μέρος της πρωινής διάλεξης καλοντυμένοι, γεμάτοι κοσμήματα αυτός άρχισε να τους
μπουγελώνει. Οι πιο πολλοί φυσικά έφυγαν βρίζοντας, λέγοντας ότι δεν περίμεναν
τόση έλλειψη σοβαρότητας από κάποιον που θα μιλούσε περί σοφίας. Τότε ο Σελίμ Μαχούρ
ανάρτησε μια ταμπέλα έξω από το κτίριο που έλεγε «Εδώ θα βρείτε σοφία κι όχι
σοβαρότητα, αυτή βρείτε τη σπίτι σας».
Το κείμενο του «Περί Γνώσης»
είναι από τα ελάχιστα που διασωθήκαν, γιατί οι σουλτάνοι της παρακμής του 19ουαιώνα, βυθισμένοι σε μια κρίση σκοταδισμού, έκαψαν πολλά από τα βιβλία του.
«Περί Γνώσης
Παιχνίδιον Πρώτο» (1468)
- Η γνώση είναι έννοια κινητική, μυητική, εσωτερική, πολυδιάστατη, ουσιαστικά ονειρική, κυρίως ερωτική, ουτοπική, χαοτική.
- Αυτό σημαίνει ότι δε μπαίνει σε καλούπια, παρά μόνο σε κάποιες πλευρές της που είναι εμπειρικές και καθορίζονται από τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μιας εποχής.
- Όταν θέλουμε για παράδειγμα να μιλήσουμε μια γλώσσα, να γράψουμε σε κώδικες, να κρατήσουμε λογαριασμούς, να κτίσουμε ένα σπίτι, να λατρέψουμε έναν ή περισσότερους θεούς πρέπει να διδαχτούμε κάποιους κανόνες.
- Αυτοί οι κανόνες ορίζουν ένα πεδίο συμφωνίας, μια στοιχειώδη επικοινωνία, μια ανάγκη ταύτισης του ατόμου με τη κοινότητα.
- Από κει και πέρα οι άνθρωποι πρέπει να αμφισβητούν, να πειραματίζονται, να ερευνούν, να διαμορφώνουν μια δική τους εικόνα για τον κόσμο. Τότε λέμε ότι αποκτούν ταυτότητα, κάνουν τη δική τους σύνθεση, αναπτύσσουν το προσωπικό τους παιχνίδι.
- Η διαμόρφωση τάσεων, ρευμάτων στη φιλοσοφία, τη μουσική, την κοινωνία σημαίνει ότι οι διάφορες συνθέσεις μπαίνουν σε διάλογο, συγκρίνονται μεταξύ τους, διαφοροποιούνται από την κριτική, δοκιμάζονται πάλι εμπειρικά κι αν γίνουν κτήμα πολλών και δυνατών έχουν το δικαίωμα να ανατρέψουν παλαιότερες αξίες και θεσμούς που μέχρι τότε φαίνονταν σταθερές κι ακλόνητες.
- Οι επόμενες γενιές κάτω απ? αυτήν τη διαλεκτική επιρροή μπορεί να μιλούν διαφορετικά μια γλώσσα, να εκφράζονται, να γράφουν, να παίζουν μουσική, να χορεύουν και να ντύνονται με άλλο τρόπο. Να κτίζουν σπίτια με άλλα υλικά, να έχουν τις δικές τους τελετουργίες για το θεό, τη φύση, το σύμπαν.
- Η γνώση είναι επομένως ένα παιχνίδι σε εξέλιξη. Δε μπορεί να περιοριστεί από κανόνες, να φυλακιστεί από εξουσίες, να ευνουχιστεί από τους παπάδες, γιατί τότε δε θα ήταν γνώση αλλά ένα απολίθωμα, σύμβολο ακινησίας κι αχρηστότητας.
- Το παιχνίδι αυτό το παίζουν οι άνθρωποι από τα αρχαία χρόνια, αποτελεί βασικό στοιχείο της εξέλιξης τους και στην ουσία πρόκειται για το μόνο τρόπο κατανόησης του εαυτού τους και του κόσμου γύρω τους.
Απόδοση - Μετάφραση από τα Τουρκικά
Βασίλης Καραγιάννης
