Η Jazz μέσα από μια κιθάρα.
Η παρουσία της κιθάρας στην jazz ξεκίνησε ως μια πολύ περιθωριακή κατάσταση για να
εξελιχθεί μέσα στις δεκαετίες και να δώσει σε αυτό το δημοφιλέστατο πια όργανο
το ρόλο του πρωταγωνιστή. Στα πρώτα χρόνια της ύπαρξης της jazz ήταν η κιθάρα αυτή που πήρε τη θέση του μπάντζο στα
μουσικά σχήματα. Ο ρόλος της όμως παρέμεινε σχετικά «διακοσμητικός» αφού ήταν
ανύπαρκτη η παρουσία της στα σόλο και περιοριζόταν μόνο στο να συνοδεύει
ρυθμικά. Υπήρξε περίπτωση μουσικού, του Freddie Green, που συμμετέχοντας σε μεγάλη ορχήστρα για διάστημα
τεσσάρων δεκαετιών δεν έπαιξε ούτε ένα σόλο!!!
Αυτό το status άρχισε να
αλλάζει δραματικά με την έλευση στον κόσμο της jazz δύο μεγάλων
βιρτουόζων, όπου ο καθ' ένας ξεχωριστά
καθιέρωσε το δικό του στιλιστικό μοντέλο ήχου και καλλιέργησαν το έδαφος για τα
επόμενα «θηρία» των έξι χορδών.
Ο Charlie Christianκαι ο Django Reinhardt ήταν οι δύο πού πρωτοστάτησαν σε αυτή την απογείωση της κιθάρας. Ο Christian διέδωσε την ιδέα της ηλεκτρικής κιθάρας μέσα στην jazz και καθιέρωσε έναν ήχο όπου βασικές blues φόρμες έχουν ρόλο ενεργό. Ο τσιγγάνος Reinhardt ήταν ένα αστέρι που έλαμψε τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική αναπτύσσοντας ένα απόλυτα προσωπικό κι ιδιαίτερο παίξιμο απόρροια ενός ατυχήματος πού προκάλεσε αναπηρία σε κάποια από τα δάκτυλα του αριστερού του χεριού. Ο ήχος του ήταν ένας υπέροχος πίνακας όπου συνυπήρχαν η καταπληκτική του αίσθηση για το swing, μαζί με μια τάση πρώιμου αυτοσχεδιασμού. Τιμή και δόξα λοιπόν σε αυτούς τους δύο που άνοιξαν το δρόμο, όμως μέσα από την εξέλιξη της jazz ως τέχνης αλλά και ως συναισθηματικής έκφρασης των ίδιων των καλλιτεχνών η μεγάλη έκρηξη ήρθε μαζί με την ανατολή του ρόλου του σολίστα στην jazz.
Η ελευθερία και η δημιουργικότητα πού πρόσφερε ο αυτοσχεδιασμός
και η διαδικασία των σόλο έφερε στο προσκήνιο, εκεί στα χρόνια των `50s και `60s, μια ομάδα
σπουδαίων βιρτουόζων της κιθάρας πού εκτόξευσαν τόσο τον ήχο της όσο και τη
φήμη της. Μαζί με την άνθιση του be-bop και των
μικρών σχημάτων εμφανίστηκαν μουσικοί γίγαντες όπως οι Kenny Burrell, Wes Montgomery,Herb Ellis, Jim Hall, Tal Farlow, Pat Martino, Jimmy Raney, George Benson, Grant Green, Charlie Byrd που
ο καθ' ένας με τον τρόπο του και στο στιλιστικό μονοπάτι που είχε επιλέξει,
έκανε θαύματα. Οι Ellis, Burrell και Farlow ήταν περισσότερο προσκολλημένοι στις φόρμες του Bopχαρακτήρα της jazz, αν και ο Burrell ανέκαθεν γλυκοκοίταζε τα blues. Ο Montgomery ήταν ένα κεφάλαιο από μόνος του.
Η εκφραστικότητα, το ιδιαίτερα εκτεταμένο τονικά και ηχοχρωματικά τοπίο της
μουσικής του, η συναισθηματική φόρτιση σε συνδυασμό με την απόλυτη δεξιοτεχνία
του και τη συνθετική του δυνατότητα καθιέρωσαν τον τύπο του ήχου του ανάγοντας
τον στο απόλυτο πρότυπο για κάθε μετέπειτα εραστή των έξι χορδών. Ο Jimmy Raney και
ο Jim Hall ήταν
οι δύο κύριοι εκφραστές όσον αφορά τον ήχο της κιθάρας στη Δυτική ακτή που
προτάθηκε μέσα από εκείνη την απολαυστική φόρμα πού ονομάστηκε cool και west coast jazz. Ειδικά
για τον Hall είναι υπέροχες οι ηχογραφήσεις του σε ντουέτο με τον Bill Evansαλλά και εκείνα τα καταπληκτικά του στην R.C.A δίπλα στον Paul Desmont ηχογραφημένα μεταξύ 1959
και 1961. Για τον Charlie Byrd η μοίρα επιφύλασσε άλλη τύχη, αυτή του «προφήτη» της bossa nova. Πράγματι,
ένα ταξίδι του στη Βραζιλία εκεί στην αρχή των `60s του πρόσφερε τη δυνατότητα να γνωρίσει έναν απίθανο
μουσικό κόσμο. Ο κιθαρίστας μαγνητίζεται απ? αυτούς τους ρυθμούς και
επιστρέφοντας στις Ηνωμένες Πολιτείες αρχίζει να τους δουλεύει μαζί με το
σαξοφωνίστα Stan Getz. Τα υπόλοιπα είναι απλώς ιστορία και ένας μουσικός
«πυρετός» πού κατέκτησε όλη την jazz αλλά και
ολόκληρο τον κόσμο.
Εκεί όμως στα μέσα των 60's πέρα από τη bossa nova άρχισε και
η έκρηξη του soul-jazz ήχου. Αυτό
το μονοπάτι ακολούθησαν ο Grant Green και ο George Benson. Και οι δύο τους αντιμετώπισαν την jazz μέσα από μία γήινη και groovy οπτική φλερτάροντας έντονα (περισσότερο ο Benson) με τα ηχοχρώματα του R 'n' B και της Soul. Αποτέλεσμα
αυτής της οπτικής ήταν να γεννηθούν κομμάτια γεμάτα ζωντάνια, παλμό και δύναμη
πού ακούγονται εξαιρετικά ευχάριστα ακόμη και σήμερα και που λειτούργησαν ως
βάση έμπνευσης για πολλούς νεότερους κιθαρίστες.
Η νεότερη γενιά, που άρχισε να εμφανίζεται
στα χρόνια των '80s, είχε πίσω της υπόβαθρο
σοβαρότατο για να στηριχθεί και να προχωρήσει, αλλά και ευθύνη μεγάλη για το
πού θα προχωρούσε αισθητικά τον ήχο της jazz κιθάρας. Ο ηλεκτρισμός έχει πια μπει για τα καλά στα
τοπία αυτού του ήχου και είναι το κύριο εκφραστικό μέσο στη διάθεση των νέων
μουσικών. Οι Bill Frisell, Pat Metheny, John Scofield, Kevin Eubanks και ο ακόμη νεότερος Ronny Jordan είναι
μερικά από τα σημεία αναφοράς όσον αφορά το σύγχρονο ήχο της jazz κιθάρας τον οποίο και αντιμετώπισαν ως μια εξαιρετικά
πολύπλοκη κατάσταση, πράγμα πολύ λογικό αφού οι επιρροές πού είχαν στη διάθεση
τους ήταν και πολλές και ισχυρότατες, ενώ ταυτόχρονα το μουσικό τους αισθητήριο
τους οδηγούσε να εξερευνήσουν ένα σωρό νέους μουσικούς τόπους και να επεκταθούν
αντλώντας ιδέες και υλικό από άλλες μουσικές φόρμες. Αποτέλεσμα η δημιουργία
ήχων ιδιαιτέρως όμορφων και συχνά βαθιά εγκεφαλικών. Τα δυνατά bit έχουν δώσει τη θέση τους σε ατμοσφαιρικές γραμμές και
ταξιδιάρικα ηχοτοπία τα οποία όμως συχνά διακόπτουν την ήρεμη νιρβάνα τους εξ'
αιτίας ζόρικων ηλεκτρικών παρεμβάσεων πού όμως δεν ηχούν ξένες προς το όλο
μουσικό πλαίσιο.
Το κεφάλαιο του ήχου της jazz κιθάρας ήταν, είναι και θα είναι πάντα ένα πεδίο το
οποίο προσφέρεται για πραγματικά απολαυστικές μουσικές εξερευνήσεις
προσφέροντας τη δυνατότητα να αντλήσεις απ? αυτό ήχους που τροφοδοτούν τη φαντασία
και διεγείρουν ευχάριστα το συναισθηματικό σου κόσμο. Δε μένει παρά να χαράξει
ο καθ? ένας μας τη δική του πορεία μέσα σε αυτόν αναζητώντας, σύμφωνα πάντα με
το προσωπικό μας κριτήριο, ήχους του χθες, του σήμερα αλλά και του αύριο που
τον αγγίζουν.
