Κριστιάνια επιτέλους!
Αυτά που ήξερα πριν πάω εκεί
Το 1970 μια ομάδα κατοίκων της πρωτεύουσας της Δανίας έριξε την περίφραξη μιας μεγάλης πράσινης έκτασης (84 εκτάρια στη δικαιοδοσία του Υπ. Άμυνας) που χωρίζεται από την υπόλοιπη Κοπεγχάγη με ένα κανάλι. Το μέρος γέμισε γρήγορα από εκατοντάδες άστεγους, χίπηδες και μέλη εναλλακτικών κοινοτήτων που είχαν μαζευτεί για ένα μεγάλο σχετικό φεστιβάλ (NewSocietyCamp, Jutland 1970). Η αστυνομία δεν κατάφερε ν? απομακρύνει τους καταληψίες. Το θέμα έφτασε στη Βουλή κι η Κριστιάνια απέκτησε αποδοχή και υπόσταση ως «κοινωνικό πείραμα» το 1972, καταλήγοντας σε συμφωνία με το Υπ. Άμυνας για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και νερού στους κατοίκους, που θα αναλάμβαναν με τη σειρά τους τη συντήρηση των υπαρχόντων πέτρινων κτιρίων (τα οποία μεταμορφώθηκαν σε κατοικίες, κοινά λουτρά, νηπιαγωγεία, σιδεράδικα, μαγαζιά, αίθουσες εκδηλώσεων). Οι κάτοικοι της Κριστιάνιας ορίζουν οι ίδιοι τα της πόλης τους μέσω ανοιχτών συνελεύσεων και παίρνουν τις αποφάσεις με ομοφωνία. Δίνουν στο Κοινό Ταμείο ενοίκιο από το οποίο πληρώνονται τα τέλη στο κράτος αλλά και τα έξοδα υποδομών της Κριστιάνιας. Δεν υπάρχει αστυνόμευση -απλά όποιος δεν τηρεί τους κανόνες, αποβάλλεται από την κοινότητα: Όχι βία, όχι όπλα, όχι σκληρά ναρκωτικά, όχι αυτοκίνητα, όχι οικονομική εκμετάλλευση των κατοικιών.
Κριστιάνια επιτέλους!
Μα πού στην ευχή είναι; Prinsessegade. Ως εδώ καλά. Για τη συνέχεια πρέπει κάποιον να
ρωτήσω. Μπαίνω μέσα στο γωνιακό ψιλικατζίδικο. Το έχει ένας Ινδός -έχει πολλούς
Ινδούς στη Δανία.- "Why?"
μου λέει. "Υoulikehasheeh"
Come, come, Ishowyou!" και ταυτόχρονα γελάει και με κοιτάει επιτιμητικά. Τί
να του πεις τώρα... "Μα όχι, εγώ κυρίως ήρθα για να δω τί έγινε με το κοινωνικό πείραμα, αν λειτούργησε
-ξέρετε, σκοπεύω να γράψω ένα άρθρο και..." Οπότε του λέω απλώς ευχαριστώ
και στρίβω δεξιά μετά από δύο στενά. Ψηλή μεγάλη ξύλινη ταμπέλα. "WelcometoChristiania"! Γύρω μου
μεγάλοι ανοιχτοί χώροι, με πολύ φυσικό πράσινο. Όχι πάρκα -απλώς πολλές αλάνες
τις οποίες έχει φροντίσει να πρασινίσει η μαμά-φύση με διάφορους υπέροχους
τρόπους. Και κτίρια λίγα και μεγάλα, τριώροφα, με κόκκινα ή γκρίζα τούβλα και
μυτερή στέγη (πρώην αποθήκες του στρατού από την εποχή του Christian του 4ου) με τρομερά
γκράφιτι-ζωγραφιές. Λίγος κόσμος?είναι ακόμη αρκετά πρωί και είναι μεγαλύτερη η Κριστιάνια απ' ό,τι φανταζόμουν.
Μετά από λίγο διαπιστώνω ότι βρίσκομαι πάνω στην περίφημη Pusher -όνομα και πράγμα- Streetπου
καταλήγει σε μια μικρή στρογγυλή πλατεία. Εδώ, πίσω από μια κίτρινη γραμμή,
στήνονταν μικρά ξύλινα βαγόνια ειδικά διαμορφωμένα ή πάγκοι μικροπωλητών με
οτιδήποτε σχετικό. Αλλά μετά το 2004 έπαψε να υπάρχει ανοχή όσον αφορά τις
αγοραπωλησίες κάνναβης κι έτσι ο πιο πολύχρωμος και χαρακτηριστικός πάγκος τώρα
βρίσκεται στο Eθνικό
Μουσείο! Φυσικά εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα να βρεις ό,τι θέλεις, αλλά
όχι απροκάλυπτα. Είναι το μόνο μέρος στην Κριστιάνια όπου απαγορεύονται ρητά οι
φωτογραφίες. Προς το παρόν είναι πρωί και θέλω καφέ. Και να βρω το NytForum, που είναι το κτίριο
στον δεύτερο όροφο του οποίου, βρίσκονται τα αρχεία της Κριστιάνιας. Το βρίσκω, αλλά δεν είναι κανείς εκεί ακόμα? δεν
υπάρχουν ωράρια στην Κριστιάνια.
Απέναντι απ' το NytForum, ένα μαγαζάκι πουλάει καφέ, ψωμάκια, σοκολάτες και τσιγάρα.
Μοιάζει λίγο με καντίνα, έχει ένα
μεγάλο παράθυρο κι ανεβαίνεις σ' ένα σκαλάκι για να παραγγείλεις -κι όταν το κάνεις
αυτό, βγαίνει
ένας Κινέζος και σε ρωτάει κάτι στα Δανέζικα! Δεν είχε κανέναν άλλον
εκείνη την ώρα γύρω κι έτσι μετά τη συνεννόηση στα Αγγλικά για τον καφέ ο
"Κινέζος" -που στην πραγματικότητα είναι Θιβετιανός: Ο Τιμ- με προσκαλεί
μέσα. Όπως ανακαλύπτω, στην πραγματικότητα είναι ένας ολόκληρος -αν και λίγο εκ
του προχείρου- φούρνος, όπου δουλεύουν και πολλοί άλλοι. Μου αρέσει η ιστορία
του Τιμ. Είναι τριάντα και κάτι και το έσκασε ως δεκαεπτάχρονος μοναχός με την
πορτοκαλί του ρόμπα απ' το Θιβέτ, γιατί ερωτεύτηκε μια Δανέζα ταξιδιώτισσα...
Στο μεταξύ ο κόσμος ξυπνάει. Όλο και περισσότερες φάτσες
αρχίζουν να εμφανίζονται στο παραθυράκι. Θα 'θελα να είχα το θράσος να τις
φωτογραφίζω. Ένας χαρακτηριστικός σαραντάρης Δανός, ένας χιπ-χοπ νέγρος, ένα
"φρικιό", μια Πίπη Φακιδομύτη, ένα ζευγαράκι εξηντάρηδες με άσπρα
μαλλιά, ένα παιδάκι από αυτά που είχαν φέρει εκπαιδευτική εκδρομή (!), μια φίλη
των παιδιών -μόνιμη κάτοικος- που έρχεται μέσα κρατώντας ένα τσιγάρο που κάνει
τον γύρο. Τη ρωτάω πόσο από το παλιό πνεύμα νομίζει ότι έχει μείνει στην
Κριστιάνια. "Πολύ λίγο", μου λέει. "Γιατί ποτέ δε γίνεται
τίποτα". Αυτό το σύστημα με τα κοινά συμβούλια και την απαραίτητη ομοφωνία
στη λήψη των αποφάσεων, παρόλο που δεν καταπιέζει κανέναν, κάνει πολύ δυσκίνητη
την εφαρμογή τους. Οι διαφωνίες έστω και μιας μικρής μειοψηφίας μπορεί να
σημαίνουν την αρχή πολλών χρονοβόρων συνελεύσεων με αμφίβολα αποτελέσματα.
-"Ξέρεις τί έδειξε το πείραμα; Ότι τελικά χρειάζεται να υπάρχουν καλοί και
ικανοί άνθρωποι, πρόθυμοι να κάνουν αυτά που πρέπει να γίνουν?. Ο πιτσιρικάς
ζαχαροπλάστης της παρέας συμπληρώνει: ?Αλλά για να το κάνουν αυτό θα πρέπει να
έχουν και περισσότερες αρμοδιότητες, άρα εξουσία και τελικά θα καταλήξει χάλια
όπως ακριβώς εκεί έξω!"
Καλώς ή κακώς, η Κριστιάνια είναι εκεί για να θέτει
ερωτήματα περισσότερο, παρά για να δίνει απαντήσεις. Υπαρκτός
προβληματισμός πάνω σε μια καθημερινότητα που αντιδρά στην ιδιοκτησία, την
ιεραρχία, την κυρίαρχη ιδεολογία του καταναλωτισμού. Υπάρχει μια γενική
προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των ρόλων και των αξιών, με βάση την ανοχή στο
διαφορετικό και τη συνεργατικότητα. Αρκετοί κάτοικοί της είναι άτομα με
δυσκολίες ένταξης στο σύστημα -άνεργοι, μετανάστες, άνθρωποι με «αποκλίνουσες»
συμπεριφορές που πιθανόν να ήταν σε ιδρύματα προκειμένου να
"επανενταχτούν", άστεγοι κ.λ.π. και βρίσκουν εκεί έναν ιδανικότερο
χώρο για να ζήσουν και ν' αναπτυχθούν ανάμεσα σε όλους τους υπόλοιπους. Βέβαια,
ένα μεγάλο μέρος ζει με τα επιδόματα της Πρόνοιας -η οικονομική αυτοδυναμία
κοινοτήτων σαν κι αυτή είναι ένα άπιαστο όνειρο. Υπάρχει ένα ποσοστό που
δουλεύει εκεί, χωρίς να μένει κι άλλοι που κατοικούν στην Κριστιάνια αλλά
δουλεύουν έξω. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ο τρόπος ζωής τους είναι λιγότερο
ή περισσότερο «εναλλακτικός». Αυτοί που δημιούργησαν την Κριστιάνια ήθελαν ένα
μέρος όπου να ορίζουν οι ίδιοι την καθημερινότητά τους. Και αυτό ακριβώς
προσπάθησαν να κάνουν. Από τα 800-1.000 άτομα που κατοικούν μόνιμα εκεί, μόνο
καμιά δεκαριά είναι από τους ιδρυτές της. Υπάρχουν όμως ήδη πιτσιρίκια τρίτης
γενιάς, που μπουσουλάνε στο γρασίδι.
Αποχαιρετώ τα παιδιά και πηγαίνω
απέναντι. Οι "πληροφορίες" έχουν ανοίξει. Μέσα είναι ένας
συμπαθητικός πενηντάρης. Μιλάμε λίγο για κάποιες χρονιές-ορόσημα, όπως για το '79-'80 που έκαναν οι ίδιοι μια τεράστια -κι επιτυχημένη- επιχείρηση
εκκαθάρισης της Κριστιάνια από την ηρωίνη, το ?87 που άρχισαν να
νομιμοποιούνται τα μπαρ και τα μαγαζιά της, το ?92-?93 που οι συμπλοκές με την
αστυνομία ήταν στην ημερήσια διάταξη -τόσο που επενέβη η Διεθνής Αμνηστία- αλλά
και για τα πιο πρόσφατα προβλήματα (στις 8 Σεπτεμβρίου 2005 η αστυνομία
συνέλαβε βίαια πάνω από 100 άτομα που έμεναν στην Κριστιάνια σε τρέιλερ, σε μια
περιοχή που ονομάζεται «Το Λιβάδι της Ειρήνης»). Κάποια στιγμή, συζητώντας για
τους πόρους της πόλης, φροντίζει να μου εξηγήσει ότι η Κριστιάνια δεν έχει
απολύτως καμία σχέση με τις αγοραπωλησίες στην PusherStreet.
"Αν είχαμε όλοι ένα ποσοστό, θα ήμασταν πλούσιοι -αλλά είναι παράνομο
οπότε λίγοι επιλέγουν να το κάνουν, παρόλο που κανείς εδώ δε θεωρεί ναρκωτικό την
κάνναβη". Όταν του θυμίζω όμως ότι το εμπόριο αυτό διενεργείται κυρίως από
μόνιμους κατοίκους της και ότι κάποια από τα κέρδη χρησιμοποιούνται και για τη
βελτίωση των υποδομών στην Κριστιάνια -άρα όπως και να το κάνουμε έχει μια
κάποια σχέση- παίρνει ένα ύφος του τύπου "και πού το έμαθες εσύ αυτό"
(μα ακριβώς απέναντι!).
Η επιβίωση και η αυτοδιαχείριση της
Κριστιάνιας, η πληρωμή φόρων στο κράτος, η ανοχή των αρχών στην κατανάλωση
κάνναβης -όλα είναι μια συνεχής προσπάθεια για αποδεκτούς, από όλους,
συμβιβασμούς που ακόμα βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά τελευταία τα πράγματα είναι
πολύ δύσκολα. Με συντηρητική κυβέρνηση πάλι στην εξουσία, δεν υπάρχει -κυρίως
από την πλευρά του κράτους- διάθεση για διάλογο και συμβιβασμούς. Η Κριστιάνια
κινδυνεύει περισσότερο από ποτέ, καθώς η «ανάπλαση» και «αξιοποίηση» της
περιοχής σημαίνουν μεγάλα οικονομικά κέρδη για τις εταιρείες και τους φορείς
που θα την αναλάβουν. Η κυβέρνηση έχει τα δικά της σχέδια για την Κριστιάνια,
τα οποία απέχουν πολύ από το Πράσινο Σχέδιο ανάπτυξης των Κριστιανιτών.
Συμπεριλαμβάνουν την απογραφή και υποχρεωτική αγορά κατοικιών ή την έξωση από
αυτές, το γκρέμισμα άλλων και το χτίσιμο νέων προς ενοικίαση ή πώληση, το
διαχωρισμό σε ζώνες οικιστικές και ζώνες πρασίνου, την επιβολή της εκλογής
αντιπροσώπων και όλα αυτά που τελικό σκοπό έχουν την αλλοίωση του χαρακτήρα της
περιοχής, την «κανονικοποίηση» της και την εμπορική της εκμετάλλευση. Άλλωστε
δεν είναι τυχαίο που ξαφνικά η Κριστιάνια πέρασε από τη δικαιοδοσία του Υπ.
Άμυνας σε αυτή του Υπ. Οικονομικών. Αλλά αρκετά με την πολιτική. Θέλω να δω κι
άλλα. Βγαίνω έξω και διαλέγω ένα δρόμο στην τύχη.
Όσο προχωραώ, τα κτίρια λιγοστεύουν και
αυξάνεται το πράσινο. Προσπερνάω σιδεράδικα, καλλιτεχνικά εργαστήρια κεραμικών
και μαγαζιά με οικολογικά προϊόντα ή do-it-yourself
εργαλεία και υλικά, κοινά μπάνια, εγκαταστάσεις ανακύκλωσης. Κάποια στιγμή,
ομαλά κι αβίαστα, απλά βρίσκομαι στο δάσος! Και χωμένα μέσα του ξεφυτρώνουν
ακολουθώντας το βλέμμα, μικρά περίεργα ξύλινα σπιτάκια? ένα όμορφο τρελό χωριό. Όλα είναι απίστευτα ήσυχα. Υπάρχει ένα
πολύ μεγάλο κανάλι, σα λίμνη και μια γέφυρα σε οδηγεί από τη μια πλευρά της
Κριστιάνιας στην άλλη. Αλλά εγώ αισθάνομαι ότι έχω περάσει ήδη στην "άλλη
πλευρά" της Κριστιάνιας. Στις όχθες, μερικοί
έχουν φτιάξει σπίτια με προβλήτα, άλλος σαν παγόδα, άλλος με ινδιάνικα ντεκόρ. Θέλω να ανέβω πάνω στην
πιο απομακρυσμένη και να μαζέψω ήλιο κοιτώντας το νερό να παιχνιδίζει ανάμεσα
από τις ξύλινες σανίδες. Όμως δε μπορεί ο καθένας να κατασκευάσει ένα σπιτάκι
και να μείνει εκεί. Δεν επιτρέπεται πλέον το χτίσιμο καινούριων κατοικιών και
για να μείνεις εκεί, πρέπει κάποιος ή να θέλει να σε φιλοξενήσει ή να σε προτείνει
φεύγοντας στη θέση του και να γίνει στο Κοινό Συμβούλιο αποδεκτή από όλους η
πρότασή του.
Αφήνομαι σε μια περίεργη ευφορία που με
πιάνει στη σκέψη ότι αυτό το "χίπικο όνειρο" που έχει δύο πρόσωπα
(ένα πιο παρακμιακό και σκληρό, στο "κέντρο" κι ένα πιο χαρούμενο και
γλυκό, στην "εξοχή") βρίσκεται στην ίδια την πρωτεύουσα της Δανίας.
Επιστρέφοντας από ένα δρομάκι, παίζοντας με τα φροντισμένα αδέσποτα και
χαζεύοντας μια μικρή από το νηπιαγωγείο που έκανε τα πρώτα της μαθήματα
ιππασίας (ναι, έχουν δημιουργήσει νηπιαγωγεία κι έχουν και στάβλο με τρία
άλογα) συναντώ δύο γυναίκες. Η μια μένει στην Κριστιάνια 25 χρόνια κι η φίλη
της κάτι λιγότερο. Η συμπεριφορά τους αναδίδει μια όμορφη χαλαρότητα. Σε
πολλούς τομείς οι εκδηλώσεις των ανθρώπων είναι λιγότερο συμβατικές -μπορείς να
είσαι λίγο πιο ελεύθερος. Βέβαια, δεν αισθάνεσαι το ίδιο άνετα παντού. Όταν
αργότερα πηγαίνω σε μια αίθουσα αναψυχής, βρίσκω όχι και πολύ φιλικές τις
φάτσες που είχε μέσα. Διάχυτη μιζέρια, μπιλιάρδα, μπύρες και "μάτσο"
κατάσταση. Βέβαια, με τους αστυνομικούς να κάνουν ενοχλητικά πλέον αισθητή την
παρουσία τους κάθε τρεις και λίγο, είχαν επιπλέον λόγους να 'χουν κακή διάθεση.
Έτσι, μετακόμισα παραδίπλα, σ'ένα
χαριτωμένο μπαράκι με ωραία μουσική και θετικά -ακόμα- "vibes".
Η απραξία στην Κριστιάνια είναι ένας από
τους μεγαλύτερους εχθρούς. Η συμμετοχή στα κοινά και στις πολυποίκιλες
πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι η καλύτερη διέξοδος. Πολλά από τα φεστιβάλ που
έχουν διοργανωθεί στην Κριστιάνια έχουν μείνει στη μνήμη των Κοπενχαγιτών με τα
καλύτερα χρώματα, όπως το LoveandChaos του '77, το DeclarationofLove του '90, αλλά και τα πιο πρόσφατα φεστιβάλ (σαν αυτό για
τον εορτασμό των 30 χρόνων) που εκτός από τις διάφορες θεατρικές παραστάσεις
και συναυλίες, συμπεριλάμβαναν ομιλίες και δημόσιο διάλογο για θέματα όπως το
ειρηνιστικό κίνημα, η οικολογία, τα ναρκωτικά και η υπόγεια οικονομία, καθώς
και εκθέσεις και δρώμενα πρωτοποριακών καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο. Μάλιστα η
τοπική μουσική σκηνή που φιλοξενείται στο κτίριο που ονομάζεται Loppen
(Ο Ψύλλος) είναι από τις μεγαλύτερες και διασημότερες στη Δανία, έχοντας
μάλιστα ακόμα και την υποστήριξη και του Υπ. Πολιτισμού.
O Βοb Dylan, η Alanis Morissette,
ο Lenny Kravitz είναι μόνο μερικοί από
αυτούς που δημοσίως έχουν εκφραστεί υπέρ της κι έχουν έρθει για συναυλίες στην
Κριστιάνια. Για τον τελευταίο μάλιστα, μου είπε ο Tim ότι ένα καλοκαιριάτικο
πρωί είχε πάρει για λίγο τη θέση του στο φούρνο μοιράζοντας καφέδες και γέλαγε
με τους τουρίστες που του έλεγαν "μάλλον θα στο έχουν
ξαναπεί, αλλά μοιάζεις τρομερά με τον Kravitz!" Ο αγαπημένος θεσμός
όλωνόμως, είναι το
"Χριστούγεννα για τους φτωχούς και μόνους". Ντυμένοι Αη-Βασίληδες, οι
κάτοικοι της Κριστιάνια υποδέχονται με φαγητά και δώρα όλους αυτούς που είτε
δεν έχουν πού αλλού να πάνε, είτε απλά προτιμούν να είναι εκεί. Και σε πολλούς
αρέσει να είναι εκεί γενικά είτε τα
Χριστούγεννα, είτε ένα βράδυ για κάποια εκδήλωση, είτε για βόλτα ένα μεσημέρι
με λιακάδα. Κι αυτό είναι που δίνει ελπίδες για το μέλλον της, περισσότερο από
οτιδήποτε άλλο. Μπαίνω στον πειρασμό να αγοράσω ένα μπλουζάκι που γράφει
"Προστατέψτε την Κριστιάνια". Μπαίνω στον πειρασμό να αγοράσω διάφορα
?μα αποφάσισα να γυρίσω με άδεια χέρια και γεμάτο κεφάλι.
Υ.Γ. Δεν πρόλαβα να φύγω κι η κυβέρνηση της Δανίας ξεκίνησε το πρόγραμμα «κανονικοποίησης» της περιοχής με την εφαρμογή του νόμου L205. Πολλές κατοικίες έχουν ήδη γκρεμιστεί -παρόλο που επισήμως το Σωματείο Οικοδόμων αρνήθηκε να λάβει μέρος στην κατεδάφιση- και το μέλλον της Κριστιάνιας παρά τις αντιδράσεις είναι αμφίβολο. Δεν ξέρω πώς θα καταλήξει, αλλά ανησυχώ για έναν κόσμο που δε μπορεί πια να ανεχτεί το διαφορετικό, ούτε καν στην άκρη μιας πόλης που φημιζόταν για το ανοιχτό μυαλό των ανθρώπων της...
(Υπογράψτε τη διαμαρτυρία στο www.christiania.org)
