Το θέμα της 27 bienal do Sao Paulo ήταν como viver junto, πώς να ζούμε μαζί.
Δωδεκαήμερο στο SaoPaulo, Brasil με αφορμή το άνοιγμα της δεύτερης πιο γνωστής διεθνώς biennale τέχνης με 1 εκατομμύριο επισκέπτες!
Saopao
Συντομογραφείται SP ή Saopao, διαβάζεται sampa(m). Έχεις δει το 'brazil'; Αυτό είναι το Σάο Πάολο, άπειροι ουρανοξύστες, ψιλή τροπική βροχή, άσπρος ουρανός και ατέλειωτη κίνηση, ακόμα και ελικοπτέρων ? μ? αυτά κυκλοφορούν οι πιο πλούσιοι, από ταράτσα σε ταράτσα. Πώς είναι το Σάο Πάολο; Πρώτο sms όσο είμαι ακόμα στο λεωφορείο από το αεροδρόμιο προς το κέντρο. Τροπική Μόσχα με μετρό Βρυξελλών.Είναι Κυριακή πρωί, ξημέρωμα των εκλογών, 1η Οκτωβρίου. Έχουμε 6 ώρες διαφορά και ο ήλιος γέρνει από το βορρά, εδώ είναι νότιο ημισφαίριο!
Ιbirapuera
Το 700σιων μέτρων στέγαστρο του Niemeyer σκιάζει όλες τις χαρές του νεαρού αθλούμενου πληθυσμού. Roller/skaters, ποδήλατα, καροτσάκια και γύρω το πάρκο με τη βλάστηση αφρικανικής σαβάνας που στη μια πλευρά έχει το περίπτερο της biennale. Είναι εστία καλοπέρασης και κοντά στις καλές περιοχές, αλλά μαζεύει πολύχρωμο κόσμο που επί πλέον έχει την απίστευτη δυνατότητα να μπαίνει στην έκθεση δωρεάν. Η δεύτερη πιο γνωστή διεθνώς biennale έχει 1 εκατομμύριο επισκέπτες! Η τέχνη συνέχεια της βόλτας, στις καμπύλες ράμπες του τριώροφου κτηρίου.
Cobertura
Πριν το '50 το SP ήταν ένα εκατομμύριο κάτοικοι, πιο μικρό από την Αθήνα της εποχής. Το boom του '50 -'60 έστησε μια μεγαλούπολη πάνω σε μαλακούς λόφους με αρκετά άναρχη δόμηση - ένα από τα κοινά μας- όπου τελικά τα ποτάμια έγιναν λεωφόροι. Κυριαρχεί μια γλυκιά σιξτίλα, όπως στα κτίρια του αθηναϊκού κέντρου, μόνο που είναι τρεις φορές περισσότερο το ύψος. Και με δύο στάδια ύψους κάτι φορές, σαν κτίριο πάνω σε κτίριο, αγαπημένο στυλ της Σοφίας. Στα ισόγεια οι στοές διαπερνούν τα κτίρια και πολλαπλασιάζουν την ατέλειωτη μάζα ανθρώπων που κινείται. Όπως η στοά -σχεδόν εσωτερικός δρόμος- στο edificio Copan. Ραντεβού στο cafe floresta, σταθερή αξία και σημείο συνάντησης από το '66 όταν ολοκληρώθηκε το κτίριο. Σχεδιασμένο από την ομάδα του Oscar Niemeyer έγινε γνωστή εικόνα της πόλης, με την κουρμπωτή φόρμα και τις περσίδες από το βορρά, εδώ, είπαμε, είναι νότιο ημισφαίριο. Ο Pablo Leon de la Barra είχε οργανώσει μια ξενάγηση σε όλο το κτίριο, από το υπόγειο μέχρι την απίστευτη βραδινή θέα, απ' την ταράτσα με μουσικούς του δρόμου. Brazil. Τελείως διαφορετική από τη θέα που είχαμε ένα προηγούμενο πρωινό ρωτώντας αν μπορούμε ν' ανέβουμε και μας συνόδευσε ο Aristoteles, ένας πρασινομάτης μιγάς φρουρός.
Aποικοκρατία
Η Βραζιλία, ως πρώτη παραγωγός χώρα καφέ στον κόσμο δεν έχει δική της κουλτούρα καφέ. Οι Παουλιστάνοι βγαίνουν, πίνουν καφέδες ιταλικούς η φίλτρου, αυτό είναι. Πίνουν όμως καταπληκτικούς χυμούς με εξωτικά ονόματα, goiava, mango, aracaju, abacaxi, caju, melon, papaia, morango, σε συνδυασμούς, με ή χωρίς γάλα και βέβαια ο βασιλιάς της Βραζιλίας, χυμός ζαχαροκάλαμου. Ειδικές μηχανές που στίβουν τα καλάμια σε ανοιχτά προς το δρόμο μαγαζιά, πληρώνεις 1 real [περίπου 0,4Ε] και με λίγο lime έχεις την καλύτερη γεύση...
Δρόμοι
Γνωρίζουμε κόσμο μιας κι έχουμε αυτήν την ευκαιρία στήνοντας τον Ήχο της Άκρης στην avenidaRioBranco. Είναι η πρόταση του Ζάφου Ξαγοράρη στην πρόσκληση της 27 bienal. Σ' αυτήν τη λεωφόρο στο παλιό κέντρο που έχει το όνομα της πρωτεύουσας της Άκρης, πολιτείας στο τέλος του Αμαζονίου, ήχοι από εκεί αιφνιδιάζουν τον περαστικό. Συναντιόμαστε στο cafe sujinho [=βρωμιαρούλης] στη γωνία με av. Ipiranga. Τα ονόματα των δρόμων είναι εξίσου εξωτικά με τους χυμούς, anhangaba, ένας από τους κεντρικούς σταθμούς των μόλις τριών γραμμών μετρό της πόλης. Είναι ονόματα guaran, των ινδιάνων της ακτής.
Πεζοδρόμια
Η ίδια μπάντα που είχε έρθει στην ταράτσα του copan πέρασε μπροστά μας και από το εστιατοριομπυραρία που πήγαμε μετά. Αυτός ο τύπος μαγαζιού μοιάζει με μπιραρία με ανοιχτές πλευρές προς το δρόμο, τραπεζάκια έξω, χαμηλή μουσική και πολλή φασαρία. Σ? ένα στέκι φοιτητικό που με πήγαν βραζιλιάνοι φίλοι ένα βράδυ, είχε και live μουσική, ήταν το casa do norte. Παίρναμε μπίρα μπουκάλι 0,6L για 4reais [περίπου 1,5E] και την πίναμε σε ποτήρια, πολλούς γύρους. Τα τσιγάρα έχουν στην πίσω μεριά φωτογραφίες παθήσεων από το κάπνισμα, οριακά απαίσια αν και μπορείς να νομίσεις ότι είναι κάποιο πρότζεκτ της bienal.
Superflex
http://guaranapower.org/archives/31#more-31.Αυτή η δανέζικη ομάδα είχε ετοιμάσει για την bienal ένα ποτό από guarana που το παράγουν αυτοοργανωμένοι συνεταιρισμοί αγροτών στο Mauas της Αμαζονίας ως αντι-οικονομίστικο προιόν απέναντι στην Pepsico και την Ambev που έχουν ρίξει τις τιμές των καρπών-πρώτων υλών. Το έργο κόπηκε από την έκθεση με τη δικαιολογία πως δεν επιτρέπονται εμπορικά, συζητήθηκε πολύ και τελικά η ομάδα οργάνωσε ένα party στο vegasclub.com.br όπου προσφέρονταν δωρεάν guaranapower με βότκα. Το κουτάκι έχει μαυρισμένα τα διακριτικά και στην bienal τελικά εξέθεσαν τρία άλλα έργα που ασχολούνταν με το copyright, όπως μια σειρά καρέκλες που βγαίνουν στην αγορά λίγο παραλλαγμένες από το αρχικό σχέδιο του jakobsen, πριονισμένες ώστε να επανέρχονται στο αρχικό design που όμως είναι copyrighted...
Rua Augusta,
μέχρι την av. Paulista και νοτίως είναι σαν Κολωνάκι με τρεις φορές πιο μεγάλο ύψος κτιρίων έχει μαγαζιά και χαλαρά καφέ με τραπεζάκια στο πεζοδρόμιο, μικρά ψαγμένα βιβλιοπωλεία ακόμα και second hand μόνο με βιβλία τέχνης και από εδώ αγόρασα τις 40 havaianas για όλη την παρέα στην Αθήνα. Βορείως και προς το παλιό κέντρο της πόλης συνυπάρχουν trendy bars και clubs με άφθονη πορνεία και bingos -μαγαζιά-καζίνο με τεράστιες νέον επιγραφές.
Citytellers
Eίναι ένα docu-film του fancescojodice που προβαλλόταν στην bienal και στην τηλεοραση εκείνες τις μέρες, εξετάζοντας το Saopao σαν αυτοοργανωμένη μητρόπολη, έξω από την αδύνατη επιβολή του νόμου. Οι catadores μαζεύουν με τα καροτσάκια τους τα χαρτόνια από τους δρόμους για ανακύκλωση, είναι οργανωμένοι σε σωματεία. Εγκαθιστώντας ένα από τα μεγάφωνα του Ήχου της Άκρης, εφόσον ήταν άρρωστος ο LuisCarlos, πήγαμε στο abrigo, το χώρο που μένουν, σαν παρκιγκ για καροτσάκια και ανθρώπους ή σαν σπίτι για ανθρώπους και καροτσάκια. 10Χ20μ. σειρές κρεβάτια δεξιά αριστερά με καροτσάκια μπροστά τους, μια κοινότητα 50 ανθρώπων.
Pixacao
Το '60 φαίνεται παρήχθησαν πολύ περισσότερα κτίρια απ' όσα θα χρειάζονταν και με τη μετακίνηση του κέντρου ενδιαφέροντος στην avenida Paulista, ένας τεράστιος αριθμός κτιρίων στο παλιό κέντρο έμειναν άδεια [λέγεται ότι είναι γύρω στις 100.000], κι αν σκεφτείς τις αυξημένες ανάγκες, άρχισαν οι καταλήψεις [ocupaeoesverticais] και γεννήθηκε το κίνημα των "χωρίς στέγη". Καταλαμβάνουν ένα κτίριο, μετά κόβουν και συνδέουν ρεύμα από το δρόμο. Τα κατειλημμένα κτίρια και όχι μόνο, είναι γεμάτα graffiti, το pixacao εφαρμόζεται παντού, περισσότερο στις κορυφές κτιρίων από ανταγωνιζόμενες ομάδες, ποιος θα γράψει πιο ψηλά, κρεμασμένος έξω από τις ταράτσες ουρανοξυστών. Γράφουν με ρολάκι γι' αυτό κι έχουν αυτή τη φόρμα που τα κάνει να μοιάζουν με αρχαία γραφή. Το pixar κυνηγιέται πάντως και λέγεται ότι σκοτώνονται και αρκετοί pixadores από σεκιουριτάδες, ενώ για να μη γίνονται καταλήψεις στα κτίρια χτίζουν τα παράθυρα ακόμα και στα εικοσαόροφα, σαν σιλό. Κτίρια, σημάδια της πολιτικής όπως οι μακέτες που σχολιάζουν την ελληνική μικροιμπεριαλιστική πολιτική στα Βαλκάνια, στη συμμετοχή του Βαγγέλη Βλάχου δίπλα στο κίτρινο Α3 γράμμα παραίτησης του αμερικανού διπλωμάτη στην Aθήνα J.B. Kiesling.
Αυτοκίνητο
Το χρησιμοποιούν συνέχεια και δεν προσέχουν καθόλου τους πεζούς, σαν εδώ δηλαδή. Κυριακή μεσημεράκι για να πάω στην αυλή ενός συλλέκτη που 'χε καλέσει τους καλλιτέχνες της bienal, ο πατέρας των παιδιών που με φιλοξενούσαν, τους έβαλε να με πάνε με το αυτοκίνητο. 5 λεπτά απόσταση. Τροπική αυλή με άφθονη καϊπιρίνια και διάφορα άλλα πλούσια. Η υψηλή όψη της Βραζιλίας. Παράξενο, την ίδια μέρα κόντεψα να πάω από αυτοκίνητο, ήταν τη στιγμή που περπατάγαμε συζητώντας με τον TomasSaraceno και έλεγε για την κατασκευή με τα τρία μπαλόνια στη bienal και πως στην Ευρώπη ήταν αδύνατο να την παρουσιάσει λόγω κανονισμών ασφαλείας. Εδώ απλά έπρεπε να υπογράψεις ότι φέρεις την ευθύνη για να μπεις και ν?ανέβεις στο εσωτερικό των μπαλονιών.
Ιpanematheories
Bράδυ δευτέρας κι έχει μια προβολή/ πάρτι στο clubGloria, ωραίος χώρος με αστική βεράντα και εσωτερικό με κρεβάτια στο πλάι και καθρέφτες στους τοίχους της πίστας, σέρβις ντυμένο με στολή μπογιατζή. D.j. ο MustafaMaluka από το capetown, είναι ο πρώτος νοτιοαφρικανός που γνωρίζω και τον ζηλεύω για το χρώμα του, γιατί πρέπει να τον βοήθησε πολύ να μπει στις φαβέλες και να κάνει τα graffiti που μας έδειχνε το απόγεμα που καθόμασταν με τη LidaAbdul απ' το Αφγανιστάν, στο lobby του ξενοδοχείου.
Φαβέλες
Στο Saopao δε φαίνονται, είναι έξω από την πόλη, κάτι βλέπεις από τον αυτοκινητόδρομο προς το αεροδρόμιο, αλλά γενικά μπορεί να μην το καταλάβεις καν ότι το 20% των 18 εκατομμυρίων της πόλης, μένει σε παράγκες. Από κοντά είδαμε μόνο μια μικρή φαβέλα ανάμεσα σε δυο γραμμές cargo τρένου και γύρω από εγκαταλειμμένες αποθήκες, περάσαμε από μια γέφυρα κοιτώντας κρυφά λοξά, ούτε λόγος για φωτογραφίες, οι βραζιλιάνοι που ?ταν μαζί μας το είχαν αποκλείσει. Η άλλη ευκαιρία που χάσαμε ήταν να πάμε με την Carol που δούλευε σ' ένα κέντρο υγείας, κι έπρεπε να πάρουμε ένα τρένο μία ώρα μέχρι εκείνη τη φαβέλα.
Μύθοι
Το Saopao δεν είναι καθόλου η Βραζιλία που φανταζόμαστε εδώ, η τέλεια μίξη. Σπάνια βλέπεις μικτές παρέες κι έχεις την αίσθηση ότι ο πληθυσμός με χρώμα από ένα σημείο και σκουρότερα, είναι κυρίως προσωπικό υπηρεσίας, κοινωνία που ιδρύθηκε πάνω στη δουλεία, την κατήργησε μόλις πριν 118χρόνια, οι διακρίσεις φαίνονται. Αυτή την υπερηφάνεια του μικτού αίματος την ακούς μόνο από "λευκούς", είναι η ιδέα του τι είναι το έθνος - Βραζιλία, και δε μπορώ να πω ότι δε με ενόχλησε. Το άνοιγμα της bienal όμως καταλαμβανόταν από τους καρναβαλικούς ήχους της πλατφόρμας από βαρέλια της πράσινης γραμμής στην Κύπρο που είχε φέρει ο Νίκος Χαραλαμπίδης.
Γιαπωνία
Μπορείς να κινείσαι στους δρόμους κοιτάζοντας τον ατέλειωτο κόσμο, ψηλά κτίρια, μόλυνση και να έχεις την αίσθηση ότι είσαι στην Ασία. Η μεγαλύτερη κοινότητα γιαπωνέζων εκτός Ιαπωνίας βρίσκεται στη Βραζιλία, στην πολιτεία του Saopao. Γιαπωνεζοφατσούλες σε διάφορες μίξεις και με βραζιλιάνικη συμπεριφορά! Η Carina! Οι μισοί από όσους γνωρίσαμε είχαν κάποια ιαπωνική καταγωγή. Γι? αυτό και τα άπειρα sushi [παρόλο που πολύ αγαπητό είναι καi το churrascogrego-ελληνικό σουβλάκι[=γύρος] και βέβαια, αυτό που θα μπορούσε να συνοψίσει όλο το Saopao, caipirinhacomsaque, αντι για κασάσα, την φτιάχνουν με σάκε!
