Παιδεία, η άμυνα κατά του χυδαίου
Με αφορμή τις συζητήσεις που έχουν ξεκινήσει για το εκπαιδευτικό νομοσχέδιο που προωθεί η κυβέρνηση, το ζήτημα της παιδείας έρχεται για πολλοστή φορά στην επιφάνεια. Το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση δεν είναι δύσκολο να το προβλέψει κανείς. Θα αρχίσει ο «διάλογος», θα ακουστούν ευχολόγια, θα σημειωθούν αντιδράσεις, πιθανόν όπως διαφαίνεται έντονες, θα υπάρξουν μικρές αλλά υποχωρήσεις και θα οριοθετήθουν δήθεν στόχοι. Έπειτα θα μαζευτεί η ολομέλεια της βουλής, θα εκτιλυχθούν οι γνωστές πια σε ύφος και σκοπό αντιπαραθέσεις, θα επικρατήσει η κομματική πειθαρχία, θα ψηφίσουν οι αντιπρόσωποι αυτό που πρέπει και η παιδεία, προσοχή όχι η εκπαίδευση, σώθηκε.
Ακριβώς εδώ όμως υπάρχει μια παρανόηση που σκόπιμα καλλιεργείται αλλά καλό είναι να διευκρινιστεί. Καινούργιο ή και παλιό ακόμη νομοσχέδιο δε σημαίνει νομοσχέδιο που αφορά σώνει και καλά την έννοια παιδεία. Συνεχίζουμε να τη συγχέουμε με την έννοια εγκύκλιος εκπαίδευση και γενικότερα εκπαίδευση κι αυτό δε συμβαίνει τυχαία Δε βολεύει να έχει ξεκαθαρισμένο στο μυαλό του ο πολίτης ότι τα νομοσχέδια που προωθούνται κάθε φορά έχουν συγκεκριμένο πολιτικό και κοινωνικό ρόλο να επιτελέσουν και πολύ λιγότερο πνευματικό. Τα περισσότερα απ? αυτά δεν έχουν άλλο στόχο από το να διατηρήσουν την υπάρχουσα, ηθελημένα λανθάνουσα, δομή για να συνεχίσουν ασφαλώς να παράγονται οι πολίτες που είναι επιθυμητοί. Με λίγα λόγια απλοϊκές συνειδήσεις, περιορισμένες φαντασίες, ανασφαλείς προσωπικότητες, αδύναμες αντιστάσεις. Ποτέ δε στοχεύουν στο πως θ? αναδιοργανωθεί εκ βάθρων, επί της ουσίας και με βάση τις ανάγκες της εποχής η παιδεία. Όχι μόνο των εκάστοτε μαθητών αλλά όλων μας. Στο πως δηλαδή θα γίνει ένα πανίσχυρο όπλο στα χέρια κάθε μελλοντικού αλλά και ήδη ενεργού πολίτη. Γιατί η παιδεία είναι ας μη το λησμονούμε δια βίου.
Σίγουρα το πώς θα διαχειριστεί η εκπαίδευση την παιδεία των νέων είναι εξαιρετικά σημαντικό. Η παιδεία όμως σαν έννοια δεν αφορά μονάχα τα εκπαιδευτικά ακόμη κι όταν αναφερόμαστε σε αυτή των μαθητών. Αλίμονο. Αφορά τις πνευματικές, ηθικές κι αισθητικές προτεραιότητες με βάση τις οποίες κάθε άνθρωπός οργανώνει τη ζωή του. Σημαίνει αξίες, δηλαδή τις γραμμές άμυνας του απέναντι σε οτιδήποτε χυδαίο, σε οτιδήποτε άμορφο. Γιατί, όπως λέει κι ένας καλός δάσκαλος, χυδαίο ίσον άμορφο. Εάν κάποιο από αυτά τα νομοσχέδια μαζί και το τελευταίο στοχεύει σε αυτή την ουσία της παιδείας προφανώς εγώ δεν το αντιλήφθηκα. Εκτός κι αν όλα αυτά που ζούμε γύρω μας είναι η αναδιοργάνωση της. Δεν το νομίζω. Η κυριαρχία του τίποτα, του ατελείωτου ποταμού ακαλλιέργειας, του άκοπου πλουτισμού, της αδιαφορίας σημαίνει κυριαρχία του χυδαίου άρα παντελή έλλειψη παιδείας.
Υπάρχουν λοιπόν ομάδες (οι ελέγχοντες και κατέχοντες) που τους συμφέρει αυτή η παρανόηση, λογικό με βάση το στόχο που έχουν θέσει, εμάς όμως για ποιο λόγο; Ας επανακαθορίσουμε επιτέλους τις βασικές πνευματικές ράγες πάνω στις οποίες πρέπει να τοποθετηθεί η παιδεία, ας δημιουργήσουμε μια που θα οσμίζεται τις αλλαγές και θα είναι ευέλικτη και θα προσαρμόζεται κάθε φορά στις ανάγκες κι απαιτήσεις του κοινωνικού μας συνόλου κι έπειτα συζητάμε και για το αν πρέπει να γίνουν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, αν θα υπάρχει αξιολόγηση του εκπαιδευτικού προσωπικού, πόσες και ποιες επιτροπές θα λειτουργούν, πόσοι και με ποιο τρόπο θα εισέρχονται στα ανώτατα ιδρύματα.
«Η παιδεία υπηρετεί τη ζωή και τον άνθρωπο μέσα σε ένα γενικό πλαίσιο. Και καθώς δεν είναι σωστό να μεταμορφώσουμε τον άνθρωπο σε ασυνείδητη μηχανή, έτσι δεν είναι σωστό και να ρίξουμε τον άνθρωπο στη φοβερή θαλασσοταραχή του σύγχρονου βίου ανερμάτιστο, άοπλο, απροσανατόλιστο. Μια παιδεία που στερεί από τον άνθρωπο τη δυνατότητα της συμμετοχής στην όλη κίνηση και διαμόρφωση του πολιτισμού της εποχής μας είναι τόσο επικίνδυνη όσο μια παιδεία που δεν του επιτρέπει να γευτεί τα αγαθά του συνόλου του πνευματικού πολιτισμού, που τον αναγκάζει να μείνει ξένος προς την πνευματική παρακαταθήκη των αιώνων».
Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος
