AFRICA THE REAL LAND OF MUSIC
αν θέλει κανείς να σχηματίσει μια εικόνα γύρω από το πλήθος των ήχων που θα συναντήσει στην Αφρική δεν έχει παρά να παραλληλίσει αυτήν την αίσθηση με τα εκατομμύρια χρώματα που συνθέτουν ένα φαντασμαγορικό ηλιοβασίλεμα
Η μαύρη ήπειρος είναι ένας τόπος που έχει καταληστευθεί και κακοποιηθεί ποικιλοτρόπως, εδώ και αιώνες, από το λευκό «πολιτισμένο» άνθρωπο. Υπάρχει όμως κάτι που το δυτικό μυαλό δεν κατόρθωσε ποτέ να κατανοήσει και να αποσπάσει. Είναι οι πολιτισμικές ρίζες των λαών της ταλαιπωρημένης ηπείρου που κατά κύριο λόγο εκφράζονται μέσα από τη μουσική.Ο ήχος και ο ρυθμός είναι στοιχεία που κινητοποιούν την ψυχή και το σώμα του μαύρου ανθρώπου εδώ κι αμέτρητα χρόνια. Αποτελούν μια κατάσταση καταγεγραμμένη στο DNA του. Η μουσική είναι πανίσχυρη και πανταχού παρούσα σε κάθε συμπεριφορά και κάθε κοινωνική εκδήλωση των λαών της Αφρικής, αφού αποτελεί τρόπο επικοινωνίας, χαράς, λύπης, αυτοσυγκέντρωσης, θυμού, διαμαρτυρίας και λατρείας.
Ο Αφρικανός μεταφορικά αλλά και ουσιαστικά πρώτα μαθαίνει μουσική και μετά αρθρώνει τις πρώτες του λέξεις. Με ένα σωρό καθημερινά αντικείμενα όπως μια κολοκύθα, ένα ταπεινό σύρμα, ένας τενεκές, κάποιο πήλινο δοχείο, καπάκια αναψυκτικών, κουμπιά, ελατήρια, ξύλα, δέρματα, μπουκάλια, σκοινιά και με όπλο μια οργιώδη φαντασία κατασκευάζονται απίθανα σε εμφάνιση αλλά και σε ήχο όργανα.
Επειδή όμως η Αφρική είναι ένας απέραντος τόπος, για να μπορέσουμε να βάλουμε μια τάξη και να σχηματίσουμε μια σαφή εικόνα για τους ήχους και τα περιβάλλοντα μέσα στα οποία αυτοί λειτουργούν και αναπτύσσονται, καλό θα ήταν να προχωρήσουμε σε μια γεωγραφική κατανομή που άλλωστε, με σαφή τρόπο, επιβάλλει και η ίδια η χροιά της μουσικής. Ομαδοποιώντας περιοχές υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στη Βόρεια, τη Δυτική, την Κεντρική, την Ανατολική και τη Νότια Αφρική, χωρίς φυσικά να λησμονούμε τα μεγάλα της νησιά ή τις ομάδες νησιών που κι αυτά με τον τρόπο τους ανέπτυξαν το δικό τους μουσικό πολιτισμό.
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από τη Δυτική Αφρική, από όπου αντλήθηκαν, κυρίως, πληθυσμοί για τις «ευγενείς» ασχολίες των λευκών στον Νέο Κόσμο κάποιους αιώνες νωρίτερα και ήταν αυτοί οι άνθρωποι που έφεραν μαζί τους την πολιτιστική τους κληρονομιά. Από την ομάδα των (πολλών) κρατών που αποτελούν το δυτικό κομμάτι της ηπείρου κάποια είναι πραγματικές κυψέλες μουσικής δημιουργίας, όπως η Σενεγάλη, η Γκάμπια, το Μάλι, η Γουϊνέα, η Νιγηρία, το Καμερούν, το Πράσινο Ακρωτήριο. Καθένας απ? αυτούς τους τόπους έχει το δικό του χαρακτήρα, τη δική του ταυτότητα που εμφανίζεται μέσα από την τοπική σκηνή η οποία αποτελείται από διάσημα αλλά και λιγότερο γνωστά ονόματα χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η κάθε σκηνή είναι αποξενωμένη από τις γειτονικές της ή ότι δεν υπάρχουν γέφυρες επικοινωνίας και κοινοί μουσικοί δρόμοι.
Σε όλα αυτά τα μέρη η επιρροή της jazz, στο μουσικό τους χαρακτήρα, είναι πολύ μεγάλη και ο κατάλογος αυτών που έχουν χρησιμοποιήσει δρόμους της μέσα στη μουσική τους είναι τεράστιος. Υπάρχουν όμως μερικά ονόματα που ξεχωρίζουν έτσι κι αλλιώς και αξίζει μια ιδιαίτερη αναφορά.
Ένα από τα πρώτα σχήματα που τόλμησαν να προτείνουν τον ήχο τους έξω από τα σύνορα της Σενεγάλης, σχεδόν τρεις δεκαετίες πίσω, ήταν η OrchestraBaobab, μια εκπληκτική μπάντα με απόλυτα ρυθμικό χαρακτήρα ήχου αλλά και μερικές καθηλωτικές μπαλάντες στο ρεπερτόριο τους, με στίχο γαλλικό, ισπανικό αλλά και στην κρεολική διάλεκτο, με φοβερά πνευστά και μια ενέργεια που μαγνητίζει. Ψάξτε ανεπιφύλακτα για δίσκους τους (προτείνω τα «En? Wolof» και «Pirate?sChoise» αλλά και το πρόσφατό τους «SpecialistInAllStyles»).
Από τη Σενεγάλη προέρχεται και ο πρώτος καλλιτέχνης που κουβαλά δικαιωματικά τον τίτλο του popstar, oYoussouN? Dour. Με ήχο έντονα επηρεασμένο από fusion και funk στοιχεία αυτός ο καλλιτέχνης έκανε το άλμα του συμμετέχοντας στην πρωτοβουλία του PeterGabriel για ένα κονσέρτο υπέρ του Mandela αλλά και στη μουσική περιοδεία της διεθνούς αμνηστίας όπου εμφανίστηκε μαζί με το Sting και το BruceSpringsteen. Μερικά ακόμα ονόματα που αξίζει να ψάξει κανείς μέσα από τη μουσική πραγματικότητα της Σενεγάλης και που έχουν επιρροές από jazz, funk και fusion στοιχεία είναι οι IsmaelLo, oWasisDiop, oBaabaMal (τα «DjamLeelii» και «Firin? InFouta»), ο LemzoDiamono, oThioneSeck (εκπληκτικό το ολοκαίνουργιο cd του με τίτλο «Orientation» όπου η Σενεγάλη συναντά την Αίγυπτο και την Ινδία) και φυσικά ο ToureKunda.
Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό ότι ο αποκαλούμενος δυτικός ήχος χρωστάει πάρα πολλά σε όλο αυτό το μουσικό θησαυροφυλάκιο, αφού οι ρυθμοί της μαύρης ηπείρου ήταν που μπόλιασαν και λειτούργησαν ως βάση για την jazz, την soul, την αφροκουβανέζικη παράδοση, την latin-jazz κι ένα σωρό άλλα στυλ τα οποία μέσα από το πέρασμα των χρόνων απέκτησαν τη δυναμική τους και τώρα πια είναι αυτά που επιστρέφουν πίσω στη μαύρη ήπειρο για να λειτουργήσουν ως η νέα σπίθα που θα κάνει τους ντόπιους μουσικούς να προχωρήσουν πιο κάτω τις ιδέες τους και να ανακαλύψουν νέους δρόμους.
Η εξερεύνησή μας στα μουσικά τοπία της Αφρικής σίγουρα θα έχει συνέχεια καθώς μας περιμένουν όμορφα πράγματα. Αυτό όμως που με χαροποιεί ιδιαίτερα είναι αυτή η σύγχρονη πραγματικότητα που δένει με ισχυρότατα δεσμά το χθες με το σήμερα, το κλασσικό με το νέο διατηρώντας έτσι ακέραια αυτή τη διαδικασία ανατροφοδότησης και αλληλοσυμπλήρωσης που τελικά είναι και η ουσία της κάθε μουσικής πράξης που χαρακτηρίζεται από το στοιχείο της διαχρονικότητας.
