SWING IS THE … THING
στην ιστορία της jazz, η εποχή των big bands ήταν κάτι το εντελώς ξεχωριστό και όσοι είχαν την ευκαιρία να βρεθούν μπροστά σε μία τέτοια ορχήστρα, έστω και για μία φορά, έχουν στη μνήμη και την ψυχή τους ανεξίτηλα χαραγμένες εικόνες αλλά και ήχους μοναδικής ομορφιάς.
Swing. Μία λέξη με θεμελιακή σημασία για την ιστορία και την εξέλιξη της jazzαλλά κι ένας όρος που δύσκολα μπορείς να τον οριοθετήσεις απόλυτα. Από τη μία προσδιορίζει το κυρίαρχο μουσικό ύφος της δεκαετίας του ‘30 το οποίο και εξελίχθηκε στην πιο εμπορική έκφραση της jazzκαι από την άλλη μεταφορικά εκφράζει ένα ξεχωριστό, ιδιαίτερο και απολύτως ρυθμικό στοιχείο πάνω στο οποίο ο ήχος της jazzακουμπά αντλώντας αυτή τη χαρακτηριστική ενέργεια και εκρηκτικότητα.
Στην εποχή του swing, το πρώτο πράγμα που διαπιστώνεις είναι η ανάπτυξη των bigbands. Ο κόσμος βγαίνοντας από το κραχ του ‘29 αρχίζει να βλέπει και πάλι μπροστά του με αισιοδοξία προσβλέποντας σε ένα καλύτερο μέλλον. Τι πιο αναγκαίο και ευχάριστο μέσα σε αυτό το κλίμα γενικής αισιοδοξίας από τον ήχο μίας bigband της jazzη οποία με το μπρίο, τη δύναμη και τη δροσιά της μουσικής της, γίνεται αυτόματα η popτης εποχής φέρνοντας και πάλι το κοινό στα ballroomsενώ ταυτόχρονα κατακλύζει τα ραδιόφωνα, γεγονός που δίνει την ευκαιρία σε αυτό το μουσικό στυλ να εξαπλωθεί αστραπιαία σε κάθε μήκος και πλάτος της γης.
Πολύ λογικά όλη αυτή η μαζικότητα και η επιρροή που απέκτησε το swing δημιούργησε την ανάγκη της παρουσίας ένα σωρό ανάλογων σχημάτων που το καθένα είχε τον δικό του μουσικό χαρακτήρα και το δικό του ηχόχρωμα. Μέσα σε αυτή την πληθώρα, κάποιες ορχήστρες ξεχώρισαν λόγω της θαυμάσιας σύνθεσής τους αλλά και λόγω της ιδιαίτερα έντονης προσωπικότητας του ίδιου του διευθυντή και αρχηγού τους.
Αδιαφιλονίκητα κορυφαία φυσιογνωμία ιδρυτή αλλά και leaderbigbandείναι οDukeEllingtonoοποίος είχε την ίδια περίπου σχέση με τις υπόλοιπες σύγχρονές του ορχήστρες όσο είχε ο Shakespeare με τους υπόλοιπους ελισαβετιανούς δραματουργούς, γι’ αυτό και δεν κατατάσσεται σε καμία σχολή ούτε μπορεί να αξιολογηθεί με τα μέτρα των άλλων.
Ο Ellington είναι απλώς το σημαντικότερο μουσικό ταλέντο που εμφανίστηκε στο χώρο της jazz διαπρέποντας και στα τρία θεμελιακά ζητήματα μίας bigband : τη συγκρότηση του ρεπερτορίου, τη διαμόρφωση της σωστής ενορχήστρωσης και μέσα από την ακριβέστατη επιλογή των μουσικών – συνεργατών του την υλοποίηση του σωστού στυλ για κάθε ένα όργανο ξεχωριστά. Όλα αυτά τα πέτυχε με έναν ολότελα προσωπικό τρόπο εκμεταλλευόμενος το μεγάλο και πολύπλευρο ταλέντο του χωρίς ποτέ να απομακρυνθεί από τις ρίζες της jazzπου είχαν ανέκαθεν έναν χαρακτήρα λαϊκό, αυθόρμητο και έντονα αυτοσχεδιαστικό.
Ο Ellingtonλειτουργεί κυρίως με δικές του συνθέσεις που τις εμπνέεται συχνά μέσα από τη συνεργασία του με τα μόνιμα μέλη της μπάντας του. Δίνει μία ορχηστρική μορφή στο blues, διαμορφώνει τις αρμονικές του και αναπτύσσει τη δύναμη της μελωδίας του. Συχνά τον απασχολεί η ανάμειξη των ορχηστρικών ηχοχρωμάτων με την έκφραση ψυχικών διαθέσεων. Τα έργα του είναι συνήθως μικρές ιμπρεσσιονιστικές εικόνες που κάποιες φορές αναπτύσσονται σε μικρές σουίτες. Ο Ellington είναι ο … Haydnτης jazz που αναπλάθει και προσαρμόζει το παλιό υλικό της στον νέο ήχο που απαιτεί η εποχή του.
Ο ήχος της μπάντας του Δούκα της jazzείναι κάτι που το αναγνωρίζεις αμέσως, ένα μείγμα από άρωμα Νέας Ορλεάνης με ιδιαίτερη την παρουσία του … «ευκίνητου» κρεολικού κλαρίνου, δίπλα σε ένα προσεκτικά ελεγχόμενο “blue” ήχο στα χάλκινα πνευστά με χρήση σουρντίνας και ένα καλοσυγκερασμένο τόνο από τα σαξόφωνα.
Ήταν τόσο έντονο αυτό το μουσικό προφίλ της ορχήστρας του Ellington(απόρροια της ιδιαίτερα δυνατής προσωπικότητας των αγαπημένων του βιρτουόζων π.χ. JohhnyHodges, CootieWilliams, HarryCarneyκ.α.) που επέζησε και μετά το θάνατο του ίδιου του Ellingtonή μελών της μπάντας και είναι αυτός ο ήχος – σήμα κατατεθέν που ακολουθεί και τονίζει την αξία μίας μπάντας και της προσφέρει τα εύσημα του χρόνου και μία διαχρονική αναγνώριση.
Πέρα όμως από τη μοναδικότητα του DukeEllingtonυπήρξαν κι άλλοι leader που οδήγησαν τις ορχήστρες τους σε ενδιαφέροντα μουσικά μονοπάτια. Μία τέτοια περίπτωση ήταν ο GlenMiller ο οποίος οργάνωσε μία τυπικά λευκή μπάντα η οποία χρησιμοποίησε πολλά στοιχεία της jazzκαι φρόντισε να … δημοσιοποιήσει τον ήχο της παίζοντας αποκλειστικά σε κολέγια. Η γοητεία του ήχου του swing«αιχμαλώτιζε» κυρίως τους έφηβους με εκείνα τα αλλεπάλληλα επίμονα μουσικά ηχητικά «φράγματα» που προχωρούσαν αδυσώπητα προς τον ακροατή σαν πελώρια κύματα, ένας προωθητικός παλμός των ντραμς που ανά διαστήματα διέκοπταν οι «ριπές» ιλιγγιωδών «πολυβολισμών» από τα πνευστά της μπάντας.
Αυτό που πρέπει να τονιστεί, είναι ότι μέσα στην ιστορία της jazzη εποχή των bigbandsήταν κάτι το εντελώς ιδιαίτερο και ξεχωριστό και όσοι είχαν την ευκαιρία στη ζωή τους να βρεθούν μπροστά σε μία τέτοια ορχήστρα, έστω και για μία φορά, έχουν στη μνήμη και την ψυχή τους ανεξίτηλα χαραγμένες εικόνες αλλά και ήχους μοναδικής ομορφιάς.
Μία τέτοια ευκαιρία θα έχουμε όλοι μας στις 10 και 11 του Ιουλίου αφού εκείνες τις δύο μέρες στο Ηρώδειο με την ευγενική χορηγία του Haigθα … προσγειωθούν για να μας απογειώσουν οι μπάντες των Elllingtonκαι Miller, χωρίς φυσικά τους ιδρυτές τους και με απόντα πολλά από τα αρχικά τους μέλη, με ολοζώντανο όμως το φλογερό spirit των μεγάλων ιδρυτών τους που συνεχίζουν να εμπνέουν διαχρονικά τόσο τους σύγχρονους μουσικούς όσο και το κοινό παγκοσμίως.
Η μεγάλη των Big Bands σχολή
1. αύξηση του μεγέθους του βασικού σχήματος της jazz
2. ανακατατάξεις και αλλαγές του ρόλου του κάθε μουσικού οργάνου μέσα στο πλαίσιο της ορχήστρας
3. ανάγκη παρουσίας ενός προσώπου που θα επωμίζεται την ευθύνη της αρμονικής λειτουργίας αυτού του μεγάλου συνόλου κι αυτός δεν είναι άλλος από τον διευθυντή της, τον leader που συχνότατα είναι και ο ενορχηστρωτής της μπάντας.
4. Οι bigbandsτης jazzβασίστηκαν κυρίως πάνω στον ήχο και την πολυπλοκότητα των πνευστών: τρεις συνήθως τρομπέτες, άλλα τόσα τρομπόνια και κάμποσα σαξόφωνα.
5. Βασίστηκαν όμως και στο εξαίρετο ταλέντο των μουσικών. Επανδρώθηκαν από εξαιρετικούς σολίστες κι άλλωστε δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι όλη εκείνη η μετέπειτα επανάσταση του bebop και η ανάδειξη του μουσικού – αυτοσχεδιαστή πάτησε κυρίως πάνω σε καλλιτέχνες που είχαν «ψηθεί» μέσα στις bigbandsκαλλιεργώντας τεχνικές και ταλέντο.
