Το εικόνισμά του JohnColtraneδεσπόζει στο ναό του Αγ. Ιωάννου της Αφρικανικής ορθόδοξης εκκλησίας στο SanFrancisco.
Διανύουμε
μια περίοδο όπου παντού γύρω μας «αφηνιασμένα» ράσα προσπαθούν να κουκουλώσουν
τ’ ακουκούλωτα, προσποιούμενοι ότι δεν τρέχει τίποτα, απαιτώντας να τους
πιστέψουμε και όλα να κυλήσουν μέλι – γάλα ξανά…γι’ αυτούς βέβαια. Με ανάμικτα
λοιπόν συναισθήματα θυμού κι ευθυμίας ακούω τις κουταμάρες και τις …κίες που ξεστομίζουν κι αναλογίζομαι μια εποχή,
πολλές δεκαετίες πίσω, που η ιδέα για μία ανώτερη δύναμη έγινε στα χέρια ενός
καταπιεσμένου λαού όργανο αφύπνισης αλλά και λύτρωσης από μία ζωή που λίγο
απείχε από τον απόλυτο εξευτελισμό.
Ένα δυνατό flashback μας πάει πολλά χρόνια πίσω, τότε που στην Αμερική
καραβιές, η μία πίσω από την άλλη, άδειαζαν στα σκλαβοπάζαρα εκατοντάδες
χιλιάδες αφρικανούς, «φρέσκο κρέας» για «κατανάλωση» στις φυτείες, τα ορυχεία και
τα λιμάνια. Οι άνθρωποι αυτοί, που ξεριζώθηκαν βίαια από τη γη των προγόνων
τους, έφεραν μαζί τους παραδόσεις, έθιμα και δοξασίες αιώνων. Όλ’ αυτά όμως
έπρεπε να διαγραφούν από τη μνήμη τους, αφού για το λευκό αφέντη αποτελούσαν αιτίες
εξέγερσης κι ανυπακοής στην άθλια ζωή την οποία αυτός επέβαλε. Έτσι,
απαγορεύτηκε κάθε είδος εκδήλωσης ή αναφοράς τους. Όσο για τους παραβάτες η
τιμωρία που τους περίμενε ήταν βασανιστήρια και θάνατος.
Ήταν επόμενο λοιπόν όλη αυτή η μεγάλη μάζα των Αφρικανών να προσπαθήσει να βρει τρόπους που θα της επέτρεπαν, έστω καλυμμένα, να διατηρήσει ζωντανή τη συνείδησή, τις ρίζες και τις μνήμες της. Και τι πιο βολικό γι’ αυτό από το να προσεταιριστούν στοιχεία και λειτουργίες της χριστιανικής θρησκείας. Διαμόρφωσαν λοιπόν έναν εντελώς δικό τους τρόπο λατρείας, όπου μέσα από αλληγορίες, στην ουσία, εκτελούσαν τις λατρευτικές τους συνήθειες προς τους Θεούς τους και τα πνεύματα της Αφρικής κάτω από μία δυνατή επίφαση χριστιανικού χαρακτήρα.
Μ’ αυτόν τον τρόπο γεννήθηκαν σιγά, σιγά τα spirituals και τα gospel, οι δύο κύριες φόρμες θρησκευτικού χαρακτήρα του μαύρου αμερικανού που με το πέρασμα του χρόνου και τη γέννηση της jazz και του blues αποτέλεσαν τον ισχυρό πυρήνα από τον οποίο πήρε δύναμη ο μαύρος πολιτισμός για να συνειδητοποιήσει, να διεκδικήσει και τελικά να κερδίσει δικαιώματα
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ο μαύρος άνθρωπος δεν προσπαθεί ν’ απαρνηθεί τα υλικά αγαθά και τις ανθρώπινες αδυναμίες. Αντίθετα, αποδέχεται τα ελαττώματά του θέλοντας να τα ταιριάξει με την πνευματικότητά του και να τα εξυψώσει, ανεβάζοντας έτσι την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση. Δεν υπηρετεί δουλικά το Θεό αλλά νιώθει την ίδια την ύπαρξή του σαν κομμάτι αυτής της πολύπλοκης αρμονίαςπου θέτει σε λειτουργία τα πάντα γύρω μας. Αυτή η κοινωνία τον καθένα που διέθετε κάποιο ξεχωριστό χάρισμα φρόντισε να τον αναδείξει και να τον προτείνει ως πρότυπο αντιμετωπίζοντας το ταλέντο του ως ευλογία. Και πράγματι τι πιο πνευματικό και υπερφυσικό από το να μπορείς να διαχειρίζεσαι τ’ αόρατα νήματα των ήχων. Μέσα στη δομή του μαύρου πολιτισμού οι μουσικοί κι οι τραγουδιστές έγιναν σημεία αναφοράς εκφράζοντας με κάθε δυνατό τρόπο τα «θέλω» της φυλής τους.
Έτσι, ένας δυνατός τενόρος σαξοφωνίστας ήταν η ρομφαία, η φλόγα του ουρανού που έρχεται με τη βαθιά αυτοσχεδιαστική του έκφραση να ταρακουνήσει τα πάντα γύρω του, να ενεργοποιήσει τις πιο βαθιές κι ενδόμυχες επιθυμίες, να εξάψει τα πάθη, να υμνήσει τον έρωτα και εν τέλει να οδηγήσει το κορμί στην έξαψη. Γι’ αυτό κι η περίφημη γενιά των honkers που «πυρπολούσε» τα μικρά, σκοτεινά και γεμάτα καπνό club των γκέτο λατρεύτηκε και τύποι όπως οι TabSmith, LouisJordan, TeddyBrannon, PaulBascomb, FredJackson κι ένα σωρό άλλοι έγιναν είδωλα που ο κόσμος στο άκουσμα του ήχου τους παραδινόταν σ’ ένα χορό διονυσιακού χαρακτήρα, που συχνά οδηγούσε σ’ έκσταση.
Κάποιοι άλλοι μουσικοί της jazz με όχημα τον αυτοσχεδιασμό κινήθηκαν προς άλλη κατεύθυνση προσπαθώντας μέσα από τον ήχο να εξερευνήσουν την ανθρώπινη φύση, τη δομή και τον τρόπο να εξελιχθεί αυτή και να πλησιάσει κοντά στην όποια θεότητα, που ο καθένας αντιλαμβανόταν κι αυτό όχι ως υποχρέωση αλλά ως μία κατ’ εξοχήν πορεία ολοκλήρωσης. Τέτοια πορεία ακολούθησαν φιγούρες όπως ο TonnyScott, ο AlbertAyler, oGeorgeColeman, oArchieShepp και φυσικά ο JohnColtrane του οποίου τα μουσικά και πνευματικά βήματα άγγιξαν τέτοια τελειότητα που κάποιοι ένιωσαν την ανάγκη να τον ανακηρύξουν άγιο, στην κυριολεξία, αφού το εικόνισμά του βρίσκεται στο ναό του Αγ. Ιωάννου της Αφρικανικής ορθόδοξης εκκλησίας στο SanFrancisco.
Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτή η μακρόχρονη όσο κι ιδιόμορφη επαφή του μαύρου στοιχείου με τη θρησκευτικότητα είναι η αιτία που η jazz, το blues, η soul και το R&B απέκτησαν στο μεγαλύτερο μέρος τους τη «φωνή» τους κι αυτό γιατί στις αμέτρητες εκκλησιαστικές χορωδίες χιλιάδες ταλέντα εξάσκησαν την ικανότητά τους στο τραγούδι κι αμέσως μετά τράβηξαν τον δρόμο τους προς τον όποιο κοσμικό ή «αμαρτωλό» ήχο ταίριαζε στην ιδιοσυγκρασία και το χαρακτήρα τους.
Είναι σίγουρο ότι δεν είμαι εγώ αυτός που τελικά θα προτείνει τι υπάρχει πριν και μετά απ’ αυτό που ζούμε και βλέπουμε γύρω μας, είναι όμως πια τεκμηριωμένο ότι διαθέτουμε ένα ισχυρότατο εργαλείο εξερεύνησης που δεν είναι άλλο από τη μουσική, το δυνατότερο μοχλό για να σ’ εκτοξεύσει και να σ’ οδηγήσει σε τροχιά για κάπου αλλού. Όσο για όλ’ αυτά τα αποβράσματα με τα χρυσοποίκιλτα άμφια και το μπλαζέ υπεροπτικό ύφος του εκπροσώπου (!!!) μιας υπερκόσμιας εξουσίας αδιαφορήστε κι αφήστε τα να βουλιάξουν μέσα στο βούρκο και τη βρώμα που τους αξίζει!
