Προσωπικά μουσικά
δεδομένα
Τι είναι παλιό και τι νέο;
Τέσσερις δίσκοι πού σε κάνουν ν’ αναρωτιέσαι
Στ' αλήθεια δε
χρειαζόταν να γίνουμε θεατές της αλληλοεξόντωσης του Μάκη και του Θέμου για να
προβληματιστούμε για το τι εστί νέο ήθος στη σημερινή ελληνική κοινωνία. Η
εποχή έχει απαντήσει με το σοφό "anything goes". Και η μουσική, με
πρώτη διδάξασα την τζαζ, έχει δώσει τις δικές της απαντήσεις, για όποιον θέλει
ν’ ακούσει προσεχτικά.
Ποια ήθη είναι
νέα και ποια παλιά; Το νέο το γεννάει ο χρόνος ή μήπως ο τρόπος; Με τι μοιάζει
το αύριο; Αν ψάξουμε για απαντήσεις στα μίντια, καήκαμε. Στο σπίτι του
κρεμασμένου δε μιλάνε για σχοινί. Αν ψάξουμε για απαντήσεις δίπλα μας θα
πάρουμε τόσες όσοι κι εκείνοι που θα ρωτήσουμε. Καλύτερα λοιπόν να κοιταχτούμε
στον καθρέφτη. Δηλαδή στην τέχνη. Τέσσερις δίσκοι ανακρινόμενοι κατ'
αντιπαράσταση μου έδωσαν την αφορμή να ξανασκεφτώ πώς γεννιέται το νέο, να βγω
από τη σύγχυση και να επιβεβαιώσω ότι απαντήσεις δεν βρίσκονται στο
"τι" (ή το "ποιος") αλλά στο "πώς":
Ο νέος που θέλει να
μοιάσει στον παλιό (παραμένοντας νέος).
Οι Trioism
γεννήθηκαν στην Ελλάδα το 1999 και λίγα χρόνια αργότερα μετανάστευσαν στο
Άμστερνταμ -για να μην σκοτώσουν την έμπνευση, για να αναπνεύσουν οξυγόνο
τέχνης και δημιουργίας που στην Ελλάδα λιγοστεύει επικίνδυνα. Επιβίωσαν γιατί,
προφανώς, βρήκαν γόνιμο έδαφος να μάθουν, ν’ ακούσουν, να επικοινωνήσουν με
άλλους μουσικούς, να δοκιμάσουν, ν’ αποτύχουν, να ξαναπροσπαθήσουν. Οκτώ χρόνια
μετά, οι Trioism, δηλαδή οι εξής δύο, ο πιανίστας Σπύρος Μάνεσης και ο
μπασίστας Πέτρος Κλαμπάνης, τους οποίους συνοδεύουν τρεις διαφορετικοί ντράμερ,
συστήνονται επισήμως με το πρώτο τους άλμπουμ επιλέγοντας κομμάτια τόσο
διαφορετικά όσο η Λένα Πλάτωνος και ο Αλεξάντερ Σκριάμπιν. Επειδή όμως ζητούμενο
για ένα μουσικό της τζαζ είναι να δώσει στον ακροατή με σαφήνεια και καθαρότητα
την οπτική γωνία υπό την οποία αντιλαμβάνεται τη μουσική, η επιλογή των
κομματιών περνάει σε δεύτερη μοίρα. Οι Trioism δηλώνουν ρητά ότι θέλουν να
ακολουθήσουν τα χνάρια της "ψυχρής", σύγχρονης ευρωπαϊκής τζαζ σκηνής της οποίας οι
αισθητικές ρίζες βρίσκονται στην δυτική κλασική μουσική. Μια "σχολή"
η οποία επί 40 χρόνια έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό ρεύμα που κάποτε, όχι πολύ
παλιά, ήταν στην πρωτοπορία. Έτσι εξηγείται και αποκτά νόημα η επιλογή των
κομματιών, η Πλάτωνος και ο Σκριάμπιν, ο Γκέρσουιν αλλά και δύο συνθέσεις του
Σπ. Μάνεση, όλα παιγμένα με ένα ύφος που σε προσκαλεί, την επόμενη φορά που θα
βρίσκονται στην πόλη οι Trioism, να τους ακούσεις οπωσδήποτε ζωντανά.
Ο παλιός που προσπαθεί
να μείνει νέος (αλλά κουράζεται εύκολα).
Σε κάθε δίσκο
του ο γαλλο-ελβετός τρομπετίστας Erik Truffaz μοιάζει να προκαλεί τον εαυτό
του: "βάλε μου δύσκολα". Στο τελευταίο του, το
"Arkhangelsk" κατάφερε ν’ αλλάξει περιεχόμενο και μορφή στην pop
jazz. Όσο κι αν ακούγεται ασύμβατος ο όρος, ο Truffaz και οι σταθεροί του
συνεργάτες έκαναν τον πιο ποπ δίσκο τους. Σε σύνολο δέκα κομματιών τα πέντε
είναι τραγούδια. Εντούτοις τίποτα καινούργιο δε συμβαίνει. Δεν αποκλείω φυσικά,
αν ζούσε σήμερα το είδωλο του Truffaz, ο Miles Davis, να προσπαθούσε να γράψει
κι αυτός τραγούδια... Ο Truffaz είναι αναμφίβολα ένας μετρ του ήχου και της
εκφραστικότητας, μέσα από τη "λιγότερες νότες, περισσότερη μουσική"
αισθητική του. Ουδέν κακό αμιγές καλού όμως αφού όλες οι καλές ιδέες φαίνεται
ότι δόθηκαν προίκα στα τραγούδια, ενώ τα υπόλοιπα ορχηστρικά και 100%
τζαζίστικα κομμάτια έμειναν στερημένα, σα νόθα που ξέχασε να τ’ αναγνωρίσει ο
δημιουργός τους.
Ο παλιός που δεν κάνει
καμία προσπάθεια (επειδή είναι νέος).
Η έκπληξη του
2007 ήταν ένα, θεωρητικά, αταίριαστο ντουέτο. Η συνεργασία του Robert Plant με
την Alison Krauss στο υπέροχο "Raising Sand". Ο σιτεμένος εγγλέζος
μπλουζ-ρόκερ θα μπορούσε να επαναπαυθεί στις δάφνες της επανεμφάνισης των Led
Zeppelin αλλά με μια κίνηση τίναξε από πάνω του όλη τη σκόνη του παλιού του
μύθου και τα έδωσε όλα για να ταιριάξει τη φωνή του με αυτήν της ενζενί
πριγκίπισσας του αμερικάνικου bluegrass. Και σε ολόκληρο το δίσκο δεν έβγαλε
ούτε μια στριγγλιά! Σα να ψιθυρίζει ο ένας στο αυτί του άλλου κι οι δυο μαζί να
ανατρέπουν κάθε πρόβλεψη όχι μόνο αν θα ταίριαζαν τελικά οι φωνές τους αλλά και
πώς θα ακουγόταν ένας τέτοιος δίσκος. Η επιλογή των τραγουδιών ήταν μία ακόμη
έκπληξη: Από Everly Brothers έως Tom Waits, παλιά και καινούργια τραγούδια,
άγνωστα τα πιο πολλά, κάντρι, φολκ μπαλάντες και ροκ μπλέκονται μελωδικά με
ένα "americana" ύφος που, sorry κιόλας, υπόσχεται πολλά περισσότερα για
το μέλλον από οποιαδήποτε επανασύνδεση των Led Zeppelin.
Ο παλιός που νοσταλγεί
τα νιάτα του (επειδή είναι παλιός).
Οι Σενεγαλέζοι
σούπερ σταρ της δεκαετίας του '70 Orchestra Baobab, που επανασυνδέθηκαν το
2002, ούτε υπόσχονται κάτι νέο ούτε περιμένουν το μέλλον με ανυπομονησία. Στο
"Made In Dakar" αγαπούν τη μουσική τους, τον εαυτό τους, αυτά που έπαιζαν
όταν ήταν νέοι και γιορτάζουν το γεγονός ότι μπορούν να τα παίζουν ακόμα. Είτε
ζωντανά, είτε στο στούντιο. Τόσο απλά. Μια 100% αφρικάνικη νοοτροπία που
μοιάζει να μας έρχεται από άλλον πλανήτη. Τι περιμένεις ν' ακούσεις σήμερα από
έναν 62χρονο δικηγόρο-κιθαρίστα, ο οποίος "μετέφρασε" με μοναδικό
τρόπο τον ήχο των λάτιν πνευστών σ’ ένα γλυκό, κιθαριστικό παίξιμο,
σήμα-κατατεθέν της ορχήστρας; Τίποτα περισσότερο απ’ αυτό που σου άρεσε πάντα
στους Orchestra Baobab: Το γλυκό και νωχελικό αφρικάνικο λίκνισμα που αφήνουν
τα πνευστά και οι κιθάρες, το τρυφερό και εκφραστικό τραγούδισμα σε διάφορες
διαλέκτους της Δυτικής Αφρικής, τους ρυθμούς που ξεκολλούν ευχαρίστως τα πόδια
σου από το πάτωμα. Θα (ξαν)ακούσεις κάτι κλασικό, απολαυστικό, αγαπησιάρικο,
νοσταλγικό. Καλούς μουσικούς, καλή μουσική και θεσπέσιες φωνές. Γιατί λοιπόν να
περιμένεις κάτι άλλο όταν αυτό-ξέρεις-αυτό-εμπιστεύεσαι;
Και ποιος
σκοτίστηκε για το μέλλον όταν, με περιπτώσεις σαν του Robert Plant ή των
Orchestra Baobab, τριάντα και σαράντα χρόνια μετά, γίνεται πάλι παρόν;
Υ.Γ. Ήθελα να
γράψω και για το καινούριο άλμπουμ του Youssou 'N Dour αλλά πρώτα πρέπει
κάποιος να του πει ότι παράγινε σούπερ σταρ και δεν μπορεί να ξεκολλήσει από
αυτά που έκανε το 1989 στις συναυλίες της Διεθνούς Αμνηστίας...
