Φωτογραφίες: Γιώργος Αυγερόπουλος, Αναστασία Σκουμπρή
Τικ, τακ,
τικ, τακ,
ο χρόνος
μετράει αντίστροφα…
Κοιτώντας κανείς την περιοχή της Αρκτικής στο χάρτη δε χρειάζεται παρά κλάσματα του δευτερολέπτου για να αντιληφθεί ότι είναι ξεκάθαρα και χωρίς ελπίδα σωτηρίας περικυκλωμένη. Κι οι εχθροί ολοένα και στενεύουν τον κύκλο της πολιορκίας στοχεύοντας σ’ ένα θησαυρό που η κατάκτηση του θα ισοδυναμεί με το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας. Με τη βοήθεια του Εξάντα σας παρουσιάζουμε μια πορεία στη Γροιλανδία και τον Αρκτικό κύκλο γεμάτη από κακές ειδήσεις, εξωφρενικές μελλοντικές αποφάσεις και απτές αποδείξεις, ακουστικές και οπτικές του μεγέθους του προβλήματος. Στο διπλό αυτό οδοιπορικό ο Εξάντας ξεκινά τα βήματα του από τη Γροιλανδία και καταλήγει στην Αρκτική. Δυο περιοχές δεμένες κατά πως φαίνεται σε μια κοινή μοίρα. Αυτή του χαμού. Που ίσως σημάνει το χαμό όλων μας...
«Εδώ η φύση σηματοδοτεί με τον πιο ήρεμο
τρόπο την πιο βίαιη αλλαγή της....»
«Πετάμε
πάνω από την απέραντη και παγωμένη έκταση που ο κόσμος γνωρίζει ως Γροιλανδία.Από ψηλά διακρίνονται παγωμένες οροσειρές και κοιλάδες, σχήματα που άφησε πίσω
του το γλυκό νερό, το χιόνι που εδώ και χιλιάδες αιώνες δεν έλιωσε. Το
παγο-κάλυμμα της Γροιλανδίας, είναι ένας από τους παράγοντες που ρυθμίζουν το
κλίμα του πλανήτη. Οι επιστήμονες λένε πως εάν αυτοί οι αρχαίοι πάγοι λιώσουν,
η στάθμη των θαλασσών θα ανέβει 7 μέτρα!…Έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά για να
δούμε αυτό που ο Μάρτιν Σρέντερ ένας επιστήμονας από το Δανέζικο Μετεωρολογικό
Ινστιτούτο μας είχε πει να προσέξουμε: «τις γαλάζιες λίμνες». Και οι λίμνες δεν
άργησαν να φανούν. Υπέροχες μεγάλες γαλάζιες τρύπες μέσα στο αιώνιο και αχανές
κάλυμμα του πάγου. Δεν υπήρχαν παλιότερα. Εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια σαν
αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Είναι ίσως η πιο τρανταχτή απόδειξη
για την κλιματική αλλαγή του πλανήτη. Οι μετρήσεις των επιστημόνων, λένε ότι αν
συνεχίσουμε έτσι, μέχρι το 2080, θα έχουν εξαφανιστεί τα παγόβουνα και ο πάγος
που σκεπάζει την θάλασσα. Ωστόσο, προς το παρόν, αυτό που εγώ βλέπω είναι μια
όμορφη και γαλήνια εικόνα, γαλάζιες λίμνες μέσα στο απόλυτο άσπρο. Είναι
εντυπωσιακό πως εδώ η φύση σηματοδοτεί με τον πιο ήρεμο τρόπο την πιο βίαιη
αλλαγή της....»
Ο Ψαράς
«Παρά τον πλούτο, ο Νίλς είναι
προβληματισμένος. Εδώ και καιρό η θάλασσα θα έπρεπε να είχε παγώσει. Αυτό
διευκόλυνε τη δουλειά του. Πήγαινε με το έλκηθρο όπου ήθελε πάνω στην παγωμένη
επιφάνεια, άνοιγε μια τρύπα στον πάγο και ψάρευε από κει. Τώρα έπρεπε να
ανοιχτεί αρκετά για να καταφέρει να έχει μια αξιοπρεπή ψαριά ενώ οι γνώσεις που
είχε αποκτήσει από τον πατέρα του για να προβλέπει τον καιρό, πλέον δεν τον
βοηθούν καθόλου. Νέα είδη άγνωστα σ’ αυτά τα νερά, έχουν κάνει την εμφάνισή
τους. Φάλαινες που συνήθως ζουν στα νερά της Σκανδιναβίας έχουν ανέβει βόρεια
καταπίνοντας τεράστιες ποσότητες τροφής, αφού
η θερμοκρασία τους το έχει επιτρέψει. Το ντόμινο της διατάραξης του
οικοσυστήματος συνεχίζεται με είδη πουλιών που έρχονται από την Ευρώπη και
κάνει τις αρχές της Γροιλανδίας να βάλουν για πρώτη φορά στο μυαλό τους ότι η
χώρα μπορεί να πληγεί και εκείνη από την νόσο των πτηνών. Ο Νίλς έριξε το
παραγάδι του και το σταύρωσε μουρμουρίζοντας κάτι στη γλώσσα των Ινουίτ. Γέλασε
και άναψε τσιγάρο. Από μακριά ακούστηκε ένας κρότος σαν έκρηξη. “Κόπηκε παγόβουνο” είπε ο Νίλς πριν προλάβω να τον ρωτήσω. “Η αλλαγή
του κλίματος έχει και ήχο, είναι αυτός που μόλις άκουσες”....
«Γροιλανδία, το ψυγείο του πλανήτη»
Η Γροιλανδία είναι η κατάψυξη του πλανήτη Γη. Το μόνιμο στρώμα πάγου, ψύχει τα θερμά θαλάσσια ρεύματα του Ατλαντικού ωκεανού πριν αυτά πάρουν ξανά το δρόμο της καθόδου προς τους τροπικούς, όπου θα θερμανθούν ξανά ακολουθώντας αυτόν τον αέναο κύκλο που κρατάει το παγκόσμιο κλίμα σε ισορροπία. «Η βροχή στη Γροιλανδία γίνεται πιο ζεστή, έχουμε υψηλότερα επίπεδα υγρασίας στην ατμόσφαιρα. Οι πάγοι σήμερα λιώνουν γρηγορότερα από ότι δέκα και είκοσι χρόνια πριν» λέει η Gudfinna Adalgeirsdottir, μετεωρολόγος του Δανικού Μετεωρολογικού Ινστιτούτου στην Κοπεγχάγη. «Οι πάγοι θα υποχωρήσουν κατά 400 χλμ. περίπου στην ξηρά μέχρι το 2075-80. Αλλά η θερμοκρασία θα φτάνει τους -20 βαθμούς, θα έχουμε δηλαδή αύξηση της τάξης των 7 βαθμών».
"Δε
φταίμε εμείς, εμείς, απλά, θα εξορύξουμε πετρέλαιο"
Την Πέμπτη 11/10 του 2007 ο
υπουργός Φυσικών Πόρων Kim Nielsen υπέγραψε άλλη μια συμφωνία με τις
αμερικανικές εταιρίες EXXON και CHEVRON για την έρευνα και την πιθανή
εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στην κεντροδυτική
Γροιλανδία και συγκεκριμένα στην περιοχή βόρεια του Ιλουλισάτ, που έχει ανακηρυχθεί από την Ουνέσκο παγκόσμιο μνημείο της
ανθρωπότητας. Η συμφωνία υπεγράφη με την παρουσία ελάχιστων δημοσιογράφων,
ανάμεσα τους κι εμείς. Συστήθηκα λοιπόν και ζήτησα από τους εκπροσώπους των
εταιρειών ν’ απαντήσουν σε ορισμένες ερωτήσεις. Έδειξαν να εκπλήσσονται. «Και τι σχέση έχουμε εμείς με το θέμα σας;»,
είπε ο Κένεθ Χάνσεν από την καναδική Χάσκι. Ο Άλαν Πιτς της Chevron, ζήτησε δύο
λεπτά καιρό και τηλεφώνησε στην Αμερική. Όταν τον ρωτάμε πως του
φαίνεται η πρόταση των οικολογικών οργανώσεων να τεθεί η Αρκτική υπό καθεστώς
προστασίας και μη εξόρυξης οποιουδήποτε καύσιμου, η απάντηση του είναι αμήχανη.«Είναι ένας αβέβαιος κόσμος. Είμαστε μια
εταιρία ενέργειας και ο κόσμος έχει ακόμα ανάγκη την ενέργεια, άρα πρέπει να
εξασφαλίσουμε ότι θα είμαστε αποτελεσματικοί και μπορούμε να ικανοποιήσουμε τις
ανάγκες των ανθρώπων για ενέργεια». Για να επανέλθουμε «Δεν είναι λίγο παράδοξο το γεγονός ότι ενώ ο κόσμος ανησυχεί
για το λιώσιμο των πάγων, εσείς να το βρίσκεται αυτό, μια θαυμάσια
επιχειρηματική ευκαιρία;» ρώτησα. «Κοίτα, η δικιά μας η δουλειά, είναι να
ερευνούμε για πετρέλαιο και να το βγάζουμε στην επιφάνεια όπου αυτό και αν
βρίσκεται» είπε ο εκπρόσωπος της Έξον Μόμπιλ. «Δεν
φταίμε εμείς που λιώνουν οι πάγοι», είπε ο Καναδός της Χάσκι. «Δίνουμε ενέργεια στον κόσμο και πρέπει να
συνεχίσουμε να το κάνουμε με τους υδρογονάνθρακες μέχρι να αναπτύξουμε άλλες
εναλλακτικές μορφές ενέργειας» είπε ο Δανός. Κανένας τους δεν μπόρεσε να
εγγυηθεί ότι δεν θα υπάρξει διαρροή, κηλίδα ή ατύχημα που να καταστρέψει το
περιβάλλον.
Τσιμιτάκης Ματθαίος
«Το να πιστεύουν οι εταιρίες ότι στη Γροιλανδία μπορούν να αποκτήσουμε όλα αυτά τα μεγάλα πλούτη και το πετρέλαιο και το αέριο και να τα πάρουν όλα, είναι λίγο αφελές. Είμαστε ακόμα εδώ, ζούμε εδώ και μπορούμε πάντοτε να πούμε «ΟΧΙ», επειδή δε θέλουμε να καταστρέψουμε τη φύση και το περιβάλλον, με σκοπό να αποκτήσουμε χρήματα» λέει ο Aqqaluk Lynge πρόεδρος του Διαρκούς Αρκτικού Συνεδρίου των Ινουίτ, του ανώτατου οργάνου των Ινουίτ που ζουν σε όλες τις χώρες του Αρκτικού Κύκλου
Η παράξενη μοίρα της Γροιλανδίας & η κατάρα της
Αρκτικής
Η Γροιλανδία ζει μια παράδοξη κατάσταση κατά την οποία, απ'
τη μια θρηνεί το χάσιμο του παραδοσιακού της πολιτισμού και συναισθάνεται το
οικολογικό έγκλημα που συντελείται, ενώ από την άλλη επενδύει σε αυτό για την
ανάπτυξη της. Μια ανάπτυξη η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην πολυπόθητη
ανεξαρτησία της από την Δανία. Η κλιματική αλλαγή εδώ είναι ένα βαθιά πολιτικό
ζήτημα. Και οι Γροιλανδοί, το πιο τραγικό έθνος αυτής της παγκόσμιας ιστορίας
αφού η δική τους πρόοδος μπορεί να περνάει από την καταστροφή των άλλων.
Στην Αρκτική, από τη στιγμή που υπολογίζεται ότι στο βυθό
της βρίσκεται το 25% των ανεκμετάλλευτων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού
αερίου παγκοσμίως, καταλαβαίνει κανείς τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα για τα
σύνορα της. Σε μια μίμηση ψυχροπολεμικού σκηνικού, τα κράτη κλιμακώνουν την
ένταση, αυξάνουν τις περιπολίες και τις στρατιωτικές τους δυνάμεις στην
περιοχή, προχωρούν σε κινήσεις στρατηγικής κι όχι μόνο. «Όλοι μιλούν για τις
νέες προοπτικές που παρουσιάζονται, για το πετρέλαιο, τον ορυκτό πλούτο, τη
θετική πλευρά της κατάστασης αυτής, αλλά δεν υπολογίζουν ότι η εύρεση
καινούργιων πηγών πετρελαίου και η καύση αυτού θα συμβάλλει ακόμα περισσότερο
στο λιώσιμο των πάγων. Και αν
περάσουμε εκείνο το σημείο απ’ όπου δε θα μπορούμε να γυρίσουμε πίσω, εάν η
θερμοκρασία της γης αυξηθεί και αγγίξει ένα συγκεκριμένο όριο, τότε δε θα
μπορούμε πια να σταματήσουμε τη διαδικασία αυτή», αναφέρει η
σκοτεινή πρόβλεψη του εκπρόσωπου της Greenpeace στη Δανία, Mads Flarup
Christensen
Μια ματιά στην Αρκτική
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από το δορυφόρο
Envisat του European Space Agency το Σεπτέμβρη του 2007, η ελάχιστη έκταση του
πάγου στην Αρκτική υποχώρησε σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά κατά 1 εκατ.
τετραγωνικά χλμ! Πρόκειται για την μικρότερη έκταση που έχει καταγραφεί απ’
όταν άρχισαν οι παρατηρήσεις το 1978.
Αχιλλέας Κουρεμένος
Η κήρυξη του πολέμου...
Στις 2 Αυγούστου 2007, η Ρωσία επανήλθε δυναμικά στην παγκόσμια πολιτική σκηνή, όταν τα δύο μικρά βαθυσκάφη ΜΙΡ-1 και ΜΙΡ-2 έφτασαν σε βάθος 4.000 μέτρων κάτω από το Βόρειο Πόλο και τα πληρώματα τοποθέτησαν εκεί ως σημάδι του επιστημονικού επιτεύγματός τους μια τεράστια ρωσική σημαία από τιτάνιο. «Όπως οι Αμερικάνοι έβαλαν τη σημαία τους στη σελήνη, έτσι κι εμείς βάλαμε τη σημαία μας στο βυθό της Αρκτικής», μας δηλώνει ο επικεφαλής της αποστολής Άρτουρ Τσιλινγκάροφ. Ο πόλεμος μόλις είχε ξεκινήσει. Η ρωσική αποστολή οργανώθηκε με σκοπό να περισυλλεχθούν δείγματα του εδάφους. Αν αποδειχτεί ότι έχουν την ίδια σύσταση με την ηπειρωτική της υφαλοκρηπίδα, τότε η Ρωσία θα μπορεί να επιτύχει την επέκταση των συνόρων της στην Αρκτική και ένα καίριο πλήγμα στις υπόλοιπες Αρκτικές χώρες.
Καναδάς
Ο Καναδάς ήταν ο πρώτος που αντέδρασε. Ο Υπουργός Εξωτερικών Πήτερ Μακέι, δήλωσε: «Δεν είμαστε πια στον 15ο αιώνα. Δε γίνεται να περιφέρεσαι στον κόσμο, να φυτεύεις σημαίες και να λες ότι έτσι διεκδικείς περιοχές». Ο Καναδάς, ο οποίος υπερασπίζεται τα κυριαρχικά του δικαιώματα στο Καναδικό Αρκτικό Αρχιπέλαγος, από το οποίο διέρχεται το Βορειοδυτικό Πέρασμα, θεωρώντας ότι αποτελεί εθνικά του ύδατα στα οποία έχει τον απόλυτο έλεγχο.
Σκανδιναβία
Η αντίδραση των σκανδιναβικών κρατών υπήρξε πολύ πιο ψύχραιμη. Η υφυπουργός Πετρελαίου και Ενέργειας της Νορβηγίας, Μόνικα Στούμπχολτ, μας δήλωσε παρ’ όλ’ αυτά σκωπτικά: «Κι εμείς προχωρήσαμε στη χαρτογράφηση των γεωλογικών μορφολογιών στο βυθό της θάλασσας, για τη δική μας ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα, κι εμείς υποβάλλαμε τις αξιώσεις μας. Απλώς δεν προκαλέσαμε τόσο θόρυβο στα Μ.Μ.Ε. γι’ αυτή τη δουλειά».
Αμερική
Η Αμερική σκέφτεται για πρώτη φορά να αναθεωρήσει τη στάση της και να προσυπογράψει το Δίκαιο της Θάλασσας για την Αρκτική ώστε να αποκτήσει νομικό έρεισμα στην περιοχή.
Το παράδειγμα του Χάμερφεστ ή
Η Χιονάτη που έγινε Σταχτοπούτα
«Το νησί. Έτσι αποκαλούν όλοι τη Μέλκογια, ελάχιστα έξω από το λιμάνι του Χάμερφεστ. Ισοπεδώθηκε για να χτιστεί εκεί το εργοστάσιο επεξεργασίας φυσικού αερίου της Στατόιλ. Ο κύριος Κνουτ μονολογεί: «Θυμάμαι όταν ήμουν μικρό αγόρι, ψαρεύαμε γύρω στο νησί, πηγαίναμε στην ακτή και ψήναμε, περνούσαμε ωραία». «Δουλέψαμε πολύ πολιτικά για να φέρουμε τη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Χάμερφεστ», μας εξηγεί η δήμαρχος Κριστίν Γιόρσταδ Μποκ. «Είχαμε μια μεγάλη βιομηχανία αλιείας, αλλά κατέπεσε. Η πόλη ήταν μια κουρασμένη κοινότητα, χωρίς πολλές θέσεις εργασίας, οι νέοι άνθρωποι έφευγαν. Τώρα αυτό έχει αλλάξει τελείως, ό,τι ήταν αρνητικό πριν, με τη Χιονάτη έγινε θετικό.» Όμως με την πρώτη βροχή το καυσαέριο λέκιασε το συνήθως λευκό από το χιόνι τοπίο και κάποιοι άρχισαν να αισθάνονται τη μόλυνση στην αναπνοή τους. Η «Χιονάτη» έγινε «Σταχτομπούτα», είναι το ανέκδοτο που άρχισε δειλά να κυκλοφορεί. Η λειτουργία του εργοστασίου θα διαρκέσει μέχρι το 2030. Τότε υπολογίζει η Στατόιλ ότι θα εξαντληθούν τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην περιοχή. Τι θα γίνει τότε το Χάμερφεστ, όταν η «Χιονάτη» φύγει;
Οι θαλάσσιοι δρόμοι του 21ου αιώνα
Το Βορειοδυτικό Πέρασμα
Tο
Βορειοδυτικό Πέρασμα πάντοτε ήταν αφιλόξενο για τους ταξιδευτές και σίγουρα
ασύμφορο για τα κράτη ως εμπορικός δρόμος. Μέχρι κι αυτό το καλοκαίρι όμως, που
λόγω της ραγδαίας κλιματικής αλλαγής, συνέβη το πρωτοφανές: το Βορειοδυτικό
Πέρασμα για πρώτη φορά στα καταγεγραμμένα χρονικά ελευθερώθηκε από τους πάγους!
Από τις 21 Αυγούστου μπορούσαν για πρώτη φορά να διασχίσουν το πέρασμα ακόμα
και πλοία μη παγοθραυστικά! Αν η σημερινή τάση του κλίματος επιβεβαιωθεί, θα
έχουμε την ευκαιρία να ζήσουμε, μέσα σε 10-15 χρόνια, (ή 80 για τους πιο
συντηρητικούς), κάτι που γενιές και γενιές ανθρώπων μόνο ονειρεύτηκαν: ένα
ανοιχτό Βορειοδυτικό Πέρασμα. Η χρησιμοποίηση του Βορειοδυτικού Περάσματος για
εμπορική ναυσιπλοΐα θα σημάνει την εξοικονόμηση τουλάχιστον 4.000 μιλίων στο
ταξίδι των πλοίων από την Ευρώπη προς τα λιμάνια της Ανατολής, καθώς δεν θα
είναι πια υποχρεωμένα να περνούν από το Κανάλι του Παναμά. Η αναβίωση του
Βορειοανατολικού Περάσματος θα μειώσει τη διάρκεια του ταξιδιού μεταξύ των λιμανιών
Ευρώπης και Ανατολής κατά 40%, απ’ όσο διαρκεί τώρα μέσω της διώρυγας του
Σουέζ.
Ένα λιμάνι για... επτά δολάρια και η Αρκτική γέφυρα
Πριν από δέκα περίπου χρόνια η κυβέρνηση του Καναδά αποφάσισε να πουλήσει το ασύμφορο εμπορικά λιμάνι του Churchill στη Μανιτόμπα του Καναδά. Το 1997 η Omnitrax κι ο προνοητικός ιδιοκτήτης της Pat Broe το αγόρασαν για επτά δολάρια. Τα αποτελέσματα αυτής της επένδυσης δε φάνηκαν άμεσα, οι εντεινόμενες όμως ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ως αποτέλεσμα την υπερθέρμανση του πλανήτη, υπολογίζεται ότι θα προσφέρουν στο άμεσο μέλλον, στη συγκεκριμένη εταιρία, κέρδη ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Στον Κόλπο του Χάντσον (Hudson Bay), όπου βρίσκεται το λιμάνι του Τσώρτσιλ, η έκταση του πάγου έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 30% από το 1978. Ήδη το λιμάνι λειτουργεί για όλο και μεγαλύτερο διάστημα το χρόνο, με τα πλοία να έχουν όλο και λιγότερο την ανάγκη των παγοθραυστικών, καθώς ο πάγος που επικάλυπτε το λιμάνι σταδιακά υποχωρεί. Αυτά συνέπεσαν με το ότι η περίφημη ιδέα της Αρκτικής Γέφυρας που θα ενώνει τον Καναδά με τη Ρωσία και την Ασία, έπαψε πια να βρίσκεται στη σφαίρα του φανταστικού και έγινε κάτι το χειροπιαστό. Στις 17 Οκτωβρίου του 2007, το ρωσικό πλοίο Καπετάν Σβιρίντοφ (Capitan Sviridov), ξεκίνησε με φορτίο λιπάσματος από τη Γεωργία και προσέγγισε το λιμάνι του Churchill, κάνοντας πραγματικότητα το πρώτο ταξίδι της Αρκτικής Γέφυρας. Ο νέος αυτός θαλάσσιος δρόμος είναι κατά 9 μέρες ταχύτερος από την παραδοσιακή διαδρομή που διαρκεί 17 ημέρες. Αν αναλογιστεί κανείς ότι το κόστος ενός καραβιού που ταξιδεύει ανέρχεται μέχρι και στα 45.000 δολάρια ημερησίως, καταλαβαίνει το καθήκον των εταιριών.
Γεωργία Ανάγνου
