Λιοντάρι καταβρόχθισε κλόουν
Αυτό που δεν έχει κατανοήσει ο φαν του γενικότερου τσίρκου, είναι πως το θύμα δεν είναι το ζώο, αλλά ο θηριοδαμαστής. Το μπράβο του κοινού του είναι η επιβράβευση της ολοκληρωτικής του ήττας στον πλανήτη της πραγματικής γενναιότητας.
Από μικρή το τσίρκο με τρόμαζε. Όταν η μαμά μου ανακοίνωνε την επώδυνη έξοδο με ένα χαμόγελο ενθουσιασμού, φάνταζε αίφνης μια ξένη στα μάτια μου. Δεν μπορούσα να καταλάβω την απροσμέτρητη ηδονή των μεγάλων μπρος στην πιο σαδομαζοχιστική παράσταση, αυτή που κανονικά θα έπρεπε να απαγορεύεται αυστηρά στους ανηλίκους. Κάτω από την κωνική σκοτεινιά της σκηνής μύριζα πάντα την ύποπτη μυρωδιά της καταπιεσμένης αδρεναλίνης των ζώων, μυρωδιά θανάτου, μυρωδιά φωτιάς που θ’ ανάψει σε λίγο, εξέγερσης που ετοιμάζεται σε κάποια ανύποπτα κλουβιά. Οι μασκαράτες του κλόουν, τα στραφταλιζέ κοστούμια της ακροβάτριας, οι ενθουσιώδεις φανφάρες της μουσικής και τα χαμόγελα του ισορροπιστή δεν με ξεγελούσαν. Η απειλή κρυβόταν κάπου εκεί πίσω στα σκοτάδια.
Πάντα υποψιαζόμουν στα τελευταία καθίσματα τα φωσφοριζέ μάτια μας τίγρης που ετοίμαζε ύπουλα την ηρωική της έξοδο από τον κόσμο του εξευτελισμού. Το λιοντάρι κατέβαζε υποτακτικά το κεφάλι πηδώντας από σκαμνί σε σκαμνί στον τραγικό, σιριστικό ήχο της καμτσικιάς. Μόνον εγώ μέσα στο μαγεμένο από την σαδιστική σαγήνη πλήθος ένοιωθα πως το λιοντάρι κατέβαζε το κεφάλι υποτακτικά αλλά ποτέ υποταγμένα. Πίσω από την περήφανη χαίτη του ακόνιζε τα νύχια, σχεδίαζε την εκδίκηση, τον τίμιο αγώνα της εξόδου από την πολιορκία στην ελεύθερη ζωή της σαβάνας. Γιατί ένα ζώο δεν μπορεί ποτέ να γελοιοποιηθεί. Μόνον ο νταβραντισμένος, ημίγυμνος θηριοδαμαστής. Η κάθε κίνηση, η κάθε στάση του λιονταριού απέπνεαν μια σιγουριά, μια περηφάνια, το ύφος του Κολοκοτρώνη πριν τη μάχη, την πληγωμένη λεβεντιά των ελεύθερων πολιορκημένων. Στο τσίρκο πήγαινα με την ελπίδα πως κάποτε θα δω την επανάσταση των ζώων. Τον ελέφαντα να παίρνει στο κυνήγι τη ναρκισευόμενη αναβάτρια, τις μαϊμούδες να τσιρίζουν ξεμαλλιάζοντας τη βοηθό του θηριοδαμαστή, το λιοντάρι να καταβροχθίζει τον κλόουν με ένα αριστοκρατικό, άηχο άνοιγμα της στιβαρής σιαγόνας του.
Τα ζώα δεν έχουν ακόμη ορίσει την ημερομηνία της εξέγερσης, μόνο κάπου-κάπου κάποιο απηυδισμένο εξοντώνει με συνοπτικές διαδικασίες το δήμιό του. Το τσίρκο συνεχίζει να κόβει εισιτήρια κι εγώ μεγαλώνοντας κατάλαβα πως η κοινή γνώμη είναι πάντα με το μέρος του θηριοδαμαστή. Του ανθρώπου που μίσησε πιο πολύ απ’ όλους τα ζώα. Πίσω από το περιτύλιγμα του ήρωα κρύβει τον βασανιστικό φόβο της θνητής μοίρας του, την απελπισία μιας ανεπάρκειας. Η αναμέτρηση με μια ύπαρξη που θεωρητικά ανήκει σε ένα κατώτερο βασίλειο στην κατάταξη του Θεού, τον βαθμολογεί στον πίνακα της ανθρώπινης καταξίωσης, τον κάνει κοινωνό σε μια λέξη που τόσο αγάπησε ο πολιτισμός. Κι αν ένα σαγόνι που λοξοδρομήσει τον επιστρέψει και πάλι στο ground zero της καταξίωσης, σημασία δεν έχει, αφού ούτως ή άλλως μπορεί να καταχωρηθεί στα εργατικά ατυχήματα κι αφού ούτως ή άλλως τί είχε τί έχασε. Μόνο μια εικόνα κάτω από τους προβολείς που χειροκρότησαν τα πλήθη. ”Στην αρένα των ηρώων δεν θα είναι ποτέ ο Ηρακλής.
Μόνον ένας ανώνυμος ”ΑΝ-ήρωας.
Η πτώση του βασιλιά των ζώων όταν τα πλήθη χειροκροτούν το ξεχαρβαλωμένο στέμμα της χαίτης του, επιβεβαιώνει μέσα τους τη βεβαιότητα της υποταγής. Αφού το λιοντάρι μπορεί να μεταμορφωθεί σε υπάκουο κανίς και συ μπορείς να δαμάσεις το ανυπάκουο παιδί σου, την ατίθαση γκόμενα, τον παραδομένο εραστή, το λαό σου άπαξ και σου δοθεί τέτοια μοίρα. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος συμβουλεύει τις νιόπαντρες που επιθυμούν έναν επιτυχημένο γάμο να αντιμετωπίζουν τον νευρικό σύζυγο όπως ο θηριοδαμαστής το θηρίο του: όταν αστράφτει και μπουμπουνίζει εσύ τον ανταμείβεις με χάδια και γλυκόλογα. Το θηρίο θα πάψει να βρυχάται κι εσύ θα έχεις κερδίσει το επίπεδο καρδιογράφημα της συζυγικής γαλήνης. Δηλαδή, την ήττα σου. Γιατί αυτό που δεν έχει κατανοήσει ο φαν του γενικότερου τσίρκου, είναι πως το θύμα δεν είναι το ζώο, αλλά ο θηριοδαμαστής. Το μπράβο της τελικής επευφημίας είναι η επιβράβευση της ολοκληρωτικής του ήττας στον πλανήτη της πραγματικής γενναιότητας. Ο κόσμος, εξάλλου, πάντα φοβόταν τους ήρωες. Για να νοιώσει ασφάλεια μέσα στα στριμωγμένα του όρια χρειάζεται ενίοτε να ανεβάζει στο πάλκο τους λαγούς που κρύβουν την τρομαγμένη ψυχή τους κάτω από το χρυσοποίκιλτο κοστούμι του θηριοδαμαστή. Που το μόνο που έχει δαμάσει είναι την αγάπη εντός του.
Από μικρή το τσίρκο με τρόμαζε. Όταν η μαμά μου ανακοίνωνε την επώδυνη έξοδο με ένα χαμόγελο ενθουσιασμού, φάνταζε αίφνης μια ξένη στα μάτια μου. Δεν μπορούσα να καταλάβω την απροσμέτρητη ηδονή των μεγάλων μπρος στην πιο σαδομαζοχιστική παράσταση, αυτή που κανονικά θα έπρεπε να απαγορεύεται αυστηρά στους ανηλίκους. Κάτω από την κωνική σκοτεινιά της σκηνής μύριζα πάντα την ύποπτη μυρωδιά της καταπιεσμένης αδρεναλίνης των ζώων, μυρωδιά θανάτου, μυρωδιά φωτιάς που θ’ ανάψει σε λίγο, εξέγερσης που ετοιμάζεται σε κάποια ανύποπτα κλουβιά. Οι μασκαράτες του κλόουν, τα στραφταλιζέ κοστούμια της ακροβάτριας, οι ενθουσιώδεις φανφάρες της μουσικής και τα χαμόγελα του ισορροπιστή δεν με ξεγελούσαν. Η απειλή κρυβόταν κάπου εκεί πίσω στα σκοτάδια.
Πάντα υποψιαζόμουν στα τελευταία καθίσματα τα φωσφοριζέ μάτια μας τίγρης που ετοίμαζε ύπουλα την ηρωική της έξοδο από τον κόσμο του εξευτελισμού. Το λιοντάρι κατέβαζε υποτακτικά το κεφάλι πηδώντας από σκαμνί σε σκαμνί στον τραγικό, σιριστικό ήχο της καμτσικιάς. Μόνον εγώ μέσα στο μαγεμένο από την σαδιστική σαγήνη πλήθος ένοιωθα πως το λιοντάρι κατέβαζε το κεφάλι υποτακτικά αλλά ποτέ υποταγμένα. Πίσω από την περήφανη χαίτη του ακόνιζε τα νύχια, σχεδίαζε την εκδίκηση, τον τίμιο αγώνα της εξόδου από την πολιορκία στην ελεύθερη ζωή της σαβάνας. Γιατί ένα ζώο δεν μπορεί ποτέ να γελοιοποιηθεί. Μόνον ο νταβραντισμένος, ημίγυμνος θηριοδαμαστής. Η κάθε κίνηση, η κάθε στάση του λιονταριού απέπνεαν μια σιγουριά, μια περηφάνια, το ύφος του Κολοκοτρώνη πριν τη μάχη, την πληγωμένη λεβεντιά των ελεύθερων πολιορκημένων. Στο τσίρκο πήγαινα με την ελπίδα πως κάποτε θα δω την επανάσταση των ζώων. Τον ελέφαντα να παίρνει στο κυνήγι τη ναρκισευόμενη αναβάτρια, τις μαϊμούδες να τσιρίζουν ξεμαλλιάζοντας τη βοηθό του θηριοδαμαστή, το λιοντάρι να καταβροχθίζει τον κλόουν με ένα αριστοκρατικό, άηχο άνοιγμα της στιβαρής σιαγόνας του.
Τα ζώα δεν έχουν ακόμη ορίσει την ημερομηνία της εξέγερσης, μόνο κάπου-κάπου κάποιο απηυδισμένο εξοντώνει με συνοπτικές διαδικασίες το δήμιό του. Το τσίρκο συνεχίζει να κόβει εισιτήρια κι εγώ μεγαλώνοντας κατάλαβα πως η κοινή γνώμη είναι πάντα με το μέρος του θηριοδαμαστή. Του ανθρώπου που μίσησε πιο πολύ απ’ όλους τα ζώα. Πίσω από το περιτύλιγμα του ήρωα κρύβει τον βασανιστικό φόβο της θνητής μοίρας του, την απελπισία μιας ανεπάρκειας. Η αναμέτρηση με μια ύπαρξη που θεωρητικά ανήκει σε ένα κατώτερο βασίλειο στην κατάταξη του Θεού, τον βαθμολογεί στον πίνακα της ανθρώπινης καταξίωσης, τον κάνει κοινωνό σε μια λέξη που τόσο αγάπησε ο πολιτισμός. Κι αν ένα σαγόνι που λοξοδρομήσει τον επιστρέψει και πάλι στο ground zero της καταξίωσης, σημασία δεν έχει, αφού ούτως ή άλλως μπορεί να καταχωρηθεί στα εργατικά ατυχήματα κι αφού ούτως ή άλλως τί είχε τί έχασε. Μόνο μια εικόνα κάτω από τους προβολείς που χειροκρότησαν τα πλήθη. ”Στην αρένα των ηρώων δεν θα είναι ποτέ ο Ηρακλής.
Μόνον ένας ανώνυμος ”ΑΝ-ήρωας.
Η πτώση του βασιλιά των ζώων όταν τα πλήθη χειροκροτούν το ξεχαρβαλωμένο στέμμα της χαίτης του, επιβεβαιώνει μέσα τους τη βεβαιότητα της υποταγής. Αφού το λιοντάρι μπορεί να μεταμορφωθεί σε υπάκουο κανίς και συ μπορείς να δαμάσεις το ανυπάκουο παιδί σου, την ατίθαση γκόμενα, τον παραδομένο εραστή, το λαό σου άπαξ και σου δοθεί τέτοια μοίρα. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος συμβουλεύει τις νιόπαντρες που επιθυμούν έναν επιτυχημένο γάμο να αντιμετωπίζουν τον νευρικό σύζυγο όπως ο θηριοδαμαστής το θηρίο του: όταν αστράφτει και μπουμπουνίζει εσύ τον ανταμείβεις με χάδια και γλυκόλογα. Το θηρίο θα πάψει να βρυχάται κι εσύ θα έχεις κερδίσει το επίπεδο καρδιογράφημα της συζυγικής γαλήνης. Δηλαδή, την ήττα σου. Γιατί αυτό που δεν έχει κατανοήσει ο φαν του γενικότερου τσίρκου, είναι πως το θύμα δεν είναι το ζώο, αλλά ο θηριοδαμαστής. Το μπράβο της τελικής επευφημίας είναι η επιβράβευση της ολοκληρωτικής του ήττας στον πλανήτη της πραγματικής γενναιότητας. Ο κόσμος, εξάλλου, πάντα φοβόταν τους ήρωες. Για να νοιώσει ασφάλεια μέσα στα στριμωγμένα του όρια χρειάζεται ενίοτε να ανεβάζει στο πάλκο τους λαγούς που κρύβουν την τρομαγμένη ψυχή τους κάτω από το χρυσοποίκιλτο κοστούμι του θηριοδαμαστή. Που το μόνο που έχει δαμάσει είναι την αγάπη εντός του.
