Μετανάστες/Επιχείρηση «ΣΚΟΥΠΑ»
Αν το προϊόν ήταν προς πώληση, ο υπέρτιτλος του φετινού καλοκαιριού θα μπορούσε να ήταν «Το καλοκαίρι των μεταναστών». Όλοι, μετά τις ευρωεκλογές και τις πορείες των μουσουλμάνων, έσπευσαν να γίνουν ειδικοί. Οι ίδιοι ειδικοί που χειρίζονται με άνεση θέματα όπως η Θώδη και η Εurovision, ανακάλυψαν εσχάτως ότι πηγή όλων των προβλημάτων είναι οι ξένοι. Λέξεις όπως Πέτρου Ράλλη, Άγιος Παντελεήμονας, Εφετείο, εγκληματικότητα, σκούπα (sic) εισχώρησαν στα σπίτια μας. Με έναν τρόπο τουλάχιστον περίεργο (αν δεν θέλει κανείς να χρησιμοποιήσει τον προσδιορισμό μεθοδευμένο), την ίδια ώρα που η αστυνομία διενεργούσε επί μακρόν την πιο εκτεταμένη επιχείρηση «σκούπα» (σκουπίζουμε και τους ανθρώπους εδώ...).
Σ’ αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκαν οι επισκέψεις μας στο Εφετείο και στην Πέτρου Ράλλη. Μπας και καταλάβουμε τι μεγέθους, τι χρώματος και πόσο κακό είναι το τέρας που περιγράφανε στις τηλεοράσεις μας.
Φοβισμένοι στο Εφετείο
Παντού ακούγαμε ότι ο συγκεκριμένος χώρος δέχεται επιθέσεις από ακροδεξιούς και από αστυνομία. Οι «ένοικοι» του παλιού δικαστηρίου είναι άνθρωποι κυρίως από το Μαγκρέμπ (σημαίνει δύση στα αραβικά), στα βόρεια παράλια της Αφρικής, που περιλαμβάνει εκτάσεις της Τυνησίας, της Αλγερίας και του Μαρόκου.
Το ραντεβού δόθηκε με εξέχον πρόσωπο της μαροκινής κοινότητας στην Ομόνοια και με σχετική αμηχανία προχωρήσαμε προς το κτήριο της οδού Σωκράτους – όπου η παρουσία της αστυνομίας ήταν κάτι παραπάνω από αισθητή.
Η πλειονότητα των ανθρώπων που συναντήσαμε στο Εφετείο βρίσκονται στην Ελλάδα για μικρό χρονικό διάστημα. Η χώρα μας αποτελεί μάλλον πρώτο σταθμό για κάποιον που έρχεται από κει.
Όνομα: Καρίμ
Καταγωγή: Αλγερία
Ηλικία: 30 χρονών
Ο Καρίμ είναι στην Αθήνα 5 μέρες.
Ο Καρίμ εστιάζει την κουβέντα κατευθείαν σε καίρια ζητήματα: «Είμαι δημοσιογράφος. Δεν μπορούσα να κάνω, όμως, τη δουλειά μου με τον τρόπο που ήθελα - το να ασχοληθείς με κοινωνικά ή πολιτικά θέματα, καθώς και με τα προβλήματα των νέων στη χώρα μου είναι πολύ… ευαίσθητο».
Ο Καρίμ φαίνεται περισσότερο καλοβαλμένος από τη λοιπή ομήγυρη. Φοράει λευκό πουκάμισο και δείχνει προστατευτικός προς τη μοναδική κοπέλα της παρέας. «Ήρθα εδώ για να βρω ένα καλύτερο μέλλον. Στη χώρα μου για μικροπράγματα και χωρίς καμία αφορμή μπορεί να πας φυλακή για τρία, τέσσερα ή και πέντε χρόνια».
Τον ρωτάμε αν είχε προβλήματα στην πατρίδα του με τις Αρχές. «Όχι», απαντάει, «ο πατέρας μου είναι αστυνομικός και ήταν ένα πολύ καλό μέσο!» - επιτέλους, χαμογελάμε.
Όσο περνάει η ώρα μάς αντιμετωπίζει ως συναδέλφους, σαν μια ευκαιρία, κρέμεται από πάνω μας. «Θα μπορούσα να δουλέψω για σας ακόμη και χωρίς αμοιβή» επαναλαμβάνει συνέχεια. Δυσκολευόμαστε να του πούμε πως δεν είμαστε ακριβώς αυτό που έχει στο μυαλό του, προσπαθούμε να μην του δώσουμε ελπίδες… Όμως καταφέρνει να τις κρατήσει από μονός του ζωντανές. «Μπορεί να μην έχω τα διπλώματα ή τις μεγάλες γνώσεις, όμως ο καθένας έχει τα ταλέντα του και μπορεί να πετύχει».
Προχωρώντας προς το εσωτερικό του κτηρίου, τον ρωτάμε για τα όνειρά του. «Ειλικρινά, η Ελλάδα δεν είναι ο στόχος μου, είναι ένα πέρασμα. Η Γαλλία είναι ο στόχος μου» - όπως όλων στο Εφετείο.
Του ευχόμαστε καλή τύχη, ανανεώνοντας ένα ραντεβού που δεν έγινε ποτέ.
Στην ουρά, στην Πέτρου Ράλλη
Παρασκευή προς Σάββατο, ώρα 12:30
Κτήριο Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών
Κάθε Σάββατο πρωί (και μόνο τότε!) η Υποδιεύθυνση Αλλοδαπών «κληρώνει» 300 χαρτάκια για ένα πλήθος συγκεντρωμένων υπερπολλαπλάσιο.
Όνομα: Χασάν
Καταγωγή: Ινδίες
Ηλικία: 32 χρονών
Γεννήθηκε στην Καλκούτα και σπούδασε στο Dakha University κοινωνιολογία. Το διαπιστώνουμε και εμείς από τις θέσεις του για τις φυλετικές διακρίσεις και την αντιμετώπιση που υφίστανται οι ξένοι στην Ελλάδα.
Ο Χασάν είναι στη χώρα μας εδώ κι έναν χρόνο. Πώς ήρθε; Ακούμε μονότονα την ίδια απάντηση: «Συρία…Τουρκία… Ελλάδα...» Τι οδηγεί, όμως, έναν άνθρωπο να έρθει υπό τέτοιους όρους στην Ελλάδα; «Δούλευα στο Ντουμπάι, σε ξενοδοχείο γνωστής αλυσίδας» μας εξηγεί και μας δείχνει την κάρτα του, executive housekeeper. «Κάποιος Έλληνας με πλησίασε, προτείνοντας να έρθω να δουλέψω στη χώρα σας. Η δουλειά ήταν ήδη εξασφαλισμένη. Όταν έφτασα στην Τουρκία μού πήραν τα λεφτά και τα χαρτιά μου. Βρίσκομαι στην Ελλάδα εδώ κι έναν χρόνο, προσπαθώντας να αποδείξω ποιος είμαι». Χωρίς ταυτότητα, όμως, η προσπάθειά του δεν φαίνεται να πείθει κανέναν.
«Θέλω να βγάλω τα χαρτιά μου και να μπορέσω να επιστρέψω στην πατρίδα μου. Έχω έναν γιο ενός έτους». Από τη συζήτηση προκύπτει πως κατάγεται από σχετικά εύπορη οικογένεια και τα μπλεξίματά του έχουν να κάνουν περισσότερο με την τυχοδιωκτική ιδιοσυγκρασία του, παρά με την απέλπιδα προσπάθεια για επιβίωση. «Ε, μου αρέσει να ταξιδεύω…»
Στην Αθήνα μοιράζεται ένα διαμέρισμα μαζί με άλλους έξι συμπατριώτες του. Κάθε μήνα πρέπει να εξασφαλίζει 200 ευρώ για το νοίκι του, λεφτά που βρίσκει πουλώντας περιουσιακά στοιχεία στην πατρίδα του. Όσο για την τροφή του, το μενού περιλαμβάνει συσσίτιο του δήμου Αθηναίων.
Μας εντυπωσιάζουν το χαμόγελο και η αισιοδοξία του: «Δούλευα χρόνια σε υπηρεσίες φιλοξενίας και το κλειδί σ’ αυτήν τη δουλειά είναι να μη δείχνεις ποτέ την κακή σου πλευρά. Ελπίζω να το ’χω διατηρήσει ακόμη αυτό».
Σίγουρα το έχεις, Χασάν.
Όνομα: Ντιέγκο
Ηλικία: 21 χρονών
Καταγωγή: Μαρόκο (τα τελευταία 8 χρόνια ζούσε στη Λιόν της Γαλλίας)
Μέσα στο πλήθος ένα ψηλό παιδί χαμογελάει και μας φωνάζει κάτι στα ελληνικά. Πλησιάζουμε. Ομιλητικός και χαρούμενος, αντιμετωπίζει την όλη κουβέντα μας σαν παιχνίδι. Νιώθουμε αρκετή οικειότητα, είναι σαν εμάς. «Έφυγα από τη Γαλλία ήδη ως πρόσφυγας και ήρθα στην Ελλάδα γιατί είχα προβλήματα με τους δικούς μου». Μένουμε εντυπωσιασμένοι από το επίπεδο των ελληνικών του.
Πόσον καιρό βρίσκεται στην Ελλάδα; «Εφτά μήνες, από τους οποίους τους έξι ως κρατούμενος στον Άγιο Στέφανο». Η ζωή του στη φυλακή; «Δεν ρώτησα για ποιο λόγο ήταν ο καθένας εκεί πέρα, προσπάθησα να μην ανακατεύομαι με κανέναν. Ήμασταν είκοσι άτομα, όλοι σχεδόν από διαφορετικές χώρες. Περισσότερες σχέσεις ανέπτυξα με τους αστυνομικούς… Με πρόσεχαν, την περισσότερη ώρα την πέρναγα μαζί τους».
Γιατί στην Ελλάδα; «Είχα γνωρίσει ένα κορίτσι από το internet. Μένουμε μαζί τώρα στο Κρυονέρι. Μ’ αρέσει, θέλω να βγάλω χαρτιά και να συνεχίσω να μένω εδώ πέρα». Ο Ντιέγκο κρατάει ήδη ένα χαρτάκι που του εξασφαλίζει ραντεβού στις 8 η ώρα. «Έχω βάλει μέσο» μας λέει πονηρά, υπονοώντας πως είναι απαραίτητο για να πάρει κανείς την κόκκινη κάρτα. «Δεν μου αρέσει να συναναστρέφομαι με τους υπόλοιπους στην Πέτρου Ράλλη, νιώθω ότι δεν είμαστε το ίδιο».
Σαν να μην πέρασε μια μέρα
Από την αρχή σκεφτήκαμε να μιλήσουμε και με κάποια πρόσωπα που έκαναν το αντίστοιχο ταξίδι πριν από πολλά χρόνια. Ποιες συνθήκες επικρατούσαν τότε στη χώρα μας για τους πρόσφυγες, πώς τους αντιμετώπιζε ο κόσμος, τι διαφορές παρατηρούν τώρα...
Όνομα: Μοχάμεντ και Μαχμούτ
Καταγωγή: Παλαιστίνη
Ηλικία: 38 και 34 αντίστοιχα
Ο Μοχάμεντ και ο Μαχμούτ είναι αδέλφια. Βρίσκονται στην Ελλάδα κοντά στα είκοσι χρόνια, έχουν κάνει οικογένειες και πρόσφατα άνοιξαν εστιατόριο με αραβική κουζίνα στην Πατησίων. Σκέφτομαι πόσοι από αυτούς που συνάντησα στο Εφετείο και στην Π. Ράλλη θα μπορέσουν να έχουν αντίστοιχη εξέλιξη στη ζωή τους.
Η κουβέντα αυτήν τη φορά γίνεται σε πιο εύκολες συνθήκες. Θυμούνται τις πρώτες μέρες τους. «Για κάθε άνθρωπο, όταν αλλάζει τόπο, αλλάζουν τα πάντα. Είσαι σε μια ξένη χώρα, περπατάς, ακούς, νιώθεις σαν χαζός... Δεν ξέρεις τι λένε, είναι πολύ περίεργο. Τότε, όμως, δεν είχε πολλούς ξένους. Ήταν πιο εύκολα τα πράγματα, ένιωθες ότι ο λαός είναι πολύ φιλόξενος» λένε σαν να αναπολούν.
Τη νοσταλγία τους κόβει η συζήτηση περί άδειας παραμονής. «Πάνω σ’ αυτό ήταν πολύ δύσκολα και τότε τα πράγματα. Φαντάσου, παντρεύτηκα Ελληνίδα. Ύστερα από δύο χρόνια μου έδωσαν άδεια παραμονής. Για δύο χρόνια μου την αρνιόντουσαν, μέχρι που βρήκαμε μέσο! Σκέψου, να είσαι παντρεμένος και να λένε στη γυναίκα σου, ’’Αν τον θες, πήγαινε κι εσύ έξω’’».
Και οι δυο τους συμφωνούν ότι η κατάσταση σήμερα είναι αρκετά πιο δύσκολη. «Νιώθω πιο ξένος από όταν ήρθα, αν και είμαι πια έλληνας υπήκοος» («λεπτομέρεια» που επιμένουν και οι δύο να μας την υπενθυμίζουν σε κάθε ευκαιρία). «Καμία σχέση παλιά με σήμερα!»
Όσο για το σήμερα; Φαίνεται ότι ανταποκρίνονται και στις δυο τους ταυτότητες. Διστακτικοί με τον μεγάλο αριθμό μεταναστών και την ίδια στιγμή αλληλέγγυοι με τους ανθρώπους που έχουν αφήσει τη χώρα τους αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον.
«Νιώθουμε πως είμαστε πάντα υπό κρίση. Αν κάνει κάτι ένας ξένος μια φορά, ό,τι και να συμβεί μετά, και από Έλληνα να προέρχεται, ’’ξένος το ’κανε’’ θα λένε. Και, ξέρεις, όταν έβλεπα στη χώρα μου (και γενικότερα στις αραβικές χώρες) τους Έλληνες πώς τους έχουνε… Έλληνας; Κανείς δεν μπορεί να του πει τίποτα! Αφέντη τον έχουν! Κι έρχεται εδώ ο άλλος, και του λένε ’’μετανάστης’’…»
Πριν αποχαιρετιστούμε, ο Μαχμούτ (ή ο Μοχάμεντ ήτανε;) μας λέει συλλογισμένος: «Δεν πιστεύω ότι ένας άνθρωπος εγκαταλείπει τον τόπο του άμα δεν έχει κάποιο σημαντικό πρόβλημα. Ελπίζει πως θα βρει κάτι καλύτερο. Το πρόβλημα των μεταναστών δεν μπορεί να το λύσει από μόνη της η κοινωνία, είναι πρωτίστως θέμα πολιτικής».
«Οι ξένοι μας παίρνουν τις δουλειές»
και άλλοι βολικοί μύθοι
Όταν είσαι ανεπαρκής ως κυβέρνηση να δώσεις λύσεις στο μείζον πρόβλημα της ανεργίας είναι εξαιρετικά βολικό να ρίχνεις το φταίξιμο αλλού. Και το «τέρας της διπλανής πόρτας», οι μετανάστες είναι ο εύκολος στόχος.
Το σενάριο των Ελληναράδων ότι οι «ξένοι μας παίρνουν της δουλειές» θα ευσταθούσε αν οι περισσότεροι άνεργοι ήταν ανειδίκευτοι. Κι όμως, μόνον 5-6% είναι οι ανειδίκευτοι άνεργοι στην Ελλάδα, ενώ στην Ευρώπη και τον ΟΟΣΑ το ποσοστό αυτό είναι 10-11%! Αντίθετα η Ελλάδα έχει σχετικά λίγους (20,2%) απασχολούμενους με τριτοβάθμια εκπαίδευση, τους περισσότερους πτυχιούχους ανέργους (7%, αντί για 4% στον ΟΟΣΑ) και τους λιγότερους απασχολούμενους επιστήμονες στο συνολικό εργατικό δυναμικό (17,9%, αντί 22,1% του μέσου όρου του ΟΟΣΑ).
Στην Ελλάδα λοιπόν η ανεργία συνδέεται με τη δυσκολία των πτυχιούχων της να βρουν θέση εργασίας. Φαίνεται ότι αυτοί οι σκουρόχρωμοι μετανάστες ανάμεσά μας έχουν όλοι πτυχίο ΑΕΙ…
Σ’ αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκαν οι επισκέψεις μας στο Εφετείο και στην Πέτρου Ράλλη. Μπας και καταλάβουμε τι μεγέθους, τι χρώματος και πόσο κακό είναι το τέρας που περιγράφανε στις τηλεοράσεις μας.
Φοβισμένοι στο Εφετείο
Παντού ακούγαμε ότι ο συγκεκριμένος χώρος δέχεται επιθέσεις από ακροδεξιούς και από αστυνομία. Οι «ένοικοι» του παλιού δικαστηρίου είναι άνθρωποι κυρίως από το Μαγκρέμπ (σημαίνει δύση στα αραβικά), στα βόρεια παράλια της Αφρικής, που περιλαμβάνει εκτάσεις της Τυνησίας, της Αλγερίας και του Μαρόκου.
Το ραντεβού δόθηκε με εξέχον πρόσωπο της μαροκινής κοινότητας στην Ομόνοια και με σχετική αμηχανία προχωρήσαμε προς το κτήριο της οδού Σωκράτους – όπου η παρουσία της αστυνομίας ήταν κάτι παραπάνω από αισθητή.
Η πλειονότητα των ανθρώπων που συναντήσαμε στο Εφετείο βρίσκονται στην Ελλάδα για μικρό χρονικό διάστημα. Η χώρα μας αποτελεί μάλλον πρώτο σταθμό για κάποιον που έρχεται από κει.
Όνομα: Καρίμ
Καταγωγή: Αλγερία
Ηλικία: 30 χρονών
Ο Καρίμ είναι στην Αθήνα 5 μέρες.
Έχει πολλή διάθεση να μας μιλήσει για το ταξίδι του Αλγερία – Κωνσταντινούπολη με αεροπλάνο, κι από κει έξι μέρες ποδαρόδρομο μέσα από τα βουνά του Έβρου. Χαρτιά; «Με έπιασαν στη Θεσσαλονίκη, έμεινα κρατούμενος για 6 μέρες και έτσι… εξασφάλισα ένα χαρτί που ζητάει να εγκαταλείψω την Ελλάδα σε 3 μήνες». Πόσο στοίχισε αυτό το χαρτί; «Χίλια ευρώ», λέει, τονίζοντάς μας πως αυτό το ποσό αντιστοιχεί σε 6 μισθούς ενός πολύ καλά αμειβομένου στην πατρίδα του.
Ο Καρίμ εστιάζει την κουβέντα κατευθείαν σε καίρια ζητήματα: «Είμαι δημοσιογράφος. Δεν μπορούσα να κάνω, όμως, τη δουλειά μου με τον τρόπο που ήθελα - το να ασχοληθείς με κοινωνικά ή πολιτικά θέματα, καθώς και με τα προβλήματα των νέων στη χώρα μου είναι πολύ… ευαίσθητο».
Ο Καρίμ φαίνεται περισσότερο καλοβαλμένος από τη λοιπή ομήγυρη. Φοράει λευκό πουκάμισο και δείχνει προστατευτικός προς τη μοναδική κοπέλα της παρέας. «Ήρθα εδώ για να βρω ένα καλύτερο μέλλον. Στη χώρα μου για μικροπράγματα και χωρίς καμία αφορμή μπορεί να πας φυλακή για τρία, τέσσερα ή και πέντε χρόνια».
Τον ρωτάμε αν είχε προβλήματα στην πατρίδα του με τις Αρχές. «Όχι», απαντάει, «ο πατέρας μου είναι αστυνομικός και ήταν ένα πολύ καλό μέσο!» - επιτέλους, χαμογελάμε.
Όσο περνάει η ώρα μάς αντιμετωπίζει ως συναδέλφους, σαν μια ευκαιρία, κρέμεται από πάνω μας. «Θα μπορούσα να δουλέψω για σας ακόμη και χωρίς αμοιβή» επαναλαμβάνει συνέχεια. Δυσκολευόμαστε να του πούμε πως δεν είμαστε ακριβώς αυτό που έχει στο μυαλό του, προσπαθούμε να μην του δώσουμε ελπίδες… Όμως καταφέρνει να τις κρατήσει από μονός του ζωντανές. «Μπορεί να μην έχω τα διπλώματα ή τις μεγάλες γνώσεις, όμως ο καθένας έχει τα ταλέντα του και μπορεί να πετύχει».
Προχωρώντας προς το εσωτερικό του κτηρίου, τον ρωτάμε για τα όνειρά του. «Ειλικρινά, η Ελλάδα δεν είναι ο στόχος μου, είναι ένα πέρασμα. Η Γαλλία είναι ο στόχος μου» - όπως όλων στο Εφετείο.
Του ευχόμαστε καλή τύχη, ανανεώνοντας ένα ραντεβού που δεν έγινε ποτέ.
Στην ουρά, στην Πέτρου Ράλλη
Παρασκευή προς Σάββατο, ώρα 12:30
Κτήριο Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών
Οι ομάδες των προσφύγων αρχίζουν και έρχονται εδώ από νωρίς. Συναντάμε Κινέζους, Ινδούς, Πακιστανούς, Μπανγκλαντεσιανούς... Έρχονται αποβραδίς να πιάσουν σειρά, ελπίζοντας στο «μαγικό χαρτάκι» που θα τους δώσει τη δυνατότητα να κάνουν αίτηση για πολιτικό άσυλο.
Κάθε Σάββατο πρωί (και μόνο τότε!) η Υποδιεύθυνση Αλλοδαπών «κληρώνει» 300 χαρτάκια για ένα πλήθος συγκεντρωμένων υπερπολλαπλάσιο.
Όνομα: Χασάν
Καταγωγή: Ινδίες
Ηλικία: 32 χρονών
Γεννήθηκε στην Καλκούτα και σπούδασε στο Dakha University κοινωνιολογία. Το διαπιστώνουμε και εμείς από τις θέσεις του για τις φυλετικές διακρίσεις και την αντιμετώπιση που υφίστανται οι ξένοι στην Ελλάδα.
Ο Χασάν είναι στη χώρα μας εδώ κι έναν χρόνο. Πώς ήρθε; Ακούμε μονότονα την ίδια απάντηση: «Συρία…Τουρκία… Ελλάδα...» Τι οδηγεί, όμως, έναν άνθρωπο να έρθει υπό τέτοιους όρους στην Ελλάδα; «Δούλευα στο Ντουμπάι, σε ξενοδοχείο γνωστής αλυσίδας» μας εξηγεί και μας δείχνει την κάρτα του, executive housekeeper. «Κάποιος Έλληνας με πλησίασε, προτείνοντας να έρθω να δουλέψω στη χώρα σας. Η δουλειά ήταν ήδη εξασφαλισμένη. Όταν έφτασα στην Τουρκία μού πήραν τα λεφτά και τα χαρτιά μου. Βρίσκομαι στην Ελλάδα εδώ κι έναν χρόνο, προσπαθώντας να αποδείξω ποιος είμαι». Χωρίς ταυτότητα, όμως, η προσπάθειά του δεν φαίνεται να πείθει κανέναν.
«Θέλω να βγάλω τα χαρτιά μου και να μπορέσω να επιστρέψω στην πατρίδα μου. Έχω έναν γιο ενός έτους». Από τη συζήτηση προκύπτει πως κατάγεται από σχετικά εύπορη οικογένεια και τα μπλεξίματά του έχουν να κάνουν περισσότερο με την τυχοδιωκτική ιδιοσυγκρασία του, παρά με την απέλπιδα προσπάθεια για επιβίωση. «Ε, μου αρέσει να ταξιδεύω…»
Στην Αθήνα μοιράζεται ένα διαμέρισμα μαζί με άλλους έξι συμπατριώτες του. Κάθε μήνα πρέπει να εξασφαλίζει 200 ευρώ για το νοίκι του, λεφτά που βρίσκει πουλώντας περιουσιακά στοιχεία στην πατρίδα του. Όσο για την τροφή του, το μενού περιλαμβάνει συσσίτιο του δήμου Αθηναίων.
Μας εντυπωσιάζουν το χαμόγελο και η αισιοδοξία του: «Δούλευα χρόνια σε υπηρεσίες φιλοξενίας και το κλειδί σ’ αυτήν τη δουλειά είναι να μη δείχνεις ποτέ την κακή σου πλευρά. Ελπίζω να το ’χω διατηρήσει ακόμη αυτό».
Σίγουρα το έχεις, Χασάν.
Όνομα: Ντιέγκο
Ηλικία: 21 χρονών
Καταγωγή: Μαρόκο (τα τελευταία 8 χρόνια ζούσε στη Λιόν της Γαλλίας)
Μέσα στο πλήθος ένα ψηλό παιδί χαμογελάει και μας φωνάζει κάτι στα ελληνικά. Πλησιάζουμε. Ομιλητικός και χαρούμενος, αντιμετωπίζει την όλη κουβέντα μας σαν παιχνίδι. Νιώθουμε αρκετή οικειότητα, είναι σαν εμάς. «Έφυγα από τη Γαλλία ήδη ως πρόσφυγας και ήρθα στην Ελλάδα γιατί είχα προβλήματα με τους δικούς μου». Μένουμε εντυπωσιασμένοι από το επίπεδο των ελληνικών του.
Πόσον καιρό βρίσκεται στην Ελλάδα; «Εφτά μήνες, από τους οποίους τους έξι ως κρατούμενος στον Άγιο Στέφανο». Η ζωή του στη φυλακή; «Δεν ρώτησα για ποιο λόγο ήταν ο καθένας εκεί πέρα, προσπάθησα να μην ανακατεύομαι με κανέναν. Ήμασταν είκοσι άτομα, όλοι σχεδόν από διαφορετικές χώρες. Περισσότερες σχέσεις ανέπτυξα με τους αστυνομικούς… Με πρόσεχαν, την περισσότερη ώρα την πέρναγα μαζί τους».
Γιατί στην Ελλάδα; «Είχα γνωρίσει ένα κορίτσι από το internet. Μένουμε μαζί τώρα στο Κρυονέρι. Μ’ αρέσει, θέλω να βγάλω χαρτιά και να συνεχίσω να μένω εδώ πέρα». Ο Ντιέγκο κρατάει ήδη ένα χαρτάκι που του εξασφαλίζει ραντεβού στις 8 η ώρα. «Έχω βάλει μέσο» μας λέει πονηρά, υπονοώντας πως είναι απαραίτητο για να πάρει κανείς την κόκκινη κάρτα. «Δεν μου αρέσει να συναναστρέφομαι με τους υπόλοιπους στην Πέτρου Ράλλη, νιώθω ότι δεν είμαστε το ίδιο».
Σαν να μην πέρασε μια μέρα
Από την αρχή σκεφτήκαμε να μιλήσουμε και με κάποια πρόσωπα που έκαναν το αντίστοιχο ταξίδι πριν από πολλά χρόνια. Ποιες συνθήκες επικρατούσαν τότε στη χώρα μας για τους πρόσφυγες, πώς τους αντιμετώπιζε ο κόσμος, τι διαφορές παρατηρούν τώρα...
Όνομα: Μοχάμεντ και Μαχμούτ
Καταγωγή: Παλαιστίνη
Ηλικία: 38 και 34 αντίστοιχα
Ο Μοχάμεντ και ο Μαχμούτ είναι αδέλφια. Βρίσκονται στην Ελλάδα κοντά στα είκοσι χρόνια, έχουν κάνει οικογένειες και πρόσφατα άνοιξαν εστιατόριο με αραβική κουζίνα στην Πατησίων. Σκέφτομαι πόσοι από αυτούς που συνάντησα στο Εφετείο και στην Π. Ράλλη θα μπορέσουν να έχουν αντίστοιχη εξέλιξη στη ζωή τους.
Η κουβέντα αυτήν τη φορά γίνεται σε πιο εύκολες συνθήκες. Θυμούνται τις πρώτες μέρες τους. «Για κάθε άνθρωπο, όταν αλλάζει τόπο, αλλάζουν τα πάντα. Είσαι σε μια ξένη χώρα, περπατάς, ακούς, νιώθεις σαν χαζός... Δεν ξέρεις τι λένε, είναι πολύ περίεργο. Τότε, όμως, δεν είχε πολλούς ξένους. Ήταν πιο εύκολα τα πράγματα, ένιωθες ότι ο λαός είναι πολύ φιλόξενος» λένε σαν να αναπολούν.
Τη νοσταλγία τους κόβει η συζήτηση περί άδειας παραμονής. «Πάνω σ’ αυτό ήταν πολύ δύσκολα και τότε τα πράγματα. Φαντάσου, παντρεύτηκα Ελληνίδα. Ύστερα από δύο χρόνια μου έδωσαν άδεια παραμονής. Για δύο χρόνια μου την αρνιόντουσαν, μέχρι που βρήκαμε μέσο! Σκέψου, να είσαι παντρεμένος και να λένε στη γυναίκα σου, ’’Αν τον θες, πήγαινε κι εσύ έξω’’».
Και οι δυο τους συμφωνούν ότι η κατάσταση σήμερα είναι αρκετά πιο δύσκολη. «Νιώθω πιο ξένος από όταν ήρθα, αν και είμαι πια έλληνας υπήκοος» («λεπτομέρεια» που επιμένουν και οι δύο να μας την υπενθυμίζουν σε κάθε ευκαιρία). «Καμία σχέση παλιά με σήμερα!»
Όσο για το σήμερα; Φαίνεται ότι ανταποκρίνονται και στις δυο τους ταυτότητες. Διστακτικοί με τον μεγάλο αριθμό μεταναστών και την ίδια στιγμή αλληλέγγυοι με τους ανθρώπους που έχουν αφήσει τη χώρα τους αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον.
«Νιώθουμε πως είμαστε πάντα υπό κρίση. Αν κάνει κάτι ένας ξένος μια φορά, ό,τι και να συμβεί μετά, και από Έλληνα να προέρχεται, ’’ξένος το ’κανε’’ θα λένε. Και, ξέρεις, όταν έβλεπα στη χώρα μου (και γενικότερα στις αραβικές χώρες) τους Έλληνες πώς τους έχουνε… Έλληνας; Κανείς δεν μπορεί να του πει τίποτα! Αφέντη τον έχουν! Κι έρχεται εδώ ο άλλος, και του λένε ’’μετανάστης’’…»
Πριν αποχαιρετιστούμε, ο Μαχμούτ (ή ο Μοχάμεντ ήτανε;) μας λέει συλλογισμένος: «Δεν πιστεύω ότι ένας άνθρωπος εγκαταλείπει τον τόπο του άμα δεν έχει κάποιο σημαντικό πρόβλημα. Ελπίζει πως θα βρει κάτι καλύτερο. Το πρόβλημα των μεταναστών δεν μπορεί να το λύσει από μόνη της η κοινωνία, είναι πρωτίστως θέμα πολιτικής».
«Οι ξένοι μας παίρνουν τις δουλειές»
και άλλοι βολικοί μύθοι
Όταν είσαι ανεπαρκής ως κυβέρνηση να δώσεις λύσεις στο μείζον πρόβλημα της ανεργίας είναι εξαιρετικά βολικό να ρίχνεις το φταίξιμο αλλού. Και το «τέρας της διπλανής πόρτας», οι μετανάστες είναι ο εύκολος στόχος.
Το σενάριο των Ελληναράδων ότι οι «ξένοι μας παίρνουν της δουλειές» θα ευσταθούσε αν οι περισσότεροι άνεργοι ήταν ανειδίκευτοι. Κι όμως, μόνον 5-6% είναι οι ανειδίκευτοι άνεργοι στην Ελλάδα, ενώ στην Ευρώπη και τον ΟΟΣΑ το ποσοστό αυτό είναι 10-11%! Αντίθετα η Ελλάδα έχει σχετικά λίγους (20,2%) απασχολούμενους με τριτοβάθμια εκπαίδευση, τους περισσότερους πτυχιούχους ανέργους (7%, αντί για 4% στον ΟΟΣΑ) και τους λιγότερους απασχολούμενους επιστήμονες στο συνολικό εργατικό δυναμικό (17,9%, αντί 22,1% του μέσου όρου του ΟΟΣΑ).
Στην Ελλάδα λοιπόν η ανεργία συνδέεται με τη δυσκολία των πτυχιούχων της να βρουν θέση εργασίας. Φαίνεται ότι αυτοί οι σκουρόχρωμοι μετανάστες ανάμεσά μας έχουν όλοι πτυχίο ΑΕΙ…
