Πρόκληση για περιπέτεια
«Το παν συμβαίνει για πρώτη φορά,
αλλά με έναν τρόπο αιώνιο. Αυτός που διαβάζει
τις λέξεις μου, τις εφευρίσκει...»
Χ. Λ. Μπόρχες
«Το τοπίο είναι ο άνθρωπος που το περιεργάζεται: Ένα ανθισμένο δέντρο, ο βράχος, το αγριεμένο ποτάμι που κυλάει ανάμεσα στα βουνά δεν θα υπήρχαν αν δεν τα συγκρατούσε κάποιος στη μνήμη του. Με κάποιον τρόπο, αν δεν τα έπλαθε σε εικόνες, για να τις περιγράψει σε κάποιον άλλο με λέξεις που έχουν σχετική σημασία...»
Στον «Φαίδρο» ο Σωκράτης και ο συνομιλητής του, ενώ περπατούν έξω από τα τείχη της Αθήνας, συναντούν δίπλα σε μια πηγή ένα ανθισμένο δέντρο που εκπλήσσει το φιλόσοφο με την ομορφιά του.
Ο Φαίδρος γελάει μαζί του, τον θεωρεί αφελή και μάλιστα σχολιάζει ειρωνικά το ότι ο Σωκράτης δεν εγκαταλείπει ποτέ την πόλη του – κι όταν συμβεί αυτό, θαρρείς και βρίσκεται ξένος σε μιαν άγνωστη γη, γεμάτη παραδοξότητες.
Ο Σωκράτης τού απαντάει με τον εξής τρόπο: «Μου αρέσει να μαθαίνω. Σε αντίθεση με την ύπαιθρο και τα δέντρα που δεν δέχονται να μου μάθουν τίποτα, οι άνθρωποι της πόλης μού τα έχουν μάθει όλα».
Η ίδια η επικοινωνία είναι μια διαλεκτική, μια γλώσσα σύνθεσης ανάμεσα σε δύο διαστάσεις, που η μία είναι συγχρονική και η άλλη διαχρονική. Πρόκειται για ένα είδος προβολής που στηρίζεται στην ευελιξία, τη ρευστότητα και στόχο έχει την ενσωμάτωση στο φαντασιακό πεδίο νέων διαδρομών, που πιθανόν να μετατραπούν σε βιώματα. Όμως, τα υλικά αυτής της διαλεκτικής προέρχονται είτε από το σήμερα είτε από μύθους που ωριμάζουν από την αυγή της ανθρωπότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ερμής, ο θεός της επικοινωνίας, πατάει πάνω στο δισυπόστατο, κυβερνάει τους Διδύμους στον ζωδιακό κύκλο. Η πρότασή του είναι ότι «οι θεοί θέλουν να σπάσετε το περίβλημα του κλειστού κόσμου που σας τυλίγει• αν δεν τα καταφέρετε, όμως, θα σας θάψουν πιο βαθιά».
«Η επικοινωνία είναι ένα είδος πρόκλησης σε περιπέτεια, ένα παιχνίδι που πλάθει ολόκληρους κόσμους, κόσμους νοητούς».
Χωρίς ανθρώπους δεν υφίσταται αυτή η δυναμική της μεταμόρφωσης. Οτιδήποτε βλέπουμε γύρω μας –πόλεις, μηχανές, τέχνες, επιστήμες, φιλοσοφία, κοινωνική οργάνωση– τα έχουμε δημιουργήσει ανταλλάσσοντας εικόνες, πληροφορίες, φαντασιώσεις, υποθετικές έννοιες.
«Η επικοινωνία μοιάζει αποκλειστικά με ανθρώπινη εφεύρεση, μια και ο άνθρωπος είχε τη φαντασία να την αναπτύξει. Όχι πως τα ζώα, τα φυτά, ακόμα και οι πλανήτες δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά εδώ μιλάνε για μια σύνθετη αρχιτεκτονική, προβλέψεων και προσδοκιών, στα θεμέλια της οποίας βρίσκονται ο πολιτισμός, οι θρησκείες, η εικόνα που έχουμε για το σύμπαν και τη συνείδηση που το κυβερνά».
αλλά με έναν τρόπο αιώνιο. Αυτός που διαβάζει
τις λέξεις μου, τις εφευρίσκει...»
Χ. Λ. Μπόρχες
«Το τοπίο είναι ο άνθρωπος που το περιεργάζεται: Ένα ανθισμένο δέντρο, ο βράχος, το αγριεμένο ποτάμι που κυλάει ανάμεσα στα βουνά δεν θα υπήρχαν αν δεν τα συγκρατούσε κάποιος στη μνήμη του. Με κάποιον τρόπο, αν δεν τα έπλαθε σε εικόνες, για να τις περιγράψει σε κάποιον άλλο με λέξεις που έχουν σχετική σημασία...»
Στον «Φαίδρο» ο Σωκράτης και ο συνομιλητής του, ενώ περπατούν έξω από τα τείχη της Αθήνας, συναντούν δίπλα σε μια πηγή ένα ανθισμένο δέντρο που εκπλήσσει το φιλόσοφο με την ομορφιά του.
Ο Φαίδρος γελάει μαζί του, τον θεωρεί αφελή και μάλιστα σχολιάζει ειρωνικά το ότι ο Σωκράτης δεν εγκαταλείπει ποτέ την πόλη του – κι όταν συμβεί αυτό, θαρρείς και βρίσκεται ξένος σε μιαν άγνωστη γη, γεμάτη παραδοξότητες.
Ο Σωκράτης τού απαντάει με τον εξής τρόπο: «Μου αρέσει να μαθαίνω. Σε αντίθεση με την ύπαιθρο και τα δέντρα που δεν δέχονται να μου μάθουν τίποτα, οι άνθρωποι της πόλης μού τα έχουν μάθει όλα».
Η ίδια η επικοινωνία είναι μια διαλεκτική, μια γλώσσα σύνθεσης ανάμεσα σε δύο διαστάσεις, που η μία είναι συγχρονική και η άλλη διαχρονική. Πρόκειται για ένα είδος προβολής που στηρίζεται στην ευελιξία, τη ρευστότητα και στόχο έχει την ενσωμάτωση στο φαντασιακό πεδίο νέων διαδρομών, που πιθανόν να μετατραπούν σε βιώματα. Όμως, τα υλικά αυτής της διαλεκτικής προέρχονται είτε από το σήμερα είτε από μύθους που ωριμάζουν από την αυγή της ανθρωπότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ερμής, ο θεός της επικοινωνίας, πατάει πάνω στο δισυπόστατο, κυβερνάει τους Διδύμους στον ζωδιακό κύκλο. Η πρότασή του είναι ότι «οι θεοί θέλουν να σπάσετε το περίβλημα του κλειστού κόσμου που σας τυλίγει• αν δεν τα καταφέρετε, όμως, θα σας θάψουν πιο βαθιά».
«Η επικοινωνία είναι ένα είδος πρόκλησης σε περιπέτεια, ένα παιχνίδι που πλάθει ολόκληρους κόσμους, κόσμους νοητούς».
Χωρίς ανθρώπους δεν υφίσταται αυτή η δυναμική της μεταμόρφωσης. Οτιδήποτε βλέπουμε γύρω μας –πόλεις, μηχανές, τέχνες, επιστήμες, φιλοσοφία, κοινωνική οργάνωση– τα έχουμε δημιουργήσει ανταλλάσσοντας εικόνες, πληροφορίες, φαντασιώσεις, υποθετικές έννοιες.
«Η επικοινωνία μοιάζει αποκλειστικά με ανθρώπινη εφεύρεση, μια και ο άνθρωπος είχε τη φαντασία να την αναπτύξει. Όχι πως τα ζώα, τα φυτά, ακόμα και οι πλανήτες δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά εδώ μιλάνε για μια σύνθετη αρχιτεκτονική, προβλέψεων και προσδοκιών, στα θεμέλια της οποίας βρίσκονται ο πολιτισμός, οι θρησκείες, η εικόνα που έχουμε για το σύμπαν και τη συνείδηση που το κυβερνά».
