Sonar
Αν δεν φας το φαΐ σου. Αν δεν κάτσεις ήσυχος. Αν δεν εφαρμόσεις τα μέτρα. Τα κάστανα απ’ τη φωτιά που άναψε το ΔΝΤ κλήθηκαν να βγάλουν τα δελτία ειδήσεων. Και επιστράτευσαν κάθε λογής μπαμπούλες, αναλυτές, ντετέκτιβ, τρομοκράτες και σαμπάνιες. «Κυρ παπαγάλε, θα ’χουμε την τύχη ν’ ακούσουμε τι λες και πάρα πέρα;» *
* Από το ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου «Ο παπαγάλος».
Τα χάπια μου κι ένα ταξί να φύγω
Όλα ξεκίνησαν λίγο μετά τις εκλογές του προηγούμενου Οχτώβρη. Τότε, η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ άφησε εμβρόντητη την ελληνική κοινωνία με τις αποκαλύψεις της για τον… εκτροχιασμό του ελλείμματος και για την… εκτίναξη του κρατικού χρέους. Στη συνέχεια ήρθαν οι «δραματικές» δηλώσεις του πρωθυπουργού για επικείμενη οικονομική κατάρρευση της χώρας. Η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας έγινε πρώτο θέμα σε όλα τα ελληνικά ΜΜΕ. Η Ελλάδα είχε την… τιμητική της και στα διεθνή μέσα, στα οποία η χώρα παρουσιαζόταν ως το Ντουμπάι του Αιγαίου.
Για ένα ολόκληρο εξάμηνο οι έλληνες τηλεθεατές βομβαρδίζονται απ’ τους τηλεοπτικούς δέκτες τους με σενάρια καταστροφολογίας. Η λέξη χρεοκοπία ακούγεται χιλιάδες φορές. Οι τηλεοπτικοί αναλυτές, σαν άλλοι μπούκερ, στοιχηματίζουν για το αν η χώρα θα χρεοκοπήσει. Η οικονομική κατάσταση δεν αποτελεί πλέον την πρώτη είδηση, αλλά τη ΜΟΝΗ είδηση.
Το σπρεντ είναι ο μόνος τρομοκράτης
«Πιστωτική ασφυξία», «Απίστευτα κερδοσκοπικά παιχνίδια» είναι μερικοί απ’ τους πομπώδεις τίτλους που ντύνουν τα ρεπορτάζ. Ο δραματικός τόνος δημοσιογράφων και πολιτικών κάνει ακόμα πιο τρομακτικό το σκηνικό. Το σασπένς κορυφώνεται όταν διεισδύουν στην καθημερινότητά μας τα σπρεντ. Η άνοδος και η πτώση τους τείνει να μετατραπεί σε συλλογική εμμονή ενός ολόκληρου λαού.
Αν κανείς έψαχνε σε άλλες πηγές ενημέρωσης, πολύ γρήγορα θα συνειδητοποιούσε ότι δεν είναι μόνο η Ελλάδα που κατατρύχεται από ελλείμματα (π.χ., στις ΗΠΑ το έλλειμμα άγγιξε το 12,5% το 2009). Πολλές δε από τις ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται σε χειρότερα χάλια από εμάς. Τότε γιατί σε όλες αυτές τις χώρες δεν υπάρχει το ίδιο τηλεοπτικό κλίμα πανικού;
Ο ψυχολογικός πόλεμος που διεξήγαγαν τα ΜΜΕ ακολουθήθηκε από «μέτρα σοκ» (περικοπές μισθών και επιδομάτων, κοινωνικών δαπανών κ.ά.) που πήρε η κυβέρνηση – Ε.Ε. - ΔΝΤ. Η «οικονομική τρομοκρατία» έστρωσε το χαλί. Διαμόρφωσε το κλίμα ώστε τα μέτρα να φαίνονται αναγκαία, αναπόδραστα. Άλλωστε, σπέρνοντας στο συλλογικό υποσυνείδητο παραλυτικά συναισθήματα τρόμου και απόγνωσης, πόσο εύκολο θα είναι να αντιδράσουν οι πληττόμενοι;
Μου σερβίρετε μια σαμπάνια, παρακαλώ;
Λίγο πριν πάθουν οι τηλεθεατές μαζικές κρίσεις πανικού απ’ τα δελτία των 8, τα κανάλια φρόντισαν να… χαλαρώσουν το κλίμα. Τη δουλειά την έκανε το ροζ DVD της Τζούλιας. Μάλιστα, όλως τυχαίως, η «διαρροή» του hot video έγινε ακριβώς την ίδια μέρα με την ανακοίνωση των μέτρων του Προγράμματος Σταθερότητας. Σιγά σιγά, ο κουρνιαχτός καταλάγιασε και ξανάρχισε το γνωστό τροπάρι. Τον Απρίλη, και ενώ παρουσιαζόταν ως βεβαιότητα η πραγματοποίηση ενός επαχθούς δανεισμού, τα δημοσιογραφικά επιτελεία άρχισαν να θέτουν νέο γύρο ερωτημάτων: «Θα προσφύγουμε στο μηχανισμό στήριξης της Ε.Ε. ή στο ΔΝΤ ή και στα δύο μαζί;», «Τι μέτρα θα παρθούν;» κ.ά. Όμως, η προσφυγή στο ΔΝΤ, όσο αναγκαία κι αν παρουσιαζόταν, ξυπνούσε άσχημους συνειρμούς. Σε όποια χώρα κι αν μπήκε, ο διεθνής οργανισμός έφερε φτώχεια, λιτότητα, εξεγέρσεις. Έτσι μπήκε σε εφαρμογή το plan B.
Η κατασκευή μιας ωρολογιακής… είδησης
Λίγες μόλις μέρες πριν οριστικοποιηθεί η προσφυγή στο ΔΝΤ κι έρθει η λυπητερή, η Αντιτρομοκρατική συνέλαβε 6 άτομα κι έτσι άρχισε το νέο θρίλερ: η εξάρθρωση του «Επαναστατικού Αγώνα».
Οι 6 συλληφθέντες είναι ένοχοι – η δίκη είναι περιττή, αφού έχει ήδη διεξαχθεί από τους τηλεδικαστές. Για τα δελτία το συνταγματικά κατοχυρωμένο τεκμήριο της αθωότητας είναι άγνωστη λέξη. Για την καταδίκη τους υπήρξαν τα εξής «αδιάσειστα» τεκμήρια ενοχής: όργανα γυμναστικής, βιβλία, σκληροί δίσκοι, καλαμωτές, βαλίτσες κ.ά. Μάθαμε, λοιπόν, απ’ τα δελτία ότι αποτελεί αδίκημα: να έχεις στη βιβλιοθήκη σου τη «Σύγκρουση των πολιτισμών». Να κατεβάζεις στο κομπιούτερ σου προκηρύξεις που έχουν δημοσιευτεί στις εφημερίδες. Να μην είσαι ιδιαίτερα κοινωνικός με τους γείτονές σου. Να δέχεσαι επισκέψεις αργά το βράδυ!!!
Μάλιστα, όλα τα τηλεοπτικά συνεργεία μπούκαραν στις οικίες των συλληφθέντων και τα προσωπικά αντικείμενά τους επιδείχθηκαν ως «πειστήρια». «Καμία νόμιμη διαδικασία δεν επιτρέπει την είσοδο και απεικόνιση του σπιτιού οποιουδήποτε συλληφθέντα» εξηγεί η δικηγόρος Αντωνία Λεγάκη. «Πρόκειται για παραβίαση του άρθρου 9 του Συντάγματος, που διαφυλάσσει τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών, αλλά και του οικιακού ασύλου». Στη φόρα απ’ την πρώτη στιγμή βγήκαν και τα ονόματα και οι φωτογραφίες των συλληφθέντων. Απ’ τη διαπόμπευση δεν γλίτωσαν ούτε οι συγγενείς και οι φίλοι τους.
Η κυρίαρχη αφήγηση των ΜΜΕ στηρίχθηκε αποκλειστικά σε μία μόνο «πηγή». Η επωδός «σύμφωνα με αξιωματικούς της Αντιτρομοκρατικής» πλαισίωνε κάθε καινούργια «αποκάλυψη». Οι «πληροφορίες» του ρεπορτάζ χορηγούνταν σε δόσεις από το astynomia.gr και το twitter της ΕΛ.ΑΣ., αλλά και τις «διαρροές». Όλως τυχαίως, οι τηλεοπτικοί δημοσιογράφοι «ανακάλυπταν στο αρχείο τους» φωτογραφίες τού ενός κατηγορουμένου, σημειώσεις για τον άλλο κατηγορούμενο, πληροφορίες για τον τρίτο…
Όταν, όμως, ακούγεται μόνο η μία πλευρά –και δη των διωκτικών αρχών–, πόσο σίγουρος μπορεί να είναι ο πολίτης ότι οι πληροφορίες δεν είναι κατασκευασμένα σενάρια; Η απάντηση δόθηκε από την πραγματικότητα. Κάποιο βράδυ στο δελτίο του ΜEGA έγινε μια τεράστια «αποκάλυψη»: κατ’ αποκλειστικότητα παρουσιαζόταν στους τηλεθεατές ο διάλογος των «τρομοκρατών» μετά την επίθεση στα Κάτω Πατήσια. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο διάλογος εκτυλισσόταν λίγα λεπτά αφότου η βόμβα έσκασε και διαμέλισε τον μικρό Αφγανό. Ο ένας ομιλητής περιέγραφε με κάθε λεπτομέρεια το συμβάν, σαν να το παρακολουθούσε, ενώ έκανε πλάκα όταν έβλεπε τον μικρό να περιεργάζεται τη βόμβα. Μερικά λεπτά αργότερα το αποκλειστικό ταξίδεψε με… ταχύτητα φωτός στα υπόλοιπα δελτία. Ο απομαγνητοφωνημένος διάλογος παρουσιάστηκε αναλυτικά και στις εφημερίδες, ενώ τα περισσότερα δημοσιογραφικά επιτελεία εξέφρασαν τον αποτροπιασμό τους «με τον κυνισμό των τρομοκρατών». Πριν, όμως, αλέκτωρ φωνήσαι, αποδείχθηκε ότι η συνομιλία δεν έγινε ποτέ, ότι ήταν εξ ολοκλήρου κατασκευασμένη. Παρ’ όλα αυτά, η ψεύτικη συνομιλία συνέχιζε να παίζεται. Άλλωστε, τι σημασία έχει η στιγμιαία αυτοδιάψευση μέσα στον καταιγισμό των πληροφοριών;
Η αθωότητα πέθανε (και τη σκότωσες εσύ)
Τι κι αν πληγούν ανεπανόρθωτα τα δημοκρατικά δικαιώματα και οι ατομικές ελευθερίες; Τα δελτία γνωρίζουν τη δύναμή τους: σε μελέτη, που διεξήγαγαν το 1994 οι κοινωνικοί ψυχολόγοι Ogloff και Vidmar σχετικά με την επιρροή των ΜΜΕ, φάνηκε ότι τα υποκείμενα πείθονταν περισσότερο για την ενοχή ενός κατηγορούμενου όταν λάμβαναν την πληροφορία απ’ την τηλεόραση, παρά όταν τη διάβαζαν στην εφημερίδα. Αλήθεια, αν τελικά κάποιος αθωωθεί στο δικαστήριο, πώς θα αποκατασταθεί έπειτα από όλη αυτήν τη διαπόμπευση που υπέστη;
Όσο για την «αντικειμενική ενημέρωση»; Αυτή δεν πλήττεται, διότι, όπως θα μας πει ο Γιώργος Ρούσης, «απλούστατα δεν υπάρχει. Ιδιαίτερα όσον αφορά τέτοιου είδους οργανώσεις, η συντριπτική πλειονότητα των δημοσιογράφων λειτουργεί συνειδητά ως γραφείο Τύπου της αστυνομίας και ταυτόχρονα ως προπαγανδιστικός μηχανισμός, με στόχο να καταδικάσει στην κοινή συνείδηση τους κατηγορούμενους πριν αυτοί δικαστούν, διευκολύνοντας έτσι και την “ουδέτερη” Δικαιοσύνη να τους αποτελειώσει».
Παράλληλα, τα δελτία πραγματοποίησαν μια… εκτεταμένη καμπάνια διαφήμισης των χαφιεδο-συστημάτων της αστυνομίας. Άλλωστε, η υπερπροβολή υποθέσεων «τρομοκρατίας», ώστε να νομιμοποιηθούν στις συνειδήσεις των πολιτών οι κατασταλτικές μέθοδοι του κράτους, είναι παλιά ιστορία… Για του λόγου το αληθές: αμέσως μετά την «εξάρθρωση» δόθηκε το… πράσινο φως για την εγκατάσταση καμερών παντού.
ΜΠΟΞΑΚΙ 1
ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΑΦΕΛΕΙΕΣ
«Η όποια “επικοινωνιακή εκστρατεία” απευθύνεται σε ήδη αποσαθρωμένες από τον καπιταλιστικό τρόπο ατομικότητες και υπό αυτήν την έννοια δεν είναι αυτή ο πρωτεργάτης της διαμόρφωσης της στρεβλής συνείδησης, την οποία μάλλον αναπαράγει παρά τη διαμορφώνει πρωτογενώς. Όσον αφορά την απειλή της χρεοκοπίας, αυτή προβλήθηκε ως καταστροφική από τα ΜΜΕ, για να προετοιμαστεί το κλίμα, έτσι ώστε να εμφανιστούν στη συνέχεια ως μονόδρομος η προσφυγή σε Ε.Ε. και ΔΝΤ, δηλαδή στους διεθνείς –κατά Μπρεχτ– ληστές και τα συνεπαγόμενα σκληρά αντιλαϊκά μέτρα.
»Η σύλληψη των 6 προβλήθηκε όπως προβλήθηκε για μια σειρά λόγους: Ο ένας ήταν για να δείξει στα διεθνή αφεντικά του ο υπουργός Προστασίας –με ρίψη χημικών εναντίον– τού Πολίτη ότι κάνει καλά τη δουλειά του. Ο δεύτερος ήταν για να εμφανιστούν ως επικίνδυνοι για την κοινωνία όσοι αγωνίζονται ενάντια στη βαρβαρότητα με τα μέσα που χρησιμοποιεί το ίδιο το κράτος και η αστική τάξη ενάντια στο λαό. Ο τρίτος ήταν για να καταδειχθεί, όπως έγινε παλιότερα και με τη “17 Νοέμβρη”, ότι τελείωσε μια για πάντα κάθε τέτοιου είδους αντίσταση. Πρόκειται για αφελή εκτίμηση ανθρώπων που δεν κατανοούν ότι η βαθιά κρίση του συστήματος και η βία που αυτό χρειάζεται για να επιβάλει τα μέτρα του θα γεννά όλο και μαζικότερα τέτοιου είδους αντιδράσεις, πόσω μάλλον που η κυρίαρχη Αριστερά υστερεί πολύπλευρα σε σχέση με τις ανάγκες του λαϊκού κινήματος.
»Όπως είχε καταγγείλει ο 25χρονος Μαρξ, τα δημοκρατικά - πολιτικά δικαιώματα, τα οποία τυπικά υπάρχουν για να διασφαλίζουν τα δικαιώματα του ανθρώπου, στην πραγματικότητα υποτάσσονται στα δικαιώματα της κυρίαρχης τάξης όταν αυτά τα τελευταία κινδυνεύουν. Δεν πρόκειται για εξαίρεση, αλλά για θεμελιακό κανόνα λειτουργίας των αστικών δημοκρατιών, ο οποίος επιβεβαιώνεται και στην προκειμένη περίπτωση».
Γιώργος Ρούσης, καθηγητής στον Τομέα Πολιτικών και Διοικητικών Θεσμών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
ΜΠΟΞΑΚΙ 2
ΤΟ ΑΠΡΟΣΩΠΟ ΤΕΡΑΣ
«Ο τρόπος που παρουσιάστηκε η σύλληψη όσων κατηγορούνται ως μέλη της οργάνωσης “Επαναστατικός Αγώνας” θέτει, πέρα από όλα τα άλλα πολιτικά ζητήματα, το πολύ σημαντικό θέμα της στάσης μεγάλης μερίδας των μέσων, ιδιαίτερα των ηλεκτρονικών. Από την πρώτη στιγμή που ανακοινώθηκαν οι συλλήψεις, γνωστοί και άγνωστοι αστέρες της τηλεόρασης άρχισαν να βομβαρδίζουν το κοινό με “ιδιαίτερες πληροφορίες”, “εμπιστευτικές πηγές” και αναφορές σε ένα απρόσωπο τέρας, το οποίο σε τέτοιες περιπτώσεις αναδύεται από τα βάθη της παραπληροφόρησης. Το πλάσμα αυτό ονομάζεται, άνευ λοιπών στοιχείων, “το ρεπορτάζ” – και μπορεί, ακριβώς διότι δεν έχει συγκεκριμένο πρόσωπο και υπογραφή, να συκοφαντεί και να απειλεί, χωρίς το ίδιο να απειλείται από καμιά νομική συνέπεια.
»Στην πραγματικότητα “πληροφορίες”, “πηγές” και “ρεπορτάζ” αποτελούν αμεσολάβητη μεταφορά όσων η αστυνομία και οι ποικιλώνυμες υπηρεσίες θέλουν να περάσουν στο κοινό, χωρίς όμως να αναλάβουν και την ευθύνη τους. Με δεδομένο ότι τρεις από τους κατηγορουμένους ανέλαβαν την πολιτική ευθύνη για τη δράση του “Επαναστατικού Αγώνα” και ότι η οργάνωση αυτή δεν έχει αφαιρέσει ανθρώπινες ζωές, ένας από τους στόχους που οι “δημοσιογράφοι” αυτοί αγωνίζονται να υπηρετήσουν, είναι να θεμελιώσουν τη θεωρία των “συγκοινωνούντων δοχείων”, βάσει της οποίας στις παράνομες ένοπλες οργανώσεις όλοι είναι όλα. Η θεωρία αυτή δοκιμάστηκε ανεπιτυχώς και το 2002 (όταν υποστηρίχθηκε ότι “17 Νοέμβρη” και “ΕΛΑ” ήταν το ίδιο πράγμα) και επανέρχεται, διότι επιτρέπει να κατηγορηθούν οι συλληφθέντες για όποια βίαιη πράξη έγινε στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
»Η στάση των δημοσιογράφων για τους οποίους μιλάμε συνιστά κατάφωρο κίνδυνο για ό,τι απομένει από τη δημοσιογραφία και τη δημοκρατία – και εννοώ μια δημοσιογραφία και μια δημοκρατία χωρίς εισαγωγικά. Όταν ο δημοσιογράφος δεν εκφράζει έναν κριτικό λόγο και δεν υποβάλλει τις πληροφορίες του στον κριτικό έλεγχο, τότε τα μέσα μεταβάλλονται, όπως συμβαίνει στην περίπτωση για την οποία μιλάμε, σε αδίστακτους μεσολαβητές των στόχων των όποιων ελληνικών και ξένων, ορατών και αόρατων μηχανισμών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάτι τέτοιο εκφράζει τη βούληση πολλών εκδοτών και καναλαρχών, που έτσι κι αλλιώς είναι άσχετοι με τη δημοσιογραφία. Είναι, όμως, ιδιαίτερα θλιβερό ότι υπάρχουν και νέοι άνθρωποι που σπεύδουν με ενθουσιασμό να πρωταγωνιστήσουν σ’ αυτήν την ιταμή επιχείρηση πλύσης εγκεφάλου».
Γιάγκος Ανδρεάδης, πρόεδρος του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Παντείου Πανεπιστημίου
ΜΠΟΞΑΚΙ 3
Θα ήταν το λιγότερο άδικο να θεωρήσουμε όλους τους δημοσιογράφους «παπαγαλάκια» της Ασφάλειας, της κυβέρνησης και των καναλαρχών. Μπορεί το βασίλειο των ΜΜΕ να είναι σάπιο, όμως υπάρχουν εργαζόμενοι στα μέσα που αντιστέκονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι εκατοντάδες δημοσιογράφοι που στην περίπτωση της σύλληψης των 6 κατήγγειλαν τα «παπαγαλάκια της Ασφάλειας», αλλά και η επιστολή δέκα δημοσιογράφων (μεταξύ των οποίων και ο Δ. Τρίμης) που με κείμενο διαμαρτυρίας ζήτησαν την παρέμβαση του Εποπτικού Οργάνου Δεοντολογίας και του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΣΗΕΑ.
«Κατ’ αρχάς εκείνες τις μέρες (μέσα Απριλίου 2010) δημοσιοποιήθηκαν και στάλθηκαν στην ΕΣΗΕΑ και στο Εποπτικό Όργανο Δεοντολογίας και άλλα ανάλογα κείμενα, με εκατοντάδες υπογραφές δημοσιογράφων ή κείμενα συνδικαλιστικών παρατάξεων. Παράλληλα, και σε πολλά ΜΜΕ, ιδίως εφημερίδες και ραδιόφωνα, ασκήθηκε δημόσια και επώνυμα κριτική προς τα δημοσιογραφικά "παπαγαλάκια" –κυρίως των τηλεοπτικών δελτίων ειδήσεων, που έχουν και τη μεγαλύτερη επιρροή στους πολίτες– για τη διακίνηση της σχεδιασμένης προπαγάνδας των κατασταλτικών και κυβερνητικών μηχανισμών. Συνεπώς, προσωπικά δεν έκανα τίποτα ηρωικό ή πρωτοπόρο. Έκανα το αυτονόητο: να εξηγήσω, δηλαδή, στους συναδέλφους και κυρίως σε όσους πολίτες ακόμα ενδιαφέρονται για τα κοινά σε αυτήν τη χώρα ότι υπάρχουν κανόνες στην άσκηση της δημοσιογραφίας και ότι τα μέσα ενημέρωσης, μικρά ή μεγάλα, ηλεκτρονικά ή έντυπα, δημόσια ή ιδιωτικά, έχουν υποχρεώσεις απέναντι στο κοινό τους με βάση και το Σύνταγμα. Την υποχρέωση να σέβονται τις γενικές αρχές του Δικαίου, τις δεοντολογικές αρχές της δημοσιογραφίας, όπως αναφέρονται στον Κώδικα Επαγγελματικής Ηθικής των δημοσιογράφων που υπερψηφίστηκε από τους ίδιους το 1998 και ισχύει για όλους μας. Επίσης, ότι η ιεράρχηση μιας είδησης, εφόσον αυτή υπάρχει, και ο σχολιασμός της επί 24ώρου βάσεως από τηλεπερσόνες ή πολιτευτές ύποπτου δημοκρατικού ήθους, δεν είναι μια πολιτικά ουδέτερη επιλογή. Η εξάρτηση του Τύπου από τις "πηγές" της εξουσίας, το κυνήγι του εντυπωσιασμού για να "πουλήσουμε" ειδήσεις, η υποταγή στις διαταγές του αφεντικού ή των διευθυντών των ΜΜΕ που επιβάλλουν τη "γραμμή’’ με γνώμονα τις δικές τους πολιτικές, οικονομικές ή ποιος ξέρει ποιες άλλες σκοπιμότητες αποτελούν το "γόνιμο έδαφος" για τον κιτρινισμό – και, στην περίπτωση της διαχείρισης των ειδήσεων, πρόκειται περί πολιτικής τρομοκρατίας.
»Το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ δεν κατάφερε να καταλήξει σε μια θέση, λόγω των γνωστών του αντιθέσεων. Ο καθένας ξέρει πια ότι με το σημερινή του σύνθεση και υπό το βάρος της σημερινής πρωτόγνωρης κρίσης στη χώρα και στο επάγγελμα, το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ για κάθε πρόταση λύσης... έχει ένα πρόβλημα. Ωστόσο, το επίσης αιρετό Εποπτικό Όργανο Δεοντολογίας, έστω και με κόπο, κατόρθωσε να βγάλει ένα συμπέρασμα στις 27/4/2010:
"Ο σύγχρονος νομικός πολιτισμός επιβάλλει να μη χαρακτηρίζεται ένοχος ο οποιοσδήποτε κατηγορούμενος πριν τελεσιδικήσει η απόφαση των αρμοδίων δικαστηρίων. Η πλήρης και άκριτη αποδοχή διαρροών των διωκτικών αρχών δεν είναι συμβατή με την αντίληψη περί ενημέρωσης που απορρέει από τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας"».
Δημήτρης Τρίμης, δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», εκ των συντελεστών του «Ιού»
* Από το ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου «Ο παπαγάλος».
Τα χάπια μου κι ένα ταξί να φύγω
Όλα ξεκίνησαν λίγο μετά τις εκλογές του προηγούμενου Οχτώβρη. Τότε, η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ άφησε εμβρόντητη την ελληνική κοινωνία με τις αποκαλύψεις της για τον… εκτροχιασμό του ελλείμματος και για την… εκτίναξη του κρατικού χρέους. Στη συνέχεια ήρθαν οι «δραματικές» δηλώσεις του πρωθυπουργού για επικείμενη οικονομική κατάρρευση της χώρας. Η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας έγινε πρώτο θέμα σε όλα τα ελληνικά ΜΜΕ. Η Ελλάδα είχε την… τιμητική της και στα διεθνή μέσα, στα οποία η χώρα παρουσιαζόταν ως το Ντουμπάι του Αιγαίου.
Για ένα ολόκληρο εξάμηνο οι έλληνες τηλεθεατές βομβαρδίζονται απ’ τους τηλεοπτικούς δέκτες τους με σενάρια καταστροφολογίας. Η λέξη χρεοκοπία ακούγεται χιλιάδες φορές. Οι τηλεοπτικοί αναλυτές, σαν άλλοι μπούκερ, στοιχηματίζουν για το αν η χώρα θα χρεοκοπήσει. Η οικονομική κατάσταση δεν αποτελεί πλέον την πρώτη είδηση, αλλά τη ΜΟΝΗ είδηση.
Το σπρεντ είναι ο μόνος τρομοκράτης
«Πιστωτική ασφυξία», «Απίστευτα κερδοσκοπικά παιχνίδια» είναι μερικοί απ’ τους πομπώδεις τίτλους που ντύνουν τα ρεπορτάζ. Ο δραματικός τόνος δημοσιογράφων και πολιτικών κάνει ακόμα πιο τρομακτικό το σκηνικό. Το σασπένς κορυφώνεται όταν διεισδύουν στην καθημερινότητά μας τα σπρεντ. Η άνοδος και η πτώση τους τείνει να μετατραπεί σε συλλογική εμμονή ενός ολόκληρου λαού.
Αν κανείς έψαχνε σε άλλες πηγές ενημέρωσης, πολύ γρήγορα θα συνειδητοποιούσε ότι δεν είναι μόνο η Ελλάδα που κατατρύχεται από ελλείμματα (π.χ., στις ΗΠΑ το έλλειμμα άγγιξε το 12,5% το 2009). Πολλές δε από τις ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται σε χειρότερα χάλια από εμάς. Τότε γιατί σε όλες αυτές τις χώρες δεν υπάρχει το ίδιο τηλεοπτικό κλίμα πανικού;
Ο ψυχολογικός πόλεμος που διεξήγαγαν τα ΜΜΕ ακολουθήθηκε από «μέτρα σοκ» (περικοπές μισθών και επιδομάτων, κοινωνικών δαπανών κ.ά.) που πήρε η κυβέρνηση – Ε.Ε. - ΔΝΤ. Η «οικονομική τρομοκρατία» έστρωσε το χαλί. Διαμόρφωσε το κλίμα ώστε τα μέτρα να φαίνονται αναγκαία, αναπόδραστα. Άλλωστε, σπέρνοντας στο συλλογικό υποσυνείδητο παραλυτικά συναισθήματα τρόμου και απόγνωσης, πόσο εύκολο θα είναι να αντιδράσουν οι πληττόμενοι;
Μου σερβίρετε μια σαμπάνια, παρακαλώ;
Λίγο πριν πάθουν οι τηλεθεατές μαζικές κρίσεις πανικού απ’ τα δελτία των 8, τα κανάλια φρόντισαν να… χαλαρώσουν το κλίμα. Τη δουλειά την έκανε το ροζ DVD της Τζούλιας. Μάλιστα, όλως τυχαίως, η «διαρροή» του hot video έγινε ακριβώς την ίδια μέρα με την ανακοίνωση των μέτρων του Προγράμματος Σταθερότητας. Σιγά σιγά, ο κουρνιαχτός καταλάγιασε και ξανάρχισε το γνωστό τροπάρι. Τον Απρίλη, και ενώ παρουσιαζόταν ως βεβαιότητα η πραγματοποίηση ενός επαχθούς δανεισμού, τα δημοσιογραφικά επιτελεία άρχισαν να θέτουν νέο γύρο ερωτημάτων: «Θα προσφύγουμε στο μηχανισμό στήριξης της Ε.Ε. ή στο ΔΝΤ ή και στα δύο μαζί;», «Τι μέτρα θα παρθούν;» κ.ά. Όμως, η προσφυγή στο ΔΝΤ, όσο αναγκαία κι αν παρουσιαζόταν, ξυπνούσε άσχημους συνειρμούς. Σε όποια χώρα κι αν μπήκε, ο διεθνής οργανισμός έφερε φτώχεια, λιτότητα, εξεγέρσεις. Έτσι μπήκε σε εφαρμογή το plan B.
Η κατασκευή μιας ωρολογιακής… είδησης
Λίγες μόλις μέρες πριν οριστικοποιηθεί η προσφυγή στο ΔΝΤ κι έρθει η λυπητερή, η Αντιτρομοκρατική συνέλαβε 6 άτομα κι έτσι άρχισε το νέο θρίλερ: η εξάρθρωση του «Επαναστατικού Αγώνα».
Οι 6 συλληφθέντες είναι ένοχοι – η δίκη είναι περιττή, αφού έχει ήδη διεξαχθεί από τους τηλεδικαστές. Για τα δελτία το συνταγματικά κατοχυρωμένο τεκμήριο της αθωότητας είναι άγνωστη λέξη. Για την καταδίκη τους υπήρξαν τα εξής «αδιάσειστα» τεκμήρια ενοχής: όργανα γυμναστικής, βιβλία, σκληροί δίσκοι, καλαμωτές, βαλίτσες κ.ά. Μάθαμε, λοιπόν, απ’ τα δελτία ότι αποτελεί αδίκημα: να έχεις στη βιβλιοθήκη σου τη «Σύγκρουση των πολιτισμών». Να κατεβάζεις στο κομπιούτερ σου προκηρύξεις που έχουν δημοσιευτεί στις εφημερίδες. Να μην είσαι ιδιαίτερα κοινωνικός με τους γείτονές σου. Να δέχεσαι επισκέψεις αργά το βράδυ!!!
Μάλιστα, όλα τα τηλεοπτικά συνεργεία μπούκαραν στις οικίες των συλληφθέντων και τα προσωπικά αντικείμενά τους επιδείχθηκαν ως «πειστήρια». «Καμία νόμιμη διαδικασία δεν επιτρέπει την είσοδο και απεικόνιση του σπιτιού οποιουδήποτε συλληφθέντα» εξηγεί η δικηγόρος Αντωνία Λεγάκη. «Πρόκειται για παραβίαση του άρθρου 9 του Συντάγματος, που διαφυλάσσει τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών, αλλά και του οικιακού ασύλου». Στη φόρα απ’ την πρώτη στιγμή βγήκαν και τα ονόματα και οι φωτογραφίες των συλληφθέντων. Απ’ τη διαπόμπευση δεν γλίτωσαν ούτε οι συγγενείς και οι φίλοι τους.
Η κυρίαρχη αφήγηση των ΜΜΕ στηρίχθηκε αποκλειστικά σε μία μόνο «πηγή». Η επωδός «σύμφωνα με αξιωματικούς της Αντιτρομοκρατικής» πλαισίωνε κάθε καινούργια «αποκάλυψη». Οι «πληροφορίες» του ρεπορτάζ χορηγούνταν σε δόσεις από το astynomia.gr και το twitter της ΕΛ.ΑΣ., αλλά και τις «διαρροές». Όλως τυχαίως, οι τηλεοπτικοί δημοσιογράφοι «ανακάλυπταν στο αρχείο τους» φωτογραφίες τού ενός κατηγορουμένου, σημειώσεις για τον άλλο κατηγορούμενο, πληροφορίες για τον τρίτο…
Όταν, όμως, ακούγεται μόνο η μία πλευρά –και δη των διωκτικών αρχών–, πόσο σίγουρος μπορεί να είναι ο πολίτης ότι οι πληροφορίες δεν είναι κατασκευασμένα σενάρια; Η απάντηση δόθηκε από την πραγματικότητα. Κάποιο βράδυ στο δελτίο του ΜEGA έγινε μια τεράστια «αποκάλυψη»: κατ’ αποκλειστικότητα παρουσιαζόταν στους τηλεθεατές ο διάλογος των «τρομοκρατών» μετά την επίθεση στα Κάτω Πατήσια. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο διάλογος εκτυλισσόταν λίγα λεπτά αφότου η βόμβα έσκασε και διαμέλισε τον μικρό Αφγανό. Ο ένας ομιλητής περιέγραφε με κάθε λεπτομέρεια το συμβάν, σαν να το παρακολουθούσε, ενώ έκανε πλάκα όταν έβλεπε τον μικρό να περιεργάζεται τη βόμβα. Μερικά λεπτά αργότερα το αποκλειστικό ταξίδεψε με… ταχύτητα φωτός στα υπόλοιπα δελτία. Ο απομαγνητοφωνημένος διάλογος παρουσιάστηκε αναλυτικά και στις εφημερίδες, ενώ τα περισσότερα δημοσιογραφικά επιτελεία εξέφρασαν τον αποτροπιασμό τους «με τον κυνισμό των τρομοκρατών». Πριν, όμως, αλέκτωρ φωνήσαι, αποδείχθηκε ότι η συνομιλία δεν έγινε ποτέ, ότι ήταν εξ ολοκλήρου κατασκευασμένη. Παρ’ όλα αυτά, η ψεύτικη συνομιλία συνέχιζε να παίζεται. Άλλωστε, τι σημασία έχει η στιγμιαία αυτοδιάψευση μέσα στον καταιγισμό των πληροφοριών;
Η αθωότητα πέθανε (και τη σκότωσες εσύ)
Τι κι αν πληγούν ανεπανόρθωτα τα δημοκρατικά δικαιώματα και οι ατομικές ελευθερίες; Τα δελτία γνωρίζουν τη δύναμή τους: σε μελέτη, που διεξήγαγαν το 1994 οι κοινωνικοί ψυχολόγοι Ogloff και Vidmar σχετικά με την επιρροή των ΜΜΕ, φάνηκε ότι τα υποκείμενα πείθονταν περισσότερο για την ενοχή ενός κατηγορούμενου όταν λάμβαναν την πληροφορία απ’ την τηλεόραση, παρά όταν τη διάβαζαν στην εφημερίδα. Αλήθεια, αν τελικά κάποιος αθωωθεί στο δικαστήριο, πώς θα αποκατασταθεί έπειτα από όλη αυτήν τη διαπόμπευση που υπέστη;
Όσο για την «αντικειμενική ενημέρωση»; Αυτή δεν πλήττεται, διότι, όπως θα μας πει ο Γιώργος Ρούσης, «απλούστατα δεν υπάρχει. Ιδιαίτερα όσον αφορά τέτοιου είδους οργανώσεις, η συντριπτική πλειονότητα των δημοσιογράφων λειτουργεί συνειδητά ως γραφείο Τύπου της αστυνομίας και ταυτόχρονα ως προπαγανδιστικός μηχανισμός, με στόχο να καταδικάσει στην κοινή συνείδηση τους κατηγορούμενους πριν αυτοί δικαστούν, διευκολύνοντας έτσι και την “ουδέτερη” Δικαιοσύνη να τους αποτελειώσει».
Παράλληλα, τα δελτία πραγματοποίησαν μια… εκτεταμένη καμπάνια διαφήμισης των χαφιεδο-συστημάτων της αστυνομίας. Άλλωστε, η υπερπροβολή υποθέσεων «τρομοκρατίας», ώστε να νομιμοποιηθούν στις συνειδήσεις των πολιτών οι κατασταλτικές μέθοδοι του κράτους, είναι παλιά ιστορία… Για του λόγου το αληθές: αμέσως μετά την «εξάρθρωση» δόθηκε το… πράσινο φως για την εγκατάσταση καμερών παντού.
ΜΠΟΞΑΚΙ 1
ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΑΦΕΛΕΙΕΣ
«Η όποια “επικοινωνιακή εκστρατεία” απευθύνεται σε ήδη αποσαθρωμένες από τον καπιταλιστικό τρόπο ατομικότητες και υπό αυτήν την έννοια δεν είναι αυτή ο πρωτεργάτης της διαμόρφωσης της στρεβλής συνείδησης, την οποία μάλλον αναπαράγει παρά τη διαμορφώνει πρωτογενώς. Όσον αφορά την απειλή της χρεοκοπίας, αυτή προβλήθηκε ως καταστροφική από τα ΜΜΕ, για να προετοιμαστεί το κλίμα, έτσι ώστε να εμφανιστούν στη συνέχεια ως μονόδρομος η προσφυγή σε Ε.Ε. και ΔΝΤ, δηλαδή στους διεθνείς –κατά Μπρεχτ– ληστές και τα συνεπαγόμενα σκληρά αντιλαϊκά μέτρα.
»Η σύλληψη των 6 προβλήθηκε όπως προβλήθηκε για μια σειρά λόγους: Ο ένας ήταν για να δείξει στα διεθνή αφεντικά του ο υπουργός Προστασίας –με ρίψη χημικών εναντίον– τού Πολίτη ότι κάνει καλά τη δουλειά του. Ο δεύτερος ήταν για να εμφανιστούν ως επικίνδυνοι για την κοινωνία όσοι αγωνίζονται ενάντια στη βαρβαρότητα με τα μέσα που χρησιμοποιεί το ίδιο το κράτος και η αστική τάξη ενάντια στο λαό. Ο τρίτος ήταν για να καταδειχθεί, όπως έγινε παλιότερα και με τη “17 Νοέμβρη”, ότι τελείωσε μια για πάντα κάθε τέτοιου είδους αντίσταση. Πρόκειται για αφελή εκτίμηση ανθρώπων που δεν κατανοούν ότι η βαθιά κρίση του συστήματος και η βία που αυτό χρειάζεται για να επιβάλει τα μέτρα του θα γεννά όλο και μαζικότερα τέτοιου είδους αντιδράσεις, πόσω μάλλον που η κυρίαρχη Αριστερά υστερεί πολύπλευρα σε σχέση με τις ανάγκες του λαϊκού κινήματος.
»Όπως είχε καταγγείλει ο 25χρονος Μαρξ, τα δημοκρατικά - πολιτικά δικαιώματα, τα οποία τυπικά υπάρχουν για να διασφαλίζουν τα δικαιώματα του ανθρώπου, στην πραγματικότητα υποτάσσονται στα δικαιώματα της κυρίαρχης τάξης όταν αυτά τα τελευταία κινδυνεύουν. Δεν πρόκειται για εξαίρεση, αλλά για θεμελιακό κανόνα λειτουργίας των αστικών δημοκρατιών, ο οποίος επιβεβαιώνεται και στην προκειμένη περίπτωση».
Γιώργος Ρούσης, καθηγητής στον Τομέα Πολιτικών και Διοικητικών Θεσμών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
ΜΠΟΞΑΚΙ 2
ΤΟ ΑΠΡΟΣΩΠΟ ΤΕΡΑΣ
«Ο τρόπος που παρουσιάστηκε η σύλληψη όσων κατηγορούνται ως μέλη της οργάνωσης “Επαναστατικός Αγώνας” θέτει, πέρα από όλα τα άλλα πολιτικά ζητήματα, το πολύ σημαντικό θέμα της στάσης μεγάλης μερίδας των μέσων, ιδιαίτερα των ηλεκτρονικών. Από την πρώτη στιγμή που ανακοινώθηκαν οι συλλήψεις, γνωστοί και άγνωστοι αστέρες της τηλεόρασης άρχισαν να βομβαρδίζουν το κοινό με “ιδιαίτερες πληροφορίες”, “εμπιστευτικές πηγές” και αναφορές σε ένα απρόσωπο τέρας, το οποίο σε τέτοιες περιπτώσεις αναδύεται από τα βάθη της παραπληροφόρησης. Το πλάσμα αυτό ονομάζεται, άνευ λοιπών στοιχείων, “το ρεπορτάζ” – και μπορεί, ακριβώς διότι δεν έχει συγκεκριμένο πρόσωπο και υπογραφή, να συκοφαντεί και να απειλεί, χωρίς το ίδιο να απειλείται από καμιά νομική συνέπεια.
»Στην πραγματικότητα “πληροφορίες”, “πηγές” και “ρεπορτάζ” αποτελούν αμεσολάβητη μεταφορά όσων η αστυνομία και οι ποικιλώνυμες υπηρεσίες θέλουν να περάσουν στο κοινό, χωρίς όμως να αναλάβουν και την ευθύνη τους. Με δεδομένο ότι τρεις από τους κατηγορουμένους ανέλαβαν την πολιτική ευθύνη για τη δράση του “Επαναστατικού Αγώνα” και ότι η οργάνωση αυτή δεν έχει αφαιρέσει ανθρώπινες ζωές, ένας από τους στόχους που οι “δημοσιογράφοι” αυτοί αγωνίζονται να υπηρετήσουν, είναι να θεμελιώσουν τη θεωρία των “συγκοινωνούντων δοχείων”, βάσει της οποίας στις παράνομες ένοπλες οργανώσεις όλοι είναι όλα. Η θεωρία αυτή δοκιμάστηκε ανεπιτυχώς και το 2002 (όταν υποστηρίχθηκε ότι “17 Νοέμβρη” και “ΕΛΑ” ήταν το ίδιο πράγμα) και επανέρχεται, διότι επιτρέπει να κατηγορηθούν οι συλληφθέντες για όποια βίαιη πράξη έγινε στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
»Η στάση των δημοσιογράφων για τους οποίους μιλάμε συνιστά κατάφωρο κίνδυνο για ό,τι απομένει από τη δημοσιογραφία και τη δημοκρατία – και εννοώ μια δημοσιογραφία και μια δημοκρατία χωρίς εισαγωγικά. Όταν ο δημοσιογράφος δεν εκφράζει έναν κριτικό λόγο και δεν υποβάλλει τις πληροφορίες του στον κριτικό έλεγχο, τότε τα μέσα μεταβάλλονται, όπως συμβαίνει στην περίπτωση για την οποία μιλάμε, σε αδίστακτους μεσολαβητές των στόχων των όποιων ελληνικών και ξένων, ορατών και αόρατων μηχανισμών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάτι τέτοιο εκφράζει τη βούληση πολλών εκδοτών και καναλαρχών, που έτσι κι αλλιώς είναι άσχετοι με τη δημοσιογραφία. Είναι, όμως, ιδιαίτερα θλιβερό ότι υπάρχουν και νέοι άνθρωποι που σπεύδουν με ενθουσιασμό να πρωταγωνιστήσουν σ’ αυτήν την ιταμή επιχείρηση πλύσης εγκεφάλου».
Γιάγκος Ανδρεάδης, πρόεδρος του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Παντείου Πανεπιστημίου
ΜΠΟΞΑΚΙ 3
Θα ήταν το λιγότερο άδικο να θεωρήσουμε όλους τους δημοσιογράφους «παπαγαλάκια» της Ασφάλειας, της κυβέρνησης και των καναλαρχών. Μπορεί το βασίλειο των ΜΜΕ να είναι σάπιο, όμως υπάρχουν εργαζόμενοι στα μέσα που αντιστέκονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι εκατοντάδες δημοσιογράφοι που στην περίπτωση της σύλληψης των 6 κατήγγειλαν τα «παπαγαλάκια της Ασφάλειας», αλλά και η επιστολή δέκα δημοσιογράφων (μεταξύ των οποίων και ο Δ. Τρίμης) που με κείμενο διαμαρτυρίας ζήτησαν την παρέμβαση του Εποπτικού Οργάνου Δεοντολογίας και του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΣΗΕΑ.
«Κατ’ αρχάς εκείνες τις μέρες (μέσα Απριλίου 2010) δημοσιοποιήθηκαν και στάλθηκαν στην ΕΣΗΕΑ και στο Εποπτικό Όργανο Δεοντολογίας και άλλα ανάλογα κείμενα, με εκατοντάδες υπογραφές δημοσιογράφων ή κείμενα συνδικαλιστικών παρατάξεων. Παράλληλα, και σε πολλά ΜΜΕ, ιδίως εφημερίδες και ραδιόφωνα, ασκήθηκε δημόσια και επώνυμα κριτική προς τα δημοσιογραφικά "παπαγαλάκια" –κυρίως των τηλεοπτικών δελτίων ειδήσεων, που έχουν και τη μεγαλύτερη επιρροή στους πολίτες– για τη διακίνηση της σχεδιασμένης προπαγάνδας των κατασταλτικών και κυβερνητικών μηχανισμών. Συνεπώς, προσωπικά δεν έκανα τίποτα ηρωικό ή πρωτοπόρο. Έκανα το αυτονόητο: να εξηγήσω, δηλαδή, στους συναδέλφους και κυρίως σε όσους πολίτες ακόμα ενδιαφέρονται για τα κοινά σε αυτήν τη χώρα ότι υπάρχουν κανόνες στην άσκηση της δημοσιογραφίας και ότι τα μέσα ενημέρωσης, μικρά ή μεγάλα, ηλεκτρονικά ή έντυπα, δημόσια ή ιδιωτικά, έχουν υποχρεώσεις απέναντι στο κοινό τους με βάση και το Σύνταγμα. Την υποχρέωση να σέβονται τις γενικές αρχές του Δικαίου, τις δεοντολογικές αρχές της δημοσιογραφίας, όπως αναφέρονται στον Κώδικα Επαγγελματικής Ηθικής των δημοσιογράφων που υπερψηφίστηκε από τους ίδιους το 1998 και ισχύει για όλους μας. Επίσης, ότι η ιεράρχηση μιας είδησης, εφόσον αυτή υπάρχει, και ο σχολιασμός της επί 24ώρου βάσεως από τηλεπερσόνες ή πολιτευτές ύποπτου δημοκρατικού ήθους, δεν είναι μια πολιτικά ουδέτερη επιλογή. Η εξάρτηση του Τύπου από τις "πηγές" της εξουσίας, το κυνήγι του εντυπωσιασμού για να "πουλήσουμε" ειδήσεις, η υποταγή στις διαταγές του αφεντικού ή των διευθυντών των ΜΜΕ που επιβάλλουν τη "γραμμή’’ με γνώμονα τις δικές τους πολιτικές, οικονομικές ή ποιος ξέρει ποιες άλλες σκοπιμότητες αποτελούν το "γόνιμο έδαφος" για τον κιτρινισμό – και, στην περίπτωση της διαχείρισης των ειδήσεων, πρόκειται περί πολιτικής τρομοκρατίας.
»Το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ δεν κατάφερε να καταλήξει σε μια θέση, λόγω των γνωστών του αντιθέσεων. Ο καθένας ξέρει πια ότι με το σημερινή του σύνθεση και υπό το βάρος της σημερινής πρωτόγνωρης κρίσης στη χώρα και στο επάγγελμα, το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ για κάθε πρόταση λύσης... έχει ένα πρόβλημα. Ωστόσο, το επίσης αιρετό Εποπτικό Όργανο Δεοντολογίας, έστω και με κόπο, κατόρθωσε να βγάλει ένα συμπέρασμα στις 27/4/2010:
"Ο σύγχρονος νομικός πολιτισμός επιβάλλει να μη χαρακτηρίζεται ένοχος ο οποιοσδήποτε κατηγορούμενος πριν τελεσιδικήσει η απόφαση των αρμοδίων δικαστηρίων. Η πλήρης και άκριτη αποδοχή διαρροών των διωκτικών αρχών δεν είναι συμβατή με την αντίληψη περί ενημέρωσης που απορρέει από τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας"».
Δημήτρης Τρίμης, δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», εκ των συντελεστών του «Ιού»
