Iara Lee
«Αυτός ο κόσμος δεν θ’ αλλάξει ποτέ» μοιρολογούσε εμβληματικά ο Χατζιδάκις στον «Κεμάλ». Αυτή η γεννημένη στη Βραζιλία Κορεάτισσα με την παλαιστινιακή καρδιά έχει διαφορετική άποψη. Ο κόσμος, λέει, μπορεί ν’ αλλάξει. Πώς;«Ευαισθητοποιήσου. Εμπλέξου. Κάνε μικρά βήματα, έπειτα μεγαλύτερα, συνεργάσου με ανθρώπους που μοιράζεστε ιδέες, οράματα, βιώματα. Να είσαι ρεαλιστής και ταπεινός. Δεν αλλάζει φυσικά ο κόσμος σε μια μέρα, ωστόσο κάνοντας κάτι, έστω ελάχιστο, βοηθάς πολύ περισσότερο σ’ αυτό, απ’ το να στέκεις άπραγος».
Ακτιβίστρια με τσαγανό, κινηματογραφίστρια με ταλέντο, έχει ταξιδέψει πολύ, έχει δει πολλά, κάποιες φορές «τα είδε όλα»: Παλαιστίνη, Λίβανος, Ιράν, Ιράκ, Βραζιλία, Αργεντινή, Κολομβία, Κονγκό, Βιρμανία, Ρουάντα, Λιβερία… Η αλαζονεία της εξουσίας, η κτηνωδία του φανατισμού, η υποκρισία των ΜΜΕ, οι αξίες της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης και της μη βίαιης αντίστασης. Μικρή το δέμας, η Iara Lee, διοπτροφόρα και μ’ ένα μόνιμο θαρρείς χαμόγελο στα χείλη, θυμίζει μινιατούρα από την Άπω Ανατολή. Όταν, όμως, πιάνει να μιλά για δικαιώματα κι ελευθερίες η φωνή γίνεται στεντόρεια, η «φατσούλα» αγριεύει και το υπερδραστήριο «κοριτσάκι» με την πολυεθνική καταγωγή μεταμορφώνεται σε Πασιονάρια. Διηύθυνε μεταξύ 1984-89 το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σάο Πάολο, για να γίνει ύστερα «ψυχή» σημαντικών πολιτικο-καλλιτεχνικών πρότζεκτ, όπως το Caipirinha Foundation και το πλέον πρόσφατο Cultures of Resistance, το χιπ-χοπ, το γκράφιτι και η καποέιρα ως τέχνες αλλά και εργαλεία πολιτικής ανυπακοής.
-Έχετε ασχοληθεί με πολλές συγκρούσεις ανά τον κόσμο, αλλά αγαπημένο σας θέμα είναι το Παλαιστινιακό. Υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος;
Πολλοί λένε πως, παρότι Κορεάτισσα γεννημένη στη Βραζιλία, έχω καρδιά Παλαιστίνιας! Δεν είναι ωστόσο θέμα προτίμησης, απλώς η Παλαιστίνη είναι η επιτομή όλων αυτών που οφείλει να πολεμά κάθε συνειδητοποιημένος άνθρωπος: κατοχή, καταπίεση, βία, βαναυσότητα, εγκλήματα, αυθαιρεσίες, ολοκληρωτικές πρακτικές μιας περιφερειακής υπερδύναμης ενάντια σ’ έναν λαό που κατάντησε παρίας στην ίδια του τη χώρα, που στερείται βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Συνυπεύθυνες, βεβαίως, είναι οι ΗΠΑ: χωρίς τα όπλα και τα κεφάλαιά τους δεν θα στεκόταν η κατοχή.
-Στο ντοκιμαντέρ σας μου κέντρισαν το ενδιαφέρον άλλες, λιγότερο «διαφημισμένες» περιπτώσεις.
Ακριβώς! Που μένουν στο σκοτάδι της δημοσιότητας, που δεν διαθέτουν καν την πολυτέλεια κάποιου διεθνούς κινήματος αλληλεγγύης. Το Κονγκό, π.χ., σπαράσσεται χρόνια τώρα από έναν άγριο εμφύλιο. Έχουν χαθεί πάνω από 6 εκατ. ζωές. Μαζικές δολοφονίες, συστηματικοί βιασμοί, λεηλασίες, εκτοπίσεις, διαφθορά... Και μιλάμε για μια μεγάλη χώρα με τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές (ορυκτά, χρυσός, πολύτιμοι λίθοι), που όμως τις εκμεταλλεύονται ξένες πολυεθνικές – είναι, άραγε, τυχαίο ότι οι συγκρούσεις πυκνώνουν στις «ειδικού ενδιαφέροντος» περιοχές ή όπου ανακαλύπτονται νέες;
-Είναι και οι ζωές που λογαριάζονται διαφορετικά, ανάλογα με την εθνικότητα, τη φυλή, την κοινωνική τάξη...
Δυστυχώς, έτσι είναι. Πόσο αξίζουν οι ζωές μερικών χιλιάδων φτωχών Αφρικανών; Ενώ αν σκοτωθεί ένας αμερικανός τουρίστας γίνεται πρωτοσέλιδο. Συμμετείχα πέρσι στον στολίσκο αλληλεγγύης στη Γάζα μαζί με εκατοντάδες ακτιβιστές, Αμερικανούς, Βρετανούς, Γερμανούς, Σκανδιναβούς, Τούρκους, Έλληνες, Άραβες... Ισραηλινοί κομάντος μάς επιτέθηκαν απρόκλητα, σε διεθνή κιόλας ύδατα. Στο πλοίο μου, το «Mavi Marmara», σκότωσαν εννιά ανθρώπους, τραυμάτισαν δεκάδες, κακοποίησαν μέχρι βουδιστές μοναχούς. Είδα –και κινηματογράφησα– απίστευτες σκηνές. Κατέθεσα σχετικά στον ΟΗΕ. Κανείς τους δεν τιμωρήθηκε. Φανταστείτε τι θα γινόταν αν τα πράγματα είχαν γίνει αντίστροφα!
-Βία ή μη βία; Γκάντι ή Νετσάγιεφ;
Υπάρχει μια παρεξήγηση. Ο Γκάντι δεν ήθελε παθητικά υποκείμενα. Έλεγε, αντίθετα, ότι η μη βία απαιτεί μεγάλο κουράγιο, διότι είναι ο επαχθέστερος τρόπος να αντιμετωπίσουμε την πραγματική βία. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η βία είναι κακή στρατηγική, ενώ εν τέλει διαφθείρει όσους την ασκούν, έστω κι αν έχουν δίκαιους σκοπούς. Έπειτα, πώς πολεμάς αεροπλάνα, πυραύλους, πυρηνικές βόμβες; Με σφεντόνες, μολότοφ ή καλάσνικοφ; Μόνο με μαζική, μη βίαιη αντίσταση είναι εφικτή σήμερα μια αλλαγή, μόνο έτσι κερδίζεις τον κόσμο.
-Είναι, όμως, ένας άλλος κόσμος εφικτός;
Οι σοσιαλιστικές και οι κομμουνιστικές θεωρίες, όσο υπέροχες κι αν φαίνονταν, δοκιμάστηκαν σκληρά στην πράξη, διότι μεσολάβησαν οι άνθρωποι και τα πάθη τους! Το ανθρώπινο είδος δεν είναι φύσει αλτρουιστικό, είναι αντιθέτως εγωιστικό, ανταγωνιστικό, επεκτατικό... Αλλά εξίσου τεράστια αποτυχία αποδεικνύεται και ο καπιταλισμός, δεν συμφωνείτε; Δεν πρόκειται απλώς για ένα χαλασμένο μήλο στη φρουτιέρα – ολόκληρη η φρουτιέρα έχει σαπίσει.
-Ο Κορνήλιος Καστοριάδης έλεγε ότι η ανθρωπότητα διανύει ακόμα την εποχή της βαρβαρότητας...
Είμαστε βάρβαροι! Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικός ο ρόλος της παιδείας. Χρειάζονται φρέσκες ιδέες, νοοτροπίες, πολιτικές με έμφαση στην οικολογία, την άμεση δημοκρατία, την αυτοοργάνωση – προσωπικά, εμπιστεύομαι τα νέα παιδιά, πιστεύω θα μάθουν από τα λάθη των παλιότερων. Χρειάζεται, επί πλέον, δράση – οι ωραίες ιδέες δεν αρκούν πια.
-Μήπως, όμως, το υπάρχον σύστημα με όλα τα στραβά του επιτρέπει την ύπαρξη κάποιων δικλείδων ελευθερίας που αλλού απουσιάζουν; Διαφωνώ με την αμερικανική πολιτική, αλλά ως γκέι θα ψήφιζα Νέα Υόρκη – δεν θα είχα καμιά τύχη στη Γάζα ή στο Πεκίνο.
Κανείς δεν εγγυάται ότι οι Παλαιστίνιοι θα ευτυχήσουν αν αύριο, π.χ., απελευθερωθεί η χώρα και γίνουν κυβέρνηση ακραίοι φονταμενταλιστές. Ο εχθρός του εχθρού μου δεν είναι απαραίτητα φίλος μου. Κατηγορώντας τους Αμερικανούς, δεν υποστηρίζω τον Αχμαντινετζάντ ή τη Χαμάς. Στις ΗΠΑ υπάρχει πράγματι μια μεγάλη φιλελεύθερη παράδοση, κι εκεί όμως απαιτούνται σκληροί αγώνες για να παραμείνει ζωντανή. Ούτε είναι η Κίνα, ας πούμε, προτιμότερη από τις ΗΠΑ ως παγκόσμια δύναμη επειδή είναι δήθεν κομμουνιστική. Δυστυχώς, η Ιστορία διδάσκει ότι η εξουσία τείνει να αναπαράγεται, ότι ο χτεσινός καταπιεσμένος εύκολα γίνεται ο σημερινός καταπιεστής. Αγωνίζομαι να αλλάξει αυτό το μοτίβο.
-Πότε και πώς αρχίσατε να ενδιαφέρεστε για τα κοινά;
Κατάγομαι από μια χώρα πλούσια μεν, αλλά με φοβερές ανισότητες, βία, διαφθορά... Από έφηβη με ενοχλούσε όλο αυτό. Καταπιανόμουν με την τέχνη, αλλά δεν με γέμιζε, ήθελα να αλλάξω τα πράγματα. Στράφηκα στην πολιτική. Τα υπόλοιπα ήρθαν τελείως φυσικά και τώρα εκείνο το ρυάκι έγινε ποτάμι ορμητικό.
-Όταν δεν μιλάτε για αμφισβήτηση, κινήματα κι ελευθερίες, τι κάνετε;
Αναρριχήσεις. Εξασκούμαι όποτε μπορώ, είναι άριστη γυμναστική για σώμα και πνεύμα. Την τελευταία φορά ανέβηκα στο Μαυροβούνιο, την επόμενη στοχεύω Κένυα, στο Κιλιμάντζαρο – μελλοντικά ελπίζω και στον Όλυμπο!
-Είστε δοσμένη σε κάποιον έρωτα; Σκέφτεστε να κάνετε κάποτε οικογένεια;
Είμαι «ταγμένη» στην πολιτική και ταυτόχρονα ορκισμένος νομάς – πώς να δημιουργήσεις έτσι δεσμούς ή οικογένειες, ποιος αντέχει ένα τέτοιο lifestyle; Έχω γίνει και λίγο μίσανδρη, είναι αλήθεια, με τόσες υποθέσεις μαζικών βιασμών με τις οποίες ασχολήθηκα! Δεν δηλώνω πια στρέιτ ούτε γκέι ή μπάι, οι ταυτότητες μάς παγιδεύουν όταν τις απολυτοποιούμε – εν τέλει, θα με χαρακτήριζα πανσεξουαλική!
