Ευθύμης Παπατζίκης / Η μουσική μπορεί να αλλάξει τον κόσμο! Χρόνια το λέμε... τώρα όμως το λέει και η επιστήμη.
Συνέντευξη στον Βαγγέλη Δαβιτίδη
Share |

Πώς μπορεί η μουσική να αλλάξει μια κοινωνία προς το καλύτερο; Το παράδειγμα των παιδιών στις φαβέλες της Βενεζουέλας τα οποία μαθαίνουν βιολί αντί να χρησιμοποιούν όπλα, είναι ίσως μια ένδειξη πως ήρθε η ώρα να πάρουμε τη μουσική στα σοβαρά. Ο Ευθύμης Παπατζίκης, είναι μουσικός ψυχολόγος και νευροεπιστήμονας και ασχολείται με την έρευνα αλλά και την πρακτική εφαρμογή της μουσικής στην καθημερινότητά μας. Αν θέλουμε να αλλάξουμε τον κόσμο, ίσως τελικά η τέχνη να είναι η απάντηση.

 

Πώς κατέληξες να γίνεις μουσικός ψυχολόγος, κάτι τόσο εξειδικευμένο;

Στα πέντε μου η μητέρα μου με ρώτησε τι θέλω να μάθω, βιολί ή φλάουτο. Θυμάμαι ήθελα να μάθω τον ΚΙΤ (!!!) και της είπα απαθέστατα «βιολί». Από εκεί και πέρα μέσα από την εκπαίδευση της μουσικής, ξεκίνησαν οι ερωτήσεις: «πώς γίνεται αυτό, πώς γίνεται το άλλο» και όσο μεγάλωνα προσπαθούσα να βρω απαντήσεις αλλά ποτέ αυτές δεν ήταν αρκετές. Έκανα δύο mastersστη μουσική παιδαγωγική και το διδακτορικό μου είναι πάνω στη μουσική ψυχολογία και την εξελικτική ψυχολογία. Μετά προέκυψε μια θέση με το διδακτορικό στην Αμερική και εκεί σπούδασα Νευροεπιστήμη. Όλα αυτά, μουσική, παιδαγωγική, ψυχολογία και νευροεπιστήμη, τελικά συνδυάστηκαν.

 

Δίνοντας βάρος στην επιστήμη, δεν έμεινες πίσω στην μουσική;

Συνεχίζω και παίζω μουσική με φίλους. Στις συναυλίες ναι, έχω μείνει αναγκαστικά πίσω γιατί έπρεπε να διαλέξω. Αλλά δεν με πειράζει γιατί αυτό που κάνω τώρα είναι πολύ όμορφο και μου δίνει απαντήσεις.

 

Πάμε να δούμε μερικές από τις απαντήσεις που βρήκες;

Κατ’ αρχήν κατάλαβα ότι όλα είναι μουσική. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε μέχρι το τέλος, συνδιαλεγόμαστε συνεχώς με τους ήχους. Η μουσική, ο ήχος, η αντίληψη της μουσικής, ξεκινούν από το ότι ο ίδιος ο εγκέφαλος είναι φτιαγμένος για να αντιλαμβάνεται τη μουσική. Αυτό σημαίνει ότι θέλουμε δεν θέλουμε ανταποκρινόμαστε στη μουσική, γεγονός που μας δίνει απίστευτες δυνατότητες. Για παράδειγμα, πηγαίνουμε στο γυμναστήριο, σε ένα μαγαζί, στο αεροδρόμιο και θέλουμε να ακούσουμε μουσική. Όλες αυτές είναι απλές, πρακτικές εφαρμογές της μουσικής μέσα από τη νευροεπιστήμη. Για να φτάσουμε όμως να τη χρησιμοποιήσουμε σαν εργαλείο θα πρέπει να γίνουν μελέτες, πρέπει να δούμε πως ανταποκρίνεται η μουσική στη βιολογία του ανθρώπου, πως αποτυπώνεται μέσα στον εγκέφαλο ως διαδικασία, και τελικά να μπορέσουμε να το αντιστρέψουμε γα να εκπαιδεύσουμε τον άνθρωπο να αναπτυχθεί μέσα σε μια κοινωνία. Σήμερα, έχουμε φτάσει σε σημείο μουσικοί κλινικοί και μουσικοθεραπευτές να χρησιμοποιούν τη μουσική για να θεραπεύσουν ή να καταπραΰνουν κάποιες παθήσεις, ή ακόμα και για να προσπαθούν να ξυπνήσουν άτομα που είναι σε κώμα.

 

Ποια πιστεύεις ήταν τα σημαντικότερα σημεία από την ομιλία σου στο TEDx Thessaloniki;

Θα ήθελα πολύ να βλέπω στην Ελλάδα τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν τη μουσική περισσότερο συνειδητά στη ζωή τους. Πρέπει να μπούμε στη διαδικασία να λειτουργούμε κοινωνίες μουσικής, δηλαδή να αρχίσουμε να συνυπολογίζουμε τη μουσική συνειδητά στη ζωή μας. Δεν το κάνουμε, θεωρούμε ότι τα παιδιά στην αρχή της ζωής τους δεν είναι ικανά να αντιληφθούν τη μουσική.  Αντιθέτως όμως, τα βρέφη αντιλαμβάνονται καλύτερα τη μουσική από ότι εμείς, άρα αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν εκπαιδευτικά προβλήματα και όσο μεγαλώνουμε δεν εξελισσόμαστε σωστά. Σκεφτείτε ότι η ομιλία είναι τελικά ήχος, οπότε αν δεν διεγείρουμε σωστά τον εγκέφαλο στην αρχή, δεν θα μπορούσαμε να φτάσουμε στο σημείο να μιλάμε. Η μουσική είναι σημαντική, είναι ένα από τα δομικά στοιχεία της ζωής μας.

 

Αυτά που κάνεις είναι σε ακαδημαϊκό επίπεδο ή κάνεις και πράγματα που εφαρμόζονται σε πρακτικό επίπεδο;

Δεν φτάνει μόνο να βλέπουμε τα δεδομένα, πρέπει και με κάποιο τρόπο να τα εφαρμόζουμε στη ζωή μας. Γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τη μουσική, αλλά το σημαντικό είναι πώς θα το χρησιμοποιήσουμε αυτό μέσα στην κοινωνία. Εκεί στοχεύουμε, να κάνουμε πράξη όσο μπορούμε περισσότερα ώστε να μπορέσουμε να αναπτύξουμε καλύτερα την εκπαίδευσή μας. Ήδη στους ακαδημαϊκούς κύκλους δεν μπορούμε πια να είμαστε μόνο θεωρητικοί, αν πεις ότι θέλω να κάνω μία έρευνα αμέσως σε ρωτούν ποια θα είναι η πρακτική εφαρμογή της.  Άρα πράξη, πράξη, πράξη!

 

Άρα πρακτικά λοιπόν πάνω σε τι δουλεύεις;

Προσπαθούμε να αναπτύξουμε ένα μοντέλο εκπαίδευσης σε σχέση πάντα με τη μουσική, που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο.  Θέλουμε να ξεκινήσουμε να χρησιμοποιούμε τη μουσική σχεδόν από την πρώτη μέρα γέννησης του παιδιού. Σκεφτείτε ότι η μεγαλύτερη αναπτυξιακή περίοδος του ανθρώπου είναι η ηλικία 0-4, και για αυτή την περίοδο δεν υπάρχει μοντέλο ανάπτυξης, γιατί θεωρούμε ότι δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε με το παιδί. Θέλουμε να καταλάβουν οι γονείς πόσο σημαντική είναι η μουσική, το ξέρουν, το βλέπουν, αλλά είναι σημαντικό αυτό να συστηματοποιηθεί. Υπάρχει και το άλλο άκρο, της τρίτης ηλικίας. Εκεί προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Έχει αποδειχθεί ότι άτομα που έχουν αλτσχάιμερ μπορούν να αντιληφθούν και να νιώσουν ωραία μέσω της μουσικής. Αυτά και μόνο αν μπορέσουμε να διαχειριστούμε, θα οδηγηθούμε σε ένα διαφορετικό τρόπο ανάπτυξης της κοινωνίας μας.


Τι είδος μουσικής χρησιμοποιείτε;

Οι περισσότεροι νομίζουν ότι χρησιμοποιούμε κλασική μουσική. Η κλασική μουσική δίνει περισσότερες πληροφορίες και ίσως να είναι πιο σοβαρή, προσωπικά όμως ακούω τα πάντα. Από εκεί και πέρα η μουσική που χρησιμοποιούμε στην έρευνα, σαν εργαλείο, διαφοροποιείται ανάλογα με το περιβάλλον και την εκπαίδευση που έχουν τα παιδιά.  Προσπαθούμε να χρησιμοποιούμε τη μουσική που ήδη έχουν σαν ερέθισμα στη ζωή τους και προσπαθούμε να βρούμε αυτές τις διαφοροποιήσεις για να βγάλουμε τα πρακτικά αποτελέσματα.

 

Ποια μουσική εκτός από την κλασική, πιστεύεις ότι μεταφέρει υψηλού επιπέδου πληροφορία ποσοτικά αλλά και ποιοτικά;

Πάλι αυτό έχει να κάνει με το περιβάλλον αλλά θα μπορούσα να πω ότι η τζαζ  έχει πάρα πολύ καλή δομή. Τη μουσική πρέπει να την αντιληφθούμε είτε ως συναίσθημα, είτε ως βιολογικό προϊόν και αντίληψη. Είναι δύο διαφορετικές προσεγγίσεις και προσπαθούμε να τις διευκρινίζουμε. Όταν όμως μιλάμε για εκπαίδευση, θα μπορούσα να πω ότι χρήσιμη είναι εκείνη η μουσική που μεταφέρει πολιτιστικό στοιχείο, δηλαδή στην περίπτωση της Ελλάδας, η δημοτική μουσική. Αυτό έχει να κάνει με την γλώσσα, με το πώς νιώθουμε μέσα στην κοινωνία, και πολλά άλλα ακόμα που δεν τα φανταζόμαστε. Γι’ αυτό, δεν υπάρχει ένα είδος, υπάρχει είδος ανάλογα με το συγκεκριμένο περιβάλλον που πρέπει να εξετάσουμε.

Η παγκοσμιοποίηση υποβάλει ευκολόπεπτες προσεγγίσεις και όχι μόνο στη μουσική. Αυτός που ψάχνει όμως μπορεί να βρει τα πάντα. Γι’ αυτό κάποιοι μεγάλοι αστέρες καταλαβαίνουν τη σημασία του να έχεις διαφορετικά ακούσματα, ψάχνουν έμπνευση στις μουσικές του κόσμου.Γιατί τελικά, όλοι οι άνθρωποι συνδέονται μέσω της μουσικής.

 

Προτιμάτε ορχηστρικά κομμάτια στη δουλειά σας;

Λόγω βιορυθμού, λειτουργίας του εγκεφάλου και ανάλυσης της μουσικής, καλό είναι να μην υπάρχουν λόγια. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν για παράδειγμα ότι η προκλασική μουσική μπορεί να ανεβάσει το βιορυθμό, τους παλμούς, την εφίδρωση κλπ. Κάνουμε τέτοιου είδους έρευνες και προσπαθούμε να ανεβάσουμε την παραγωγικότητα μέσω της μουσικής, ωστόσο δεν αφήνουμε ποτέ να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο είδος μουσικής που μπορεί να δώσει σε κάποιον ή σε μια ομάδα ανθρώπων το έναυσμα για να πετύχουν κάτι καλύτερο στη ζωή τους.

 

Στην Ελλάδα πού βρισκόμαστε σε σχέση με όλα αυτά;

Υπάρχει πολύ υλικό στην Ελλάδα. Ένας λόγος που ξεκίνησα το επιστημονικό κέντρο εδώ είναι ότι πιστεύω ότι οι Έλληνες έχουμε ένα διαφορετικό σύστημα αντίληψης της μουσικής. Αυτό που μας λείπει όμως είναι η οργάνωση. Στην Ελλάδα έχουμε 3.000 χρόνια προϋπηρεσία στην ανάπτυξη της μουσικής αλλά δεν το εκμεταλλευόμαστε. Πρέπει να ξεκινήσουμε να κάνουμε πράγματα σε μία σειρά, αλλιώς θα χάσουμε έδαφος σε κάτι τόσο σημαντικό όσο η μουσική, και πιστέψτε με, η μουσική κάποια στιγμή θα είναι το νούμερο ένα σημείο σε πολλά δεδομένα στη ζωή μας.

 

Άρα το κέντρο σου δεν δραστηριοποιείται στην Ελλάδα;

Μόνο άτυπα είμαστε ενεργοί εδώ γιατί σαν φυσική οντότητα έχουμε μεταφερθεί στην Αγγλία. Υπάρχουν διασυνδέσεις με το εξωτερικό και οι άνθρωποι που δούλευαν εδώ, έχουν τη διάθεση να συνεχίσουν. Για παράδειγμα περιμένουμε 2 κονδύλια από πανεπιστήμια του εξωτερικού που αν εγκριθούν θα υλοποιηθούν εδώ, στην Ελλάδα. Μακάρι να μπορέσουμε να επαναφέρουμε το τμήμα εδώ σαν μια προέκταση του εργαστηρίου στο Λονδίνο, ώστε να έχουμε ακόμα καλύτερο feedback από την επιστημονική κοινότητα.

 

Ιδανικά εσείς θα περνάτε δεδομένα σαν feedback μιας έρευνας ή θα εφαρμόζατε προγράμματα και αν τρέχατε προγράμματα τι θα ήταν αυτά;

Aνάπτυξη δεν υπάρχει αν δεν υπάρχει έρευνα. Ξεκινήσαμε πιλοτικά προγράμματα, όπως για παράδειγμα, ένα μοντέλο ανάπτυξης βρεφών από 0-4. Μαζί με άλλα 25 πανεπιστήμια από όλο τον κόσμο όπως το πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, του Κέμπριτζ, του Ιλινόις και του Τσιουάουα από το Μεξικό κάναμε webinars, δηλαδή διαλέξεις μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Προσπαθήσαμε επίσης να εξελίξουμε ένα διαφορετικό μοντέλο εκμάθησης μουσικών οργάνων σε συνεργασία με τη Royal Academy of Music.

Αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να περάσω τη σημασία της μουσικής.  Στην Ελλάδα υπάρχουν μουσικοί, καθηγητές, άνθρωποι που πραγματικά έχουν διάθεση να βοηθήσουν ψυχολογικά, βιολογικά και κοινωνικά πολλά παιδιά. Υπάρχουν σε όλο τον κόσμο παραδείγματα, όπου άνθρωποι μέσω της μουσικής προσπάθησαν να αλλάξουν τον κόσμο τους, και τελικά το κατάφεραν. Στη Βενεζουέλα υπάρχει 60 χρόνια τώρα, το “el systema”, ένα σύστημα που κατάφερε τα παιδιά της φαβέλας αντί για όπλο να παίρνουν ένα βιολί και να αλλάζουν έτσι την κοινωνική τους υπόσταση. Αυτή τη στιγμή στην Αγγλία υπάρχει το “In Harmony” που βασίζεται επίσης πάνω σε αυτό. Θα είμαι ευχαριστημένος αν μπορώ κάθε μέρα να συζητώ με έναν άνθρωπο για αυτό ακριβώς που κάνω. Μου φτάνει, από εκεί και πέρα το πώς θα αναπτυχθεί είναι θέμα χρόνου. Δεν υπάρχει περίπτωση να κάνεις κακό μέσω της μουσικής σε μια κοινωνία. Μόνο καλό.  


Δείτε εδώ την σύντομη video συνέντευξη του Ευθύμη Παπατζίκη με όλα τα extras.



fashion addiction