Η αίσθηση ότι ο χρόνος
είναι καθαρά ανθρώπινος γίνεται αποδεκτή από το γεγονός ότι αδυνατούμε να τον
συλλάβουμε χωρίς την ανθρώπινη παρουσία. Για όλους μας είναι δύο έννοιες αλληλένδετες. Η ζωή μας εξάλλου δεν
είναι τίποτε άλλο από εναλλαγές μέσα στο χρόνο. Κι αυτό είναι ένα συμπέρασμα
που γίνεται ολοφάνερο μέσα από τις όποιες αναμνήσεις μας. Εκ των πραγμάτων
λοιπόν το πέρασμα ενός ανθρώπου αποτιμάται σε χρόνο και πράξεις μέσα σ’ αυτόν. Αν
τώρα δεχτούμε ότι η ζωή μας είναι κάτι μοναδικό κι ανεκτίμητο τότε συνειδητοποιούμε
ότι κι ο ανθρώπινος χρόνος έχει την ευθέως ανάλογη αξία.
Για κάτι τόσο πολύτιμο θα χαρακτήριζα το
λιγότερο λυπηρή τη στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στο χρόνο και κυρίως
στο κομμάτι του αυτό που ονομάζεται ελεύθερος χρόνος κι αποτελεί το μοναδικό χρονικό
διάστημα που, ίσως, του ανήκει ουσιαστικά. Οι έννοιες που έχουμε σχηματίσει για
το χρόνο, μας οδηγούν σταθερά στην πολυπλοκότητα και τη δυστυχία αναγκάζοντας
μας συχνά να υποφέρουμε τον ελεύθερο χρόνο. Έχουμε διαγράψει από τη μνήμη μας την
ευχαρίστηση της αίσθησης του να ζει κανείς αμέριμνος το πέρασμα του χρόνου.
Παιδιά τη γνωρίζαμε καλά αυτή την απόλαυση, αλλά τη ξεχάσαμε όταν μας έπεισαν
ότι ο άνθρωπος είναι προορισμένος να ζήσει μια ζωή μόχθου και πόνων μέχρι ν’
αποκτήσει τ’ αναγκαία χρήματα προκειμένου ν’ αγοράσει την ίδια ουσιαστικά
ευχαρίστηση. Επιπλέον, ούτε αυτή η παράλογη διαδικασία γίνεται πρακτικά
εκμεταλλεύσιμη, αφού η πραγματικότητα δείχνει με σκληρό τρόπο ότι το μεγαλύτερο
τμήμα της σύγχρονης κοινωνίας θεώρησε σωστό ή πείστηκε να θεωρεί σωστό πως πρέπει
να σκοτώνει τον ελεύθερο της χρόνο με τα πιο ευτελή και χρονοβόρα μέσα. Αλήθεια
διασκεδάζουμε και ψυχαγωγούμαστε ουσιαστικά και με ποιότητα στον ελεύθερο μας χρόνο; Νομίζω πως επικρατεί
επίφαση διασκέδασης κι αξιοποίησης του με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε σταθερά
στην άγνοια και στο να αποδεχόμαστε, χωρίς ερωτήσεις μάλιστα, οτιδήποτε λίγο.
Καθετί που χαρακτηρίζεται από ποιότητα, είτε τρομάζει, είτε περνά ως βαρετό.
Καθετί απλοϊκό κι εύκολο υιοθετείται.
Ένας τρόπος για να ξαναβρούμε ένα οδηγητικό
νήμα αντίστροφης πορείας είναι ν’ αγγίξουμε και πάλι αυτό το οποίο η ίδια η
ανθρωπότητα γέννησε, τη τέχνη. Για να πλησιάσει εκ νέου το πραγματικό νόημα του
ελεύθερου χρόνου ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλει ν’ αποκαταστήσει τη διαθήκη του
με τη τέχνη. Αυτή θα τον βοηθήσει να έρθει σε επαφή με τη πραγματικότητα, τη
φαντασία του, το εγώ του, το συνάνθρωπο του. Δίκαια είπε ο Έρνστ Φίσερ « Η
τέχνη είναι το απαραίτητο μέσο γι’ αυτό το βύθισμα του ατόμου στο σύνολο. Αντανακλά
την άπειρη ικανότητα του να συμμερίζεται εμπειρίες και ιδέες». Χωρίς αυτή θα
βλέπαμε και θα νομίζαμε ότι βλέπουμε, θα μελετούσαμε τον εαυτό μας και θα
νομίζαμε ότι διαβάζουμε στο βάθος της καρδιάς μας. Αυτά που αντικρίζουμε,
ακούμε, αγγίζουμε από τον εξωτερικό κόσμο είναι ό,τι οι αισθήσεις μας μπορούν
να ξεχωρίσουν. Όμως οι αισθήσεις κι η συνείδηση μας δε μας προσφέρουν τίποτε
άλλο, παρά ένα απλοποιημένο σχήμα. Αντίθετα, η τέχνη τραβά το πέπλο που βρίσκεται
ανάμεσα σ’ αυτές και τον κόσμο κι αποκαλύπτει πρωτόγνωρες εικόνες. Με τον ίδιο
τρόπο η τέχνη δύναται να μας υπενθυμίσει πως ο ελεύθερος χρόνος είναι μια
επανάσταση μέσα στη ζωή και χρέος μας να τον αξιοποιούμε με τον καλύτερο δυνατό
τρόπο, προσπαθώντας ν’ ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, να βελτιώσουμε το μυαλό μας
και να σχηματίσουμε μια οργανωμένη εικόνα της πραγματικότητας! «Έτσι, είτε
πρόκειται για ζωγραφική, για γλυπτική, για ποίηση ή για μουσική, η τέχνη δεν
έχει άλλο σκοπό από το να απομακρύνει τα σύμβολα που χρησιμοποιεί η πρακτική
ζωή, τις συμβατικές γενικότητες που η κοινωνία έχει αποδεχτεί και, τέλος, κάθε
τι που κρύβει την πραγματικότητα» Ανρί Μπερξόν.
«Ο ανήσυχος άνθρωπος της εποχής της ευημερίας στις
μέρες μας πάσχει από «πείνα για χρόνο», ζει κάτω από την τυραννία του ρολογιού,
και αυτή η τυραννία εξελίχθηκε αρμονικά μαζί με την πετυχημένη επανάσταση μας
κατά της «δικτατορίας της υλικής φτώχειας». Παλαιότερα οι άνθρωποι πέθαιναν σε
διάφορα μέρη από έλλειψη προϊόντων, σήμερα πεθαίνουν από υπερφόρτωση και
έλλειψη χρόνου. Ο λόγος του θανάτου είναι σήμερα η υψηλή κι όχι η χαμηλή
παραγωγικότητα»
Στάφφαν Λίντερ
