Street Party
Κατέβηκα στο Θησείο χωρίς να ξέρω τι με περιμένει. Εκείνος στεκόταν πάνω στα ξύλινα ποδάρια του και με κοιτούσε αφ' υψηλού. Αναρωτήθηκα πως κατάφερνε να ισορροπήσει σε μια τόσο ανισόρροπη πόλη και εποχή. Δεν πρόλαβα να ολοκληρώσω το χαμόγελο, που μου προκάλεσε η σκέψη κι ένας πλανόδιο θίασος με περικύκλωσε.
Προβιές, φαλλοί κι ο Διόνυσος πανταχού παρών. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Καταιγισμός εικόνων και ήχων. Οι τρομπέτες να παίζουν μανιασμένα. Παραδίπλα κόσμος καθισμένος στον πεζόδρομο να παρακολουθεί μια εξαιρετική παράσταση με μαριονέτες. Εικόνες πολύχρωμες, ετερόκλητες, συναρπαστικές. Προβολές με κινηματογραφικό πανί τα γκρίζα κτίρια της Αθήνας. Κάπου, κάπου μερικά καπέλα χάσκοντας, ν' αναζητούν τον κροταλιστό ήχο των κερμάτων. Ήταν αδύνατον όλο αυτό να μη σε επηρεάσει, όσα βαρίδια κι αν κουβαλούσες από την εβδομάδα που πέρασε, όσες δύστροπές σκέψεις και να έκανες λίγα λεπτά πιο πριν. Δεν μπορούσες παρά να ακολουθήσεις, να αφεθείς στο ρυθμό, να συζητήσεις με πρόσωπα άγνωστα μα συνάμα οικεία, να στροβιλιστείς με κινήσεις που δεν είχες συνηθίσει. Εκείνο το βράδυ, η πόλη μας ανήκε κι η τέχνη ήταν μια υπόθεση συλλογική…
Όσοι βρέθηκαν το Σάββατο στις 25 Οκτώβρη στο κέντρο της Αθήνας ίσως έχουν μια ανάλογη δική τους ιστορία να αφηγηθούν. Η «Μέρα Δρόμου», που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μας κέρδισε. Μας γοήτευσε θα έλεγα καλύτερα. Την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση της ανέλαβαν 20 ομάδες καλλιτεχνών του δρόμου κι άλλοι τόσοι μεμονωμένοι καλλιτέχνες. Οι ίδιοι οι διοργανωτές εξηγούν με τον καλύτερο τρόπο τις προθέσεις τους: «Αν ένα πάρκο είναι μια, ζωτικής πια σημασίας, παρένθεση στη ρυμοτομία της σύγχρονης Αθήνας, έτσι κι η παρουσία της τέχνης στον "Δρόμο" είναι μια ανάσα-νότα ανθρώπινης ευαισθησίας μέσα στους φρενήρεις ρυθμούς της πολύβουης πόλης».
Η ιδέα της ημέρας δρόμου έχει τη δική της μικρής ιστορία: Ξεκίνησε από τη Γαλλία το 2007 με το όνομα «rue libre», που θα πει ελεύθερος δρόμος. Μέσα από δράσεις και δρώμενα, που εξελίσσονται ταυτόχρονα σε όλη τη χώρα, εκφράστηκε η αναγκαιότητα να καταλάβει η τέχνη το δημόσιο χώρο.
Κοινή επιθυμία: Να επικοινωνήσουν καλλιτέχνες και κοινό μέσα στο αστικό τοπίο της καθημερινότητας, να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον που δεν θα θυμίζει τον καθωσπρεπισμό των φεστιβάλ και των θεσμοθετημένων εκδηλώσεων. Την αρχική έμπνευση έσπευσαν να οικειοποιηθούν διάφορες ομάδες καλλιτεχνών. Το αποτέλεσμα ήταν η ευρωπαϊκή «Ημέρα Δρόμου» που πραγματοποιήθηκε φέτος τον Οκτώβρη στη Γαλλία, την Eλλάδα, τη Γερμανία καθώς και την Πορτογαλία.
Για πολλά χρόνια η ελληνική σκηνή των "τεχνών του δρόμου" υπάρχει, ζει, αναπνέει κι αναπτύσσεται με βέβαια κι αβέβαια βήματα, παλινδρομήσεις και άλματα, στο φυσικό της χώρο, το δημόσιο. Από το λαϊκό θέατρο στις πλατείες τη δεκαετία του '50 ως τις αυτοσχέδιες ηχογραφήσεις του Άσιμου στην Ηφαίστου το '80 και τις παραστάσεις με ξυλοπόδαρα, ακροβατικά και ζογκλερικά κόλπα σήμερα, ένα κοινό νήμα ενώνει όλα τα αντίστοιχα εγχειρήματα. Είναι η ανάγκη να εκφραστούν τα μικρά και τα μεγάλα, να αποδεσμευτούν τα κρυφά νοήματα που αποσιωπά η καθημερινότητα, να συλλογικοποιηθούν οι μνήμες, οι εμπειρίες, τα αισθήματα κι οι πρακτικές. Είναι επίσης η θέληση να σπάσουν τα συμβατικά τύχη μεταξύ κοινού και καλλιτέχνη, να αποδομηθεί η διαίρεση πομπού και αποδέκτη και να ανασυντεθεί έναν άλλο είδος τέχνης διαδραστικό, που ο καθένας θα μπορεί να συμμετέχει ενεργά χωρίς να απαιτούνται ειδικές γνώσεις. Ένα τέτοιο είδος τέχνη δε μπορεί να χωρέσει στους τέσσερις τοίχους, ασφυκτιά. Αναζητά χώρο να απλωθεί, οξυγόνο για να αναζωπυρωθεί. Γι' αυτό ακριβώς το λόγο κι οι ελεύθεροι χώροι αποτελούν το φυσικό της περιβάλλον, το απαραίτητο έδαφος για να αναπτυχθεί. Τέτοιες προσπάθειες αποκτούν άλλες νοηματοδοτήσεις σε αυτήν την εποχή. Αποδίδουν ξανά την ουσία του δημόσιου στο χώρο. Ενισχύουν τα συλλογικά και κοινωνικά του χαρακτηριστικά, πέρα και έξω από τη λογική του ιδιωτικού και του εμπορεύσιμου. Αποτελούν ρωγμή στην κυρίαρχη αντίληψη που έχει μετατρέψει την έννοια του ελεύθερου χώρου σε σχήμα οξύμωρο, καθώς δρόμοι και πλατείες έχουν μεταβληθεί σε πεδίο ιδιωτικής εκμετάλλευσης και κερδοφορίας. Αρθρώνεται έτσι μια εναλλακτική πρόταση δίπλα, και εν δυνάμει ενάντια, στην απαλλοτρίωση του χώρου κα του χρόνου, αυτού που μας ανήκει και εν τέλει δικαιούμαστε.
Είναι και κάτι ακόμη: Η αίσθηση ότι αυτοοργανωμένα είναι καλύτερα και ότι η διαμεσολάβηση της αγοράς δεν είναι αναγκαία για να διασκεδάσεις, να κοινωνικοποιηθείς, να επικοινωνήσεις. Για να το πω αλλιώς: Οι πρωτόλειες μορφές συλλογικής κι αυτοοργανωμένης δράσης/συνεύρεσης αποδεικνύουν ότι δεν χρειάζεται να διασκεδάζεις καταναλώνοντας. Στον ανοιχτό χώρο, σε αυτοσχέδιες και αυθόρμητες πρωτοβουλίες μπορείς να νιώσεις τον εαυτό σου καλύτερα, να ακούσεις ευκολότερα όσα έχει να σου πει ο διπλανός σου, να συνευρεθείς με ανθρώπους που σε άλλες περιπτώσεις δεν θα ήταν δυνατόν. Αυτή η δυνατότητα αναδείχθηκε από τη «Μέρα Δρόμου», όταν καλλιτέχνες-κοινό, άνθρωποι όλων των ηλικιών, μετανάστες άφησαν στην άκρη αυτά που υποτίθεται τους χωρίζουν και ανακάλυψαν κοινούς τόπους, κοινέ γλώσσες για να μιλήσουν.
Και μην ξεχνάτε η πόλη είναι δικιά μας, καιρός να την καταλάβουμε...
Προβιές, φαλλοί κι ο Διόνυσος πανταχού παρών. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Καταιγισμός εικόνων και ήχων. Οι τρομπέτες να παίζουν μανιασμένα. Παραδίπλα κόσμος καθισμένος στον πεζόδρομο να παρακολουθεί μια εξαιρετική παράσταση με μαριονέτες. Εικόνες πολύχρωμες, ετερόκλητες, συναρπαστικές. Προβολές με κινηματογραφικό πανί τα γκρίζα κτίρια της Αθήνας. Κάπου, κάπου μερικά καπέλα χάσκοντας, ν' αναζητούν τον κροταλιστό ήχο των κερμάτων. Ήταν αδύνατον όλο αυτό να μη σε επηρεάσει, όσα βαρίδια κι αν κουβαλούσες από την εβδομάδα που πέρασε, όσες δύστροπές σκέψεις και να έκανες λίγα λεπτά πιο πριν. Δεν μπορούσες παρά να ακολουθήσεις, να αφεθείς στο ρυθμό, να συζητήσεις με πρόσωπα άγνωστα μα συνάμα οικεία, να στροβιλιστείς με κινήσεις που δεν είχες συνηθίσει. Εκείνο το βράδυ, η πόλη μας ανήκε κι η τέχνη ήταν μια υπόθεση συλλογική…
Όσοι βρέθηκαν το Σάββατο στις 25 Οκτώβρη στο κέντρο της Αθήνας ίσως έχουν μια ανάλογη δική τους ιστορία να αφηγηθούν. Η «Μέρα Δρόμου», που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μας κέρδισε. Μας γοήτευσε θα έλεγα καλύτερα. Την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση της ανέλαβαν 20 ομάδες καλλιτεχνών του δρόμου κι άλλοι τόσοι μεμονωμένοι καλλιτέχνες. Οι ίδιοι οι διοργανωτές εξηγούν με τον καλύτερο τρόπο τις προθέσεις τους: «Αν ένα πάρκο είναι μια, ζωτικής πια σημασίας, παρένθεση στη ρυμοτομία της σύγχρονης Αθήνας, έτσι κι η παρουσία της τέχνης στον "Δρόμο" είναι μια ανάσα-νότα ανθρώπινης ευαισθησίας μέσα στους φρενήρεις ρυθμούς της πολύβουης πόλης».
Η ιδέα της ημέρας δρόμου έχει τη δική της μικρής ιστορία: Ξεκίνησε από τη Γαλλία το 2007 με το όνομα «rue libre», που θα πει ελεύθερος δρόμος. Μέσα από δράσεις και δρώμενα, που εξελίσσονται ταυτόχρονα σε όλη τη χώρα, εκφράστηκε η αναγκαιότητα να καταλάβει η τέχνη το δημόσιο χώρο.
Κοινή επιθυμία: Να επικοινωνήσουν καλλιτέχνες και κοινό μέσα στο αστικό τοπίο της καθημερινότητας, να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον που δεν θα θυμίζει τον καθωσπρεπισμό των φεστιβάλ και των θεσμοθετημένων εκδηλώσεων. Την αρχική έμπνευση έσπευσαν να οικειοποιηθούν διάφορες ομάδες καλλιτεχνών. Το αποτέλεσμα ήταν η ευρωπαϊκή «Ημέρα Δρόμου» που πραγματοποιήθηκε φέτος τον Οκτώβρη στη Γαλλία, την Eλλάδα, τη Γερμανία καθώς και την Πορτογαλία.
Για πολλά χρόνια η ελληνική σκηνή των "τεχνών του δρόμου" υπάρχει, ζει, αναπνέει κι αναπτύσσεται με βέβαια κι αβέβαια βήματα, παλινδρομήσεις και άλματα, στο φυσικό της χώρο, το δημόσιο. Από το λαϊκό θέατρο στις πλατείες τη δεκαετία του '50 ως τις αυτοσχέδιες ηχογραφήσεις του Άσιμου στην Ηφαίστου το '80 και τις παραστάσεις με ξυλοπόδαρα, ακροβατικά και ζογκλερικά κόλπα σήμερα, ένα κοινό νήμα ενώνει όλα τα αντίστοιχα εγχειρήματα. Είναι η ανάγκη να εκφραστούν τα μικρά και τα μεγάλα, να αποδεσμευτούν τα κρυφά νοήματα που αποσιωπά η καθημερινότητα, να συλλογικοποιηθούν οι μνήμες, οι εμπειρίες, τα αισθήματα κι οι πρακτικές. Είναι επίσης η θέληση να σπάσουν τα συμβατικά τύχη μεταξύ κοινού και καλλιτέχνη, να αποδομηθεί η διαίρεση πομπού και αποδέκτη και να ανασυντεθεί έναν άλλο είδος τέχνης διαδραστικό, που ο καθένας θα μπορεί να συμμετέχει ενεργά χωρίς να απαιτούνται ειδικές γνώσεις. Ένα τέτοιο είδος τέχνη δε μπορεί να χωρέσει στους τέσσερις τοίχους, ασφυκτιά. Αναζητά χώρο να απλωθεί, οξυγόνο για να αναζωπυρωθεί. Γι' αυτό ακριβώς το λόγο κι οι ελεύθεροι χώροι αποτελούν το φυσικό της περιβάλλον, το απαραίτητο έδαφος για να αναπτυχθεί. Τέτοιες προσπάθειες αποκτούν άλλες νοηματοδοτήσεις σε αυτήν την εποχή. Αποδίδουν ξανά την ουσία του δημόσιου στο χώρο. Ενισχύουν τα συλλογικά και κοινωνικά του χαρακτηριστικά, πέρα και έξω από τη λογική του ιδιωτικού και του εμπορεύσιμου. Αποτελούν ρωγμή στην κυρίαρχη αντίληψη που έχει μετατρέψει την έννοια του ελεύθερου χώρου σε σχήμα οξύμωρο, καθώς δρόμοι και πλατείες έχουν μεταβληθεί σε πεδίο ιδιωτικής εκμετάλλευσης και κερδοφορίας. Αρθρώνεται έτσι μια εναλλακτική πρόταση δίπλα, και εν δυνάμει ενάντια, στην απαλλοτρίωση του χώρου κα του χρόνου, αυτού που μας ανήκει και εν τέλει δικαιούμαστε.
Είναι και κάτι ακόμη: Η αίσθηση ότι αυτοοργανωμένα είναι καλύτερα και ότι η διαμεσολάβηση της αγοράς δεν είναι αναγκαία για να διασκεδάσεις, να κοινωνικοποιηθείς, να επικοινωνήσεις. Για να το πω αλλιώς: Οι πρωτόλειες μορφές συλλογικής κι αυτοοργανωμένης δράσης/συνεύρεσης αποδεικνύουν ότι δεν χρειάζεται να διασκεδάζεις καταναλώνοντας. Στον ανοιχτό χώρο, σε αυτοσχέδιες και αυθόρμητες πρωτοβουλίες μπορείς να νιώσεις τον εαυτό σου καλύτερα, να ακούσεις ευκολότερα όσα έχει να σου πει ο διπλανός σου, να συνευρεθείς με ανθρώπους που σε άλλες περιπτώσεις δεν θα ήταν δυνατόν. Αυτή η δυνατότητα αναδείχθηκε από τη «Μέρα Δρόμου», όταν καλλιτέχνες-κοινό, άνθρωποι όλων των ηλικιών, μετανάστες άφησαν στην άκρη αυτά που υποτίθεται τους χωρίζουν και ανακάλυψαν κοινούς τόπους, κοινέ γλώσσες για να μιλήσουν.
Και μην ξεχνάτε η πόλη είναι δικιά μας, καιρός να την καταλάβουμε...
