Sonar
Χρέη χειριστών του Sonar Νατάσα Κεφαλληνού
Πανεπιστημιακό άσυλο
«Το πανεπιστημιακό άσυλο παραβιάζεται εδώ και πολλά χρόνια από μικρές ομάδες με ακραίες συμπεριφορές που στρέφονται αυταρχικά εναντίον της ελευθερίας των φοιτητών και διδασκόντων»
«Ομάδες ελάχιστες εν σχέσει προς τον όγκο του φοιτητικού κόσμου, οι οποίες δια τις στάσεώς τους, παρά πάσαν έννοιαν δικαίου και ελευθερίας, προσπαθούν να εμποδίσουν την άσκησιν του αναφαίρετου δικαιώματος των φοιτητών, όπως μορφωθούν».
Οι δύο αυτές πανομοιότυπες δηλώσεις ανήκουν σε διαφορετικές εποχές. Για την ακρίβεια τις χωρίζουν 30 και πλέον χρόνια. Τότε και τώρα το άσυλο στο στόχαστρο.
Η πρώτη δήλωση είναι απόσπασμα από ομιλία του πρωθυπουργού στη Βουλή, κατά τη διάρκειά των Δεκεμβριανών του 2008. Η δεύτερη αποτελεί το αιτιολογικό, βάση του οποίου άρθηκε το άσυλο της Νομικής, το Μάρτη του 1973. Κι εμμέσως και οι δυο θέτουν το ίδιο ερώτημα: σε μια «δημοκρατία που σκοτώνει», όπως κραύγαζε η εξεγερμένη νεολαία του Δεκέμβρη, το πανεπιστημιακό άσυλο είναι "περιττή πολυτέλεια"; Στην Ελλάδα του 2009 -με την πάγια και διαρκή αστυνομική αυθαιρεσία και ατιμωρησία (βλ. υπόθεση ζαρντινιέρα), τις συλλήψεις στο σωρό, το δόγμα «σε κάθε πορεία χημικά κι αστυνομία»- το άσυλο είναι «παρωχημένη πρακτική»; Επιπλέον σε ένα πανεπιστήμιο, που θα λειτουργεί αμιγώς επιχειρηματικά, το άσυλο θεωρείται «ελληνική παραδοξότητα» αφού νομιμοποιεί τις... παραφωνίες των γενικών συνελεύσεων, των καταλήψεων, των κινητοποιήσεων.
Εκατοντάδες αποφάσεις γενικών συνελεύσεων έχουν παρθεί (ήδη από το εντυπωσιακό φοιτητικό κίνημα του 2006-7) που καταδικάζουν τον νόμο-πλαίσιο, τη συνακόλουθη περιστολή του ασύλου, αλλά και τις κυβερνητικές μεθοδεύσεις για άρση του στις κατειλημμένες σχολές κατά τις μέρες του Δεκέμβρη. Ενώ ισχυρή είναι η αντίδραση του φοιτητικού κινήματος και μερίδας πανεπιστημιακών (ΠΟΣΔΕΠ) ενάντια στις σκέψεις για κατάργηση του. Οι υποστηρικτές του ασύλου ισχυρίζονται ότι οι προθέσεις των «από πάνω» για κατάργηση του, στοχεύουν στην ποινικοποίηση του φοιτητικού κινήματος και των αγώνων, αφού με ευκολία θα μπορεί η κατάληψη ή οποιαδήποτε κινητοποίηση των φοιτητών ή των πανεπιστημιακών να βαφτίζεται «παρακώληση» του εκπαιδευτικού έργου, γεγονός που θα επιφέρει επεμβάσεις της αστυνομίας στα πανεπιστήμια, συλλήψεις κ.ά. Επιπλέον επισημαίνουν ότι εάν δεν υπήρχε ο θεσμός πολύ δύσκολα θα μπορούσε να συγκληθεί το Συντονιστικό των Φοιτητικών Συνελεύσεων και Καταλήψεων, με τη συμμετοχή εκατοντάδων φοιτητών μετά τις πορείες, που χτυπιούνται από την αστυνομία.
Τα ΜΜΕ και η «ασυλοφαγία»
Στην ενορχηστρωμένη επίθεση κατά του ασύλου, τα «κάστανα από τη φωτιά» ανέλαβαν να βγάλουν τα ΜΜΕ. Τα πάνελ γέμισαν από εξοργισμένους μεγαλο-δημοσιογράφους που είχαν βγάλει… σπυριά με την κατάσταση στα πανεπιστήμια, τα οποία «έχουν γίνει ορμητήριο εγκληματιών». Μπαράζ δημοσιευμάτων και στον Τύπο. Με δημόσιες παρεμβάσεις διάφοροι μεγαλόσχημοι δημοσιογράφοι, καθηγητές πανεπιστημίου κ.ά. απαιτούσαν «να καταργηθεί το άσυλο εδώ και τώρα». Ειδικά η εφημερίδα Καθημερινή διεξήγαγε πραγματική σταυροφορία εναντίον του. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρουμε ένα απόσπασμα από άρθρο του εκδότη της, Α. Καρκαγιάννη, με τίτλο «Η μόδα των καταλήψεων» (20/12/2008): «Γράφαμε προχθές για το ΄΄πανεπιστημιακό άσυλο’’ και για την ανάγκη της άμεσης και αποτελεσματικής κατάργησής του. Είναι το υπέρτατο ‘’φετίχ’’ που όπως όλα τα ΄΄φετίχ΄΄ έχει μετουσιωθεί στο αντίθετο από αυτό που λέει η ονομασία του κι εναντίον του σκοπού για τον οποίο θεσπίσθηκε. Δεν είναι πλέον θεσμός ελευθερίας, αλλά θεσμός τραμπουκισμού, βίας και καταπίεσης. Δεν εννοούμε μόνο τη νομική και διοικητική κατάργησή του. Θα ήταν ανώφελες χωρίς την παράλληλη αποβολή του θεσμού από την ιδεολογία της Μεταπολίτευσης σαν του πιο κραυγαλέα σάπιου μέρους της». Δεν ήταν λοιπόν διόλου περίεργο που την τελευταία εβδομάδα του Δεκέμβρη η φημολογία στα ΜΜΕ για εισαγγελική εντολή, που άνοιγε το δρόμο στην επέμβαση των ΜΑΤ στις υπό κατάληψη σχολές, χτυπούσε κόκκινο!
Πυρ ομαδόν κατά του ασύλου
Λέγε, λέγε όλο και κάτι θα μείνει… Πρώτα προσπάθησαν να σπείρουν το φόβο απειλώντας με αστυνομικές επεμβάσεις, έπειτα θέλησαν να δημιουργήσουν κατάλληλο κλίμα στην κοινωνία για να δεχθεί την άρση ασύλου και στη συνέχεια βγήκαν μπροστά τα «πολυβόλα»… «Έχουν μετατρέψει το άσυλο ιδεών ορισμένων πανεπιστημίων σε εργαστήρια και ορμητήρια παρανομίας. Σε άσυλο ανομίας. Θεωρώ ότι ήρθε η ώρα να αλλάξουμε αυτή την εσφαλμένη διαχρονική πολιτική, για την οποία ευθύνονται όλα τα κόμματα και το κράτος να επιβάλει το νόμο», τάδε έφη υπουργός δικαιοσύνης Σωτήρης Χατζηγάκης. Μέσα στην αναμπουμπούλα πρώτα ο λύκος χαίρεται: ο λόγος για τον Γ. Καρατζαφέρη που έσπευσε να κάνει λόγο για διαρκή παρουσία εισαγγελέων μέσα στα πανεπιστήμια (όχι προφανώς για να συνδράμουν στο εκπαιδευτικό έργο). Ενώ δεν δίστασε να υποστηρίξει, κάνοντας ένα άλμα στο χρόνο, πως πρέπει να οριστεί ως «ιδιώνυμο» αδίκημα η κουκούλα, για όποιον λόγο και αν φοριέται (ακόμη και όταν βρέχει;). Ενώ το τελειωτικό χτύπημα μας το έδωσε με την… οξυδερκή πρόταση να δημιουργηθεί κοντά στις πανεπιστημιακές σχολές, ένα στρατόπεδο, «ώστε ο κάθε φοιτητής να μπορεί να κάνει την στρατιωτική του θητεία παράλληλα, χωρίς να χάνει ενάμισι χρόνο από τη ζωή του». Προσέτρεξε και η υπεύθυνη του ΠΑΣΟΚ για θέματα παιδείας, Α. Διαμαντοπούλου, να δείξει τη σύγκλιση της αντιπολίτευσης με την κυβέρνηση: «Το διακύβευμα είναι πλέον η προστασία του δημόσιου πανεπιστημίου από ανεξέλεγκτες και επικίνδυνες μειοψηφίες. (…) Ευρύτερα θα πρέπει να εξετάσουμε το θέμα της φύλαξης των πανεπιστημίων σε πιο μόνιμη βάση». Ενώ ο Σ. Βαληράκης, πρώην υπουργός επί Α. Παπανδρέου, ενορχηστρωτής της επέμβασης στο Πολυτεχνείο το 1995, θύμισε τις… δόξες του: «Η πρόθεση του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως τότε ήταν να συλλαμβάνεται οποιοσδήποτε έβγαινε από το Πολυτεχνείο, ακόμη και οι τραυματίες. Και να μεταφέρονται στο νοσοκομείο με αστυνομική φρουρά».
Απέναντι σε αυτή τη συντονισμένη επίθεση τα κόμματα και οι οργανώσεις της Αριστεράς, επιμένουν ότι το άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτο.
Από το βήμα της Βουλής
Στις 24 Ιανουαρίου ο πρωθυπουργός κηρύσσει την έναρξη του εθνικού διαλόγου για την παιδεία, που πολλοί χαρακτηρίζουν προσχηματικό. Στην κυβερνητική ατζέντα βρίσκεται και το ζήτημα του ασύλου. Όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα από το βήμα της Βουλής εκφράζουν τις απόψεις τους, γεγονός που αποδεικνύει ότι το θέμα κατέχει βασική θέση στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό. Τα δύο μεγάλα κόμματα, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, παρουσιάζουν συναφείς θέσεις, καθώς συμφωνούν ως προς την «ανάγκη πάταξης των πράξεων βίας εντός του ασύλου», δείχνουν να προσανατολίζονται στην αυστηροποίηση των διατάξεων που αφορούν τις καταλήψεις και επιζητούν την περαιτέρω συρρίκνωση του θεσμού. Το ΛΑΟΣ ζητά σαφέστατα την κατάργησή του. Την προστασία του πανεπιστημιακού ασύλου ζήτησε μόνον το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ, καταλογίζοντας στην αστυνομία ότι προσχεδιασμένα συγκρούεται με τις ομάδες βίας έξω από τα πανεπιστήμια.
Κρατάει χρόνια…
Άσυλο από την αρχαιότητα, θεωρούνταν ο χώρος στον οποίο παρέχεται προστασία και ασφάλεια σε καταδιωκόμενα άτομα. Το πανεπιστημιακό άσυλο είναι η θεσμικά κατοχυρωμένη απαγόρευση της εισόδου των αστυνομικών στο πανεπιστήμιο χωρίς την άδεια των πανεπιστημιακών αρχών. Το πανεπιστημιακό άσυλο αν και κατοχυρώθηκε νομοθετικά το 1982, ωστόσο η λειτουργία του στο πλαίσιο του «εθιμικού δικαίου» ξεπερνά τα 100 χρόνια ζωής. Χαρακτηριστικά: Το 1897 ένοπλοι (!) φοιτητές κατέλαβαν για πρώτη φορά πανεπιστημιακό κτήριο στην Αθήνα. Όταν έκανε ντου η αστυνομία, τα άγρια νιάτα της εποχής επικαλέστηκαν καταπάτηση του ασύλου από τη χωροφυλακή! (βλ. Χρ. Λάζος, Ελληνικό Φοιτητικό Κίνημα, Αθήνα 1987). Τυπικά η ισχύς του ασύλου υπήρχε ακόμη και στις πιο αυταρχικές περιόδους. Κατά τη δεκαετία του ’50, όταν το «κράτος της δεξιάς» άκμαζε, το μόνο που διακυβεύονταν ήταν αν το προαύλιο του πανεπιστημίου θεωρείται προέκταση του ασύλου ή όχι. Τέλος ακόμη και η χούντα το 1972-3 έλαβε το άσυλο, τουλάχιστον θεωρητικά, υπόψη της.
Τι είναι τελικά το πανεπιστημιακό άσυλο;
Μετά την εισβολή των τανκς στο Πολυτεχνείο το 1973 και καθώς ήρθε η μεταπολίτευση, άνοιξε μια ολόκληρη κουβέντα για τη νομοθετική κατοχύρωση του πανεπιστημιακού ασύλου. Τελικά κατοχυρώθηκε το 1982 με νόμο το 1268/1982. Επειδή πολλά ακούγονται, ας δούμε περιληπτικά τι όριζε ο νόμος: «Για την κατοχύρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της ελεύθερης επιστημονικής συζήτησης και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών, αναγνωρίζεται το πανεπιστημιακό άσυλο και συνίσταται στην απαγόρευση επέμβασης της δημόσιας δύναμης στους χώρους αυτούς χωρίς την άδεια αρμόδιου οργάνου του ΑΕΙ». Επίσης προβλέπει ότι τα άσυλο καλύπτει όλους τους χώρους των ΑΕΙ. Ενώ για την άρση του είναι απαραίτητη η ομόφωνη άδεια τριμελούς αρμόδιου οργάνου (η Επιτροπή Ασύλου συγκαλείται έκτακτα κι απαρτίζεται από τον Πρύτανη, ένα μέλος ΔEΠ κι ένα φοιτητή εκλεγμένο από τους συγκλητικούς φοιτητές). Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί ομοφωνία τότε συγκαλείται η Σύγκλητος (μόνιμο πανεπιστημιακό όργανο που περιλαμβάνει τον πρύτανη, τους προέδρους των τμημάτων, έναν εκπρόσωπο των φοιτητών από κάθε τμήμα κ.ά. - συνολικά 15 άτομα) που πρέπει να αποφασίσει κατά πλειοψηφία 2/3.
Η κατάσταση θα αλλάξει με το νόμο - πλαίσιο που πέρασε το 2007 η υπουργός Παιδείας Μ. Γιαννάκου, παρά τις τεράστιες αντιδράσεις του φοιτητικού κινήματος και μερίδας της πανεπιστημιακής κοινότητας. Η συλλογιστική του νόμου προωθεί το… κουτσούρεμα του ασύλου: Πρώτον παραλείπεται η αναφορά στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών εντός του ασύλου και αντικαθίσταται από «την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση, την εργασία των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας (…) έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει». Ο νόμος- πλαίσιο στην ουσία περιορίζει την καθεαυτό έννοια του ασύλου, καθώς προβλέπει την ελεύθερη διακίνηση ιδεών όχι για όλους αλλά μόνο για την ακαδημαϊκή κοινότητα. Έτσι δίνει τη δυνατότητα στο κράτος, τις πανεπιστημιακές αρχές κ.ά. να χαρακτηρίσουν τη φοιτητική κατάληψη ή οποιαδήποτε κινητοποίηση στα πανεπιστήμια – κατάλυση του ασύλου, εφόσον «παραβιάζεται το δικαίωμα στην εργασία μερίδας εργαζομένων στο ίδρυμα». Το άσυλο συρρικνώνεται και χωροταξικά μόνο στους χώρους που διεξάγεται έρευνα κι εκπαιδευτική διαδικασία. Τέλος, το όργανο που αποφασίζει για την επέμβαση της αστυνομίας είναι το Πρυτανικό Συμβούλιο (απαρτίζεται από τον Πρύτανη, τους δύο Αντιπρυτάνεις, έναν εκπρόσωπο των φοιτητών και τον Προϊστάμενο Γραμματείας) και η συγκατάθεση δίνεται με απλή κι όχι ενισχυμένη πλειοψηφία.
Τι λένε οι Φοιτητικές Παρατάξεις:
Το άσυλο θα αποτελέσει σίγουρα ένα από τα διακυβεύματα των φοιτητικών εκλογών. Ας δούμε λοιπόν τι προτείνουν οι φοιτητικές παρατάξεις και τα σχήματα.
ΔΑΠ : Προτείνει τη «διεύρυνση του φάσµατος των αδικηµάτων των οποίων η αυτόφωρη διάπραξη σε χώρο καλυπτόµενο από το άσυλο επιτρέπει επέµβαση των αστυνοµικών αρχών» και ζητά «αύξηση της φύλαξης» με περιφράξεις, συναγερμούς, συστήματα ασφαλείας. Ενώ δεν διστάζει να ζητήσει και ελεγχόμενη είσοδο σε πανεπιστημιακούς χώρους: «σε ορισµένες εγκαταστάσεις (όπως κυρίως οι εστίες, αλλά και οι λέσχες και οι βιβλιοθήκες) µπορεί να προβλεφθεί ακόµη και η περιορισµένη πρόσβαση µόνο για τους δικαιούχους, οι οποίοι θα διαθέτουν την απαραίτητη προσωπική µαγνητική κάρτα εισόδου».
ΠΑΣΠ: «Διεύρυνση του φάσματος των λεγόμενων αυτόφωρων κακουργημάτων των οποίων η διάπραξη σε χώρο καλυπτόμενο από άσυλο επιτρέπει την άρση του, ώστε αυτά να περιλαμβάνουν και περιπτώσεις όπως διακεκριμένες φθορές, σωματικές βλάβες και εμπρησμούς. (…) Αναβάθμιση της ασφάλειας των χώρων».
ΠΚΣ: «Καμία περιστολή των ελευθεριών. Κάτω τα χέρια από το Άσυλο. Καμία ασυλία στη δράση των επιχειρήσεων».
ΕΑΑΚ: «Κατάργηση του Νόμου πλαισίου. Κάτω τα χέρια από το άσυλο. Διεύρυνσή του σε εργασιακούς χώρους και σχολεία. Έξω οι επιχειρήσεις από το πανεπιστημιακό άσυλο»
ΑΡΕΝ: « Κάτω ο νόμος πλαίσιο»
Ιστορικό καταπάτησης
● 1985: Μετά τη δολοφονία του μαθητή Μιχάλη Καλτεζά από σφαίρα αστυνομικού γίνεται κατάληψη από αναρχικούς στο Χημείο. Η αστυνομία μπαίνει στο Χημείο και πραγματοποιεί ξυλοδαρμούς και 37συλλήψεις.
●1995: Μετά την πορεία της 17 Νοέμβρη, γίνεται κατάληψη στο ΕΜΠ. Τα ΜΑΤ εισβάλλουν στο Πολυτεχνείο και πραγματοποιούν 500 συλλήψεις!
Εκτός από αυτές τις ακραίες μορφές κατάλυσης του ασύλου από την αστυνομία, καταμαρτυρούνται και αρκετές άλλες: χημικά που πετιούνται εντός των πανεπιστημιακών κτηρίων μετά από πορείες. Αστυνομικοί που πλησιάζουν με προτεταμένα όπλα στα κάγκελα του ΕΜΠ, κατά τη διάρκεια συγκρούσεων. Συλλήψεις στα Προπύλαια (προαύλιος χώρος του παν/μιου).
Στο εξωτερικό
Στις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκαν ειδικές υπηρεσίες ασφαλείας ενώ τα μεγάλα πανεπιστήμια έχουν ακόμη και δικά τους αστυνομικά τμήματα. Στη Γαλλία αρκεί μια απλή έκκληση της πρυτανείας για να επέμβει η αστυνομία. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Μάρτιο του 2006 όταν η αστυνομία χρησιμοποιώντας δακρυγόνα εισέβαλε στο ιστορικό πανεπιστήμιο της Σορβόννης για να τερματίσει βιαίως την κατάληψη φοιτητών που διαμαρτύρονταν για τις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε η κυβέρνηση. Τα τελευταία χρόνια -και στις δυο ακτές του Ατλαντικού - αυξάνονται οι καταγγελίες για ωμή παρέμβαση των διωκτικών αρχών στα πανεπιστήμια. Η βρετανική αστυνομία συνέλαβε φοιτητή μέσα στο πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ ο οποίος θεωρήθηκε ύποπτος εξτρεμιστής επειδή «κατέβασε» από το ίντερνετ ένα εγχειρίδιο της Αλ Κάιντα που θα χρησιμοποιούσε στη διδακτορική του διατριβή!
«Το πανεπιστημιακό άσυλο παραβιάζεται εδώ και πολλά χρόνια από μικρές ομάδες με ακραίες συμπεριφορές που στρέφονται αυταρχικά εναντίον της ελευθερίας των φοιτητών και διδασκόντων»
«Ομάδες ελάχιστες εν σχέσει προς τον όγκο του φοιτητικού κόσμου, οι οποίες δια τις στάσεώς τους, παρά πάσαν έννοιαν δικαίου και ελευθερίας, προσπαθούν να εμποδίσουν την άσκησιν του αναφαίρετου δικαιώματος των φοιτητών, όπως μορφωθούν».
Οι δύο αυτές πανομοιότυπες δηλώσεις ανήκουν σε διαφορετικές εποχές. Για την ακρίβεια τις χωρίζουν 30 και πλέον χρόνια. Τότε και τώρα το άσυλο στο στόχαστρο.
Η πρώτη δήλωση είναι απόσπασμα από ομιλία του πρωθυπουργού στη Βουλή, κατά τη διάρκειά των Δεκεμβριανών του 2008. Η δεύτερη αποτελεί το αιτιολογικό, βάση του οποίου άρθηκε το άσυλο της Νομικής, το Μάρτη του 1973. Κι εμμέσως και οι δυο θέτουν το ίδιο ερώτημα: σε μια «δημοκρατία που σκοτώνει», όπως κραύγαζε η εξεγερμένη νεολαία του Δεκέμβρη, το πανεπιστημιακό άσυλο είναι "περιττή πολυτέλεια"; Στην Ελλάδα του 2009 -με την πάγια και διαρκή αστυνομική αυθαιρεσία και ατιμωρησία (βλ. υπόθεση ζαρντινιέρα), τις συλλήψεις στο σωρό, το δόγμα «σε κάθε πορεία χημικά κι αστυνομία»- το άσυλο είναι «παρωχημένη πρακτική»; Επιπλέον σε ένα πανεπιστήμιο, που θα λειτουργεί αμιγώς επιχειρηματικά, το άσυλο θεωρείται «ελληνική παραδοξότητα» αφού νομιμοποιεί τις... παραφωνίες των γενικών συνελεύσεων, των καταλήψεων, των κινητοποιήσεων.
Εκατοντάδες αποφάσεις γενικών συνελεύσεων έχουν παρθεί (ήδη από το εντυπωσιακό φοιτητικό κίνημα του 2006-7) που καταδικάζουν τον νόμο-πλαίσιο, τη συνακόλουθη περιστολή του ασύλου, αλλά και τις κυβερνητικές μεθοδεύσεις για άρση του στις κατειλημμένες σχολές κατά τις μέρες του Δεκέμβρη. Ενώ ισχυρή είναι η αντίδραση του φοιτητικού κινήματος και μερίδας πανεπιστημιακών (ΠΟΣΔΕΠ) ενάντια στις σκέψεις για κατάργηση του. Οι υποστηρικτές του ασύλου ισχυρίζονται ότι οι προθέσεις των «από πάνω» για κατάργηση του, στοχεύουν στην ποινικοποίηση του φοιτητικού κινήματος και των αγώνων, αφού με ευκολία θα μπορεί η κατάληψη ή οποιαδήποτε κινητοποίηση των φοιτητών ή των πανεπιστημιακών να βαφτίζεται «παρακώληση» του εκπαιδευτικού έργου, γεγονός που θα επιφέρει επεμβάσεις της αστυνομίας στα πανεπιστήμια, συλλήψεις κ.ά. Επιπλέον επισημαίνουν ότι εάν δεν υπήρχε ο θεσμός πολύ δύσκολα θα μπορούσε να συγκληθεί το Συντονιστικό των Φοιτητικών Συνελεύσεων και Καταλήψεων, με τη συμμετοχή εκατοντάδων φοιτητών μετά τις πορείες, που χτυπιούνται από την αστυνομία.
Τα ΜΜΕ και η «ασυλοφαγία»
Στην ενορχηστρωμένη επίθεση κατά του ασύλου, τα «κάστανα από τη φωτιά» ανέλαβαν να βγάλουν τα ΜΜΕ. Τα πάνελ γέμισαν από εξοργισμένους μεγαλο-δημοσιογράφους που είχαν βγάλει… σπυριά με την κατάσταση στα πανεπιστήμια, τα οποία «έχουν γίνει ορμητήριο εγκληματιών». Μπαράζ δημοσιευμάτων και στον Τύπο. Με δημόσιες παρεμβάσεις διάφοροι μεγαλόσχημοι δημοσιογράφοι, καθηγητές πανεπιστημίου κ.ά. απαιτούσαν «να καταργηθεί το άσυλο εδώ και τώρα». Ειδικά η εφημερίδα Καθημερινή διεξήγαγε πραγματική σταυροφορία εναντίον του. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρουμε ένα απόσπασμα από άρθρο του εκδότη της, Α. Καρκαγιάννη, με τίτλο «Η μόδα των καταλήψεων» (20/12/2008): «Γράφαμε προχθές για το ΄΄πανεπιστημιακό άσυλο’’ και για την ανάγκη της άμεσης και αποτελεσματικής κατάργησής του. Είναι το υπέρτατο ‘’φετίχ’’ που όπως όλα τα ΄΄φετίχ΄΄ έχει μετουσιωθεί στο αντίθετο από αυτό που λέει η ονομασία του κι εναντίον του σκοπού για τον οποίο θεσπίσθηκε. Δεν είναι πλέον θεσμός ελευθερίας, αλλά θεσμός τραμπουκισμού, βίας και καταπίεσης. Δεν εννοούμε μόνο τη νομική και διοικητική κατάργησή του. Θα ήταν ανώφελες χωρίς την παράλληλη αποβολή του θεσμού από την ιδεολογία της Μεταπολίτευσης σαν του πιο κραυγαλέα σάπιου μέρους της». Δεν ήταν λοιπόν διόλου περίεργο που την τελευταία εβδομάδα του Δεκέμβρη η φημολογία στα ΜΜΕ για εισαγγελική εντολή, που άνοιγε το δρόμο στην επέμβαση των ΜΑΤ στις υπό κατάληψη σχολές, χτυπούσε κόκκινο!
Πυρ ομαδόν κατά του ασύλου
Λέγε, λέγε όλο και κάτι θα μείνει… Πρώτα προσπάθησαν να σπείρουν το φόβο απειλώντας με αστυνομικές επεμβάσεις, έπειτα θέλησαν να δημιουργήσουν κατάλληλο κλίμα στην κοινωνία για να δεχθεί την άρση ασύλου και στη συνέχεια βγήκαν μπροστά τα «πολυβόλα»… «Έχουν μετατρέψει το άσυλο ιδεών ορισμένων πανεπιστημίων σε εργαστήρια και ορμητήρια παρανομίας. Σε άσυλο ανομίας. Θεωρώ ότι ήρθε η ώρα να αλλάξουμε αυτή την εσφαλμένη διαχρονική πολιτική, για την οποία ευθύνονται όλα τα κόμματα και το κράτος να επιβάλει το νόμο», τάδε έφη υπουργός δικαιοσύνης Σωτήρης Χατζηγάκης. Μέσα στην αναμπουμπούλα πρώτα ο λύκος χαίρεται: ο λόγος για τον Γ. Καρατζαφέρη που έσπευσε να κάνει λόγο για διαρκή παρουσία εισαγγελέων μέσα στα πανεπιστήμια (όχι προφανώς για να συνδράμουν στο εκπαιδευτικό έργο). Ενώ δεν δίστασε να υποστηρίξει, κάνοντας ένα άλμα στο χρόνο, πως πρέπει να οριστεί ως «ιδιώνυμο» αδίκημα η κουκούλα, για όποιον λόγο και αν φοριέται (ακόμη και όταν βρέχει;). Ενώ το τελειωτικό χτύπημα μας το έδωσε με την… οξυδερκή πρόταση να δημιουργηθεί κοντά στις πανεπιστημιακές σχολές, ένα στρατόπεδο, «ώστε ο κάθε φοιτητής να μπορεί να κάνει την στρατιωτική του θητεία παράλληλα, χωρίς να χάνει ενάμισι χρόνο από τη ζωή του». Προσέτρεξε και η υπεύθυνη του ΠΑΣΟΚ για θέματα παιδείας, Α. Διαμαντοπούλου, να δείξει τη σύγκλιση της αντιπολίτευσης με την κυβέρνηση: «Το διακύβευμα είναι πλέον η προστασία του δημόσιου πανεπιστημίου από ανεξέλεγκτες και επικίνδυνες μειοψηφίες. (…) Ευρύτερα θα πρέπει να εξετάσουμε το θέμα της φύλαξης των πανεπιστημίων σε πιο μόνιμη βάση». Ενώ ο Σ. Βαληράκης, πρώην υπουργός επί Α. Παπανδρέου, ενορχηστρωτής της επέμβασης στο Πολυτεχνείο το 1995, θύμισε τις… δόξες του: «Η πρόθεση του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως τότε ήταν να συλλαμβάνεται οποιοσδήποτε έβγαινε από το Πολυτεχνείο, ακόμη και οι τραυματίες. Και να μεταφέρονται στο νοσοκομείο με αστυνομική φρουρά».
Απέναντι σε αυτή τη συντονισμένη επίθεση τα κόμματα και οι οργανώσεις της Αριστεράς, επιμένουν ότι το άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτο.
Από το βήμα της Βουλής
Στις 24 Ιανουαρίου ο πρωθυπουργός κηρύσσει την έναρξη του εθνικού διαλόγου για την παιδεία, που πολλοί χαρακτηρίζουν προσχηματικό. Στην κυβερνητική ατζέντα βρίσκεται και το ζήτημα του ασύλου. Όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα από το βήμα της Βουλής εκφράζουν τις απόψεις τους, γεγονός που αποδεικνύει ότι το θέμα κατέχει βασική θέση στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό. Τα δύο μεγάλα κόμματα, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, παρουσιάζουν συναφείς θέσεις, καθώς συμφωνούν ως προς την «ανάγκη πάταξης των πράξεων βίας εντός του ασύλου», δείχνουν να προσανατολίζονται στην αυστηροποίηση των διατάξεων που αφορούν τις καταλήψεις και επιζητούν την περαιτέρω συρρίκνωση του θεσμού. Το ΛΑΟΣ ζητά σαφέστατα την κατάργησή του. Την προστασία του πανεπιστημιακού ασύλου ζήτησε μόνον το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ, καταλογίζοντας στην αστυνομία ότι προσχεδιασμένα συγκρούεται με τις ομάδες βίας έξω από τα πανεπιστήμια.
Κρατάει χρόνια…
Άσυλο από την αρχαιότητα, θεωρούνταν ο χώρος στον οποίο παρέχεται προστασία και ασφάλεια σε καταδιωκόμενα άτομα. Το πανεπιστημιακό άσυλο είναι η θεσμικά κατοχυρωμένη απαγόρευση της εισόδου των αστυνομικών στο πανεπιστήμιο χωρίς την άδεια των πανεπιστημιακών αρχών. Το πανεπιστημιακό άσυλο αν και κατοχυρώθηκε νομοθετικά το 1982, ωστόσο η λειτουργία του στο πλαίσιο του «εθιμικού δικαίου» ξεπερνά τα 100 χρόνια ζωής. Χαρακτηριστικά: Το 1897 ένοπλοι (!) φοιτητές κατέλαβαν για πρώτη φορά πανεπιστημιακό κτήριο στην Αθήνα. Όταν έκανε ντου η αστυνομία, τα άγρια νιάτα της εποχής επικαλέστηκαν καταπάτηση του ασύλου από τη χωροφυλακή! (βλ. Χρ. Λάζος, Ελληνικό Φοιτητικό Κίνημα, Αθήνα 1987). Τυπικά η ισχύς του ασύλου υπήρχε ακόμη και στις πιο αυταρχικές περιόδους. Κατά τη δεκαετία του ’50, όταν το «κράτος της δεξιάς» άκμαζε, το μόνο που διακυβεύονταν ήταν αν το προαύλιο του πανεπιστημίου θεωρείται προέκταση του ασύλου ή όχι. Τέλος ακόμη και η χούντα το 1972-3 έλαβε το άσυλο, τουλάχιστον θεωρητικά, υπόψη της.
Τι είναι τελικά το πανεπιστημιακό άσυλο;
Μετά την εισβολή των τανκς στο Πολυτεχνείο το 1973 και καθώς ήρθε η μεταπολίτευση, άνοιξε μια ολόκληρη κουβέντα για τη νομοθετική κατοχύρωση του πανεπιστημιακού ασύλου. Τελικά κατοχυρώθηκε το 1982 με νόμο το 1268/1982. Επειδή πολλά ακούγονται, ας δούμε περιληπτικά τι όριζε ο νόμος: «Για την κατοχύρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της ελεύθερης επιστημονικής συζήτησης και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών, αναγνωρίζεται το πανεπιστημιακό άσυλο και συνίσταται στην απαγόρευση επέμβασης της δημόσιας δύναμης στους χώρους αυτούς χωρίς την άδεια αρμόδιου οργάνου του ΑΕΙ». Επίσης προβλέπει ότι τα άσυλο καλύπτει όλους τους χώρους των ΑΕΙ. Ενώ για την άρση του είναι απαραίτητη η ομόφωνη άδεια τριμελούς αρμόδιου οργάνου (η Επιτροπή Ασύλου συγκαλείται έκτακτα κι απαρτίζεται από τον Πρύτανη, ένα μέλος ΔEΠ κι ένα φοιτητή εκλεγμένο από τους συγκλητικούς φοιτητές). Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί ομοφωνία τότε συγκαλείται η Σύγκλητος (μόνιμο πανεπιστημιακό όργανο που περιλαμβάνει τον πρύτανη, τους προέδρους των τμημάτων, έναν εκπρόσωπο των φοιτητών από κάθε τμήμα κ.ά. - συνολικά 15 άτομα) που πρέπει να αποφασίσει κατά πλειοψηφία 2/3.
Η κατάσταση θα αλλάξει με το νόμο - πλαίσιο που πέρασε το 2007 η υπουργός Παιδείας Μ. Γιαννάκου, παρά τις τεράστιες αντιδράσεις του φοιτητικού κινήματος και μερίδας της πανεπιστημιακής κοινότητας. Η συλλογιστική του νόμου προωθεί το… κουτσούρεμα του ασύλου: Πρώτον παραλείπεται η αναφορά στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών εντός του ασύλου και αντικαθίσταται από «την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση, την εργασία των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας (…) έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει». Ο νόμος- πλαίσιο στην ουσία περιορίζει την καθεαυτό έννοια του ασύλου, καθώς προβλέπει την ελεύθερη διακίνηση ιδεών όχι για όλους αλλά μόνο για την ακαδημαϊκή κοινότητα. Έτσι δίνει τη δυνατότητα στο κράτος, τις πανεπιστημιακές αρχές κ.ά. να χαρακτηρίσουν τη φοιτητική κατάληψη ή οποιαδήποτε κινητοποίηση στα πανεπιστήμια – κατάλυση του ασύλου, εφόσον «παραβιάζεται το δικαίωμα στην εργασία μερίδας εργαζομένων στο ίδρυμα». Το άσυλο συρρικνώνεται και χωροταξικά μόνο στους χώρους που διεξάγεται έρευνα κι εκπαιδευτική διαδικασία. Τέλος, το όργανο που αποφασίζει για την επέμβαση της αστυνομίας είναι το Πρυτανικό Συμβούλιο (απαρτίζεται από τον Πρύτανη, τους δύο Αντιπρυτάνεις, έναν εκπρόσωπο των φοιτητών και τον Προϊστάμενο Γραμματείας) και η συγκατάθεση δίνεται με απλή κι όχι ενισχυμένη πλειοψηφία.
Τι λένε οι Φοιτητικές Παρατάξεις:
Το άσυλο θα αποτελέσει σίγουρα ένα από τα διακυβεύματα των φοιτητικών εκλογών. Ας δούμε λοιπόν τι προτείνουν οι φοιτητικές παρατάξεις και τα σχήματα.
ΔΑΠ : Προτείνει τη «διεύρυνση του φάσµατος των αδικηµάτων των οποίων η αυτόφωρη διάπραξη σε χώρο καλυπτόµενο από το άσυλο επιτρέπει επέµβαση των αστυνοµικών αρχών» και ζητά «αύξηση της φύλαξης» με περιφράξεις, συναγερμούς, συστήματα ασφαλείας. Ενώ δεν διστάζει να ζητήσει και ελεγχόμενη είσοδο σε πανεπιστημιακούς χώρους: «σε ορισµένες εγκαταστάσεις (όπως κυρίως οι εστίες, αλλά και οι λέσχες και οι βιβλιοθήκες) µπορεί να προβλεφθεί ακόµη και η περιορισµένη πρόσβαση µόνο για τους δικαιούχους, οι οποίοι θα διαθέτουν την απαραίτητη προσωπική µαγνητική κάρτα εισόδου».
ΠΑΣΠ: «Διεύρυνση του φάσματος των λεγόμενων αυτόφωρων κακουργημάτων των οποίων η διάπραξη σε χώρο καλυπτόμενο από άσυλο επιτρέπει την άρση του, ώστε αυτά να περιλαμβάνουν και περιπτώσεις όπως διακεκριμένες φθορές, σωματικές βλάβες και εμπρησμούς. (…) Αναβάθμιση της ασφάλειας των χώρων».
ΠΚΣ: «Καμία περιστολή των ελευθεριών. Κάτω τα χέρια από το Άσυλο. Καμία ασυλία στη δράση των επιχειρήσεων».
ΕΑΑΚ: «Κατάργηση του Νόμου πλαισίου. Κάτω τα χέρια από το άσυλο. Διεύρυνσή του σε εργασιακούς χώρους και σχολεία. Έξω οι επιχειρήσεις από το πανεπιστημιακό άσυλο»
ΑΡΕΝ: « Κάτω ο νόμος πλαίσιο»
Ιστορικό καταπάτησης
● 1985: Μετά τη δολοφονία του μαθητή Μιχάλη Καλτεζά από σφαίρα αστυνομικού γίνεται κατάληψη από αναρχικούς στο Χημείο. Η αστυνομία μπαίνει στο Χημείο και πραγματοποιεί ξυλοδαρμούς και 37συλλήψεις.
●1995: Μετά την πορεία της 17 Νοέμβρη, γίνεται κατάληψη στο ΕΜΠ. Τα ΜΑΤ εισβάλλουν στο Πολυτεχνείο και πραγματοποιούν 500 συλλήψεις!
Εκτός από αυτές τις ακραίες μορφές κατάλυσης του ασύλου από την αστυνομία, καταμαρτυρούνται και αρκετές άλλες: χημικά που πετιούνται εντός των πανεπιστημιακών κτηρίων μετά από πορείες. Αστυνομικοί που πλησιάζουν με προτεταμένα όπλα στα κάγκελα του ΕΜΠ, κατά τη διάρκεια συγκρούσεων. Συλλήψεις στα Προπύλαια (προαύλιος χώρος του παν/μιου).
Στο εξωτερικό
Στις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκαν ειδικές υπηρεσίες ασφαλείας ενώ τα μεγάλα πανεπιστήμια έχουν ακόμη και δικά τους αστυνομικά τμήματα. Στη Γαλλία αρκεί μια απλή έκκληση της πρυτανείας για να επέμβει η αστυνομία. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Μάρτιο του 2006 όταν η αστυνομία χρησιμοποιώντας δακρυγόνα εισέβαλε στο ιστορικό πανεπιστήμιο της Σορβόννης για να τερματίσει βιαίως την κατάληψη φοιτητών που διαμαρτύρονταν για τις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε η κυβέρνηση. Τα τελευταία χρόνια -και στις δυο ακτές του Ατλαντικού - αυξάνονται οι καταγγελίες για ωμή παρέμβαση των διωκτικών αρχών στα πανεπιστήμια. Η βρετανική αστυνομία συνέλαβε φοιτητή μέσα στο πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ ο οποίος θεωρήθηκε ύποπτος εξτρεμιστής επειδή «κατέβασε» από το ίντερνετ ένα εγχειρίδιο της Αλ Κάιντα που θα χρησιμοποιούσε στη διδακτορική του διατριβή!
