• αρχική | 
• περιεχόμενα | 
• τεύχη | 
• νέα / events | 
• bCreative | 
• out | 
• videos | 
• επικοινωνία

 
Οι ρόλοι της μάσκας

Η μάσκα κρύβει
Οι βασικές εκφράσεις του ασυνείδητου, δηλαδή τα μάτια, το στόμα, τα μάγουλα και όλα τα στοιχεία του προσώπου, το καθένα μόνο του αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους, είναι αυτές που πρωτίστως αποκαλύπτουν τα κίνητρα και τα συναισθήματα.
Όταν όμως κάποιος φορά μάσκα, το πρόσωπό του είναι κρυμμένο. Ενώ η έκφραση της μάσκας του είναι σταθερή και αμετάβλητη.

Η μάσκα παραπλανά
Η μάσκα δημιουργεί μια νέα ταυτότητα σε αυτόν που την φοράει. Ο «θεατής» του αδυνατώντας να εξακριβώσει την ανθρώπινη ταυτότητα, αποπροσανατολίζεται και τείνει να «υιοθετεί» την προκαθορισμένη, από τα χαρακτηριστικά της μάσκας, συναισθηματική φόρτιση.
Αν η μάσκα έχει χαρακτηριστικά αλλόκοτα, «αφύσικα» ή εκφοβιστικά, η επιρροή στον θεατή είναι περισσότερο έντονη.

Η μάσκα απελευθερώνει
Αν ο άνθρωπος ήταν αόρατος, θα ήταν πολύ πιο τολμηρός. Όταν κάποιος φορά μάσκα, απελευθερώνεται από τα δεσμά της ταυτότητάς του.
Η απελευθέρωση μπορεί να αφορά από το ονειρικό και το ερωτικό μέχρι το εγκληματικό και το απάνθρωπο.

Η μάσκα εξουσιάζει
Για τις φυλές της Αφρικής, μάσκα σημαίνει «παγίδα πνευμάτων». Η μάσκα είναι αυτή που αντιπροσωπεύει τα πνεύματα, όχι αυτός που τη φοράει.
Η μάσκα είναι αθάνατη, αυτός που τη φοράει είναι θνητός.

Η μάσκα αντιφάσκει
Εμπλέκεται με το απόλυτα σοβαρό και τρομακτικό, που είναι ο θάνατος, αλλά και το απόλυτα αστείο, την απόλυτη εκτροπή από το κανονικό, το προβλέψιμο, το κοινωνικά αποδεκτό.
Προκαλεί δέος, γέλιο, περισυλλογή, θαυμασμό και τρόμο.

Η μάσκα είναι πανανθρώπινη
Στα βάθη των αιώνων, στις άκρες των ηπείρων και στις εναλλαγές των πολιτισμών, η μάσκα δεν γνωρίζει σύνορα.
Προϊόν ανώτερης νοητικής διαδικασίας, λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας με το “θείο” αλλά και με το υποσυνείδητο.
Αυτή η γέφυρα ήταν που οδήγησε σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε «ανθρώπινο είδος» και η μάσκα είναι το σύμβολό της
 
Η μάσκα νουθετεί
Στην Αφρική υπάρχει η πεποίθηση ότι η πρώτη μάσκα δημιουργήθηκε από γυναίκα με στόχο τη νουθεσία του παιδιού της. Μια μητέρα σχημάτισε ένα τρομακτικό πρόσωπο στο ξύλινο φλασκί της ώστε να αποθαρρύνει το παιδί της από το να την ακολουθεί όταν αυτή πήγαινε στο ποτάμι για να φέρει νερό- κάτι εξαιρετικά επικίνδυνο για τη σωματική του ακεραιότητα.
Στην Αφρική, στην Κίνα, στην Ωκεανία και στη Βόρειο Αμερική, οι μάσκες είχαν πολύ σημαντικό ρόλο ως μέσα νουθεσίας των γυναικών, των παιδιών καθώς και των παραβατών του νόμου αλλά και ευρύτερα, ως μέσα επιβολής της πειθαρχίας και της συντήρησης των κοινωνικών δομών.

Η μάσκα κοιτά αυτόν που την κοιτάζει
Όταν τα μάτια μας αντικρίζουν μια μάσκα, το πρώτο μήνυμα που φτάνει στον εγκέφαλό μας είναι ότι κάποιος μας κοιτάζει, ενώ στιγμιαία «βουτάμε» στην αρχέτυπη αντίληψη για να βρούμε απάντηση στο ερώτημα: Απειλούμαι;
Δεν υπάρχει άλλο αντικείμενο με αυτή την ιδιότητα. 

Η μάσκα στο χώρο και στο χρόνο

ΑΦΡΙΚΗ
Σύμφωνα με τις ανιμιστικές αντιλήψεις τα πάντα στη Φύση διακατέχονται από πνεύματα, γι’ αυτό και πουθενά αλλού η μάσκα δεν έχει τόσο καταλυτικό κοινωνικό ρόλο όσο στις ανιμιστικές φυλές της Αφρικής (Δυτικής και Κεντρικής κυρίως)
Χρησιμοποιείτο (και σε ορισμένες φυλές ακόμα χρησιμοποιείται) σε θρησκευτικές/λατρευτικές τελετές με στόχο την επικοινωνία (ευχαριστία, απόδοση  τιμής, επίκληση βοήθειας κλπ) με τα πνεύματα (προγόνων, φυσικών φαινομένων, ζώων και θεοτήτων).
Οι τελετές είναι ιδιωτικές ή δημόσιες. Στις ιδιωτικές συμμετέχουν μόνο όσοι είναι μυημένοι, αυτοί που ανήκουν στη «Μυστική Κοινωνία» και ο σχετικές μάσκες συνήθως έχουν το φυσικό μέγεθος προσώπου. Στις δημόσιες συμμετέχουν και τα απλά μέλη της φυλής. Στην περίπτωση αυτή οι μάσκες έχουν μεγαλύτερο όγκο και γενικά πιο «απλές» γραμμές ώστε να είναι ευδιάκριτες από το κοινό.
Βασικό υλικό το ξύλο. Πριν την κοπή του κατάλληλου δέντρου, προηγείται τελετή εξαγνισμού του σμιλευτή και προσφορά θυσιών στο πνεύμα του δέντρου.
Στο οροπέδιο της Ταζίλ (Tassili, στην Αλγερινή Σαχάρα) έχουν βρεθεί βραχογραφίες που απεικονίζουν μασκοφόρους άντρες. Χρονολογούνται από την προϊστορική περίοδο.

ΕΥΡΩΠΗ
Αν και μασκοφόροι χορευτές εμφανίζονται σε βραχογραφίες ηλικίας περίπου 30.000π.Χ., η Αρχαία Ελλάδα είναι ο χώρος όπου η μάσκα απέκτησε ευρεία χρήση. Σε θρησκευτικές παγανιστικές τελετές ήδη από τα Μινωικά χρόνια και αργότερα σχεδόν στο σύνολο του Ελλαδικού χώρου. Στις Μυκήνες και στη Μακεδονία ανθρωπόμορφα προσωπεία συνόδευαν τους νεκρούς ενώ αργότερα η ανάπτυξη του θεάτρου οδήγησε στις μάσκες τραγικού, κωμικού ή σατυρικού χαρακτήρα. Θεός του θεάτρου ήταν ο μασκοφόρος Θεός Διόνυσος, ο «Θεός-Προσωπείο» αφού το ουσιαστικό στοιχείο της λατρείας του ήταν η μάσκα.
Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τη χρήση μασκών από τους Έλληνες. Στο Μεσαίωνα η μάσκα χρησιμοποιήθηκε από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία σε θρησκευτικά «θεατρικά» έργα (αναπαραστάσεις της Βίβλου). Στη φεουδαρχική Ευρώπη χρησιμοποιείτο από ταξιδιώτες για να μην είναι αναγνωρίσιμοι αλλά και από ιππότες για προστασία του προσώπου τους στις μονομαχίες.
Στην Ιταλία της Αναγέννησης η χρήση μάσκας «επέτρεπε» το απαγορευμένο, δηλαδή το τζόγο, τη μοιχεία αλλά και την παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης (τότε κάτι επιλήψιμο για την κυρίες της «υψηλής» κοινωνίας). Οι θεατρικές μάσκες ήταν διαδομένες στην Ιταλία και τη Γαλλία από τον 15ο μέχρι τον 18ο αι. καθώς και σε θρησκευτικές τελετές στην νότια Γερμανία και στην Ελβετία. Οι Σλάβοι χρησιμοποιούσαν μάσκες σε παγανιστικές τελετές εορτασμού του χειμερινού ηλιοστάσιου (25 Δεκ)

ΑΣΙΑ & ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ
Η μάσκα υπάρχει σε όλη την κινέζικη ιστορία ήδη από τη δυναστεία των Chou (19ος-11ος αι. πΧ) και ήταν βασικό αξεσουάρ στο κινέζικο θέατρο.
Περισσότερες από 100 διαφορετικές μάσκες χρησιμοποιούνται στο παραδοσιακό Ιαπωνικό θέατρο “No” για να αντιπροσωπεύσουν θεούς, δαίμονες, ζώα αλλά και ανθρώπινους χαρακτήρες.
Στην Ινδία, την Κεϋλάνη και την Ιάβα η μάσκα συνδέεται με τις παραδοσιακές θρησκευτικές χορευτικές τελετές (devil dancing) καθώς και σε θεατρικές παραστάσεις.
Στο Θιβέτ οι μάσκες αντιπροσωπεύουν κυρίως θεούς ή δαίμονες και χρησιμοποιούνται σε μυστικιστικές θρησκευτικές τελετές εξορκισμού των κακών δαιμόνων.
Στα συμπλέγματα νησιών του Ειρηνικού (Πολυνησία, Μελανησία και Μικρονησία) μάσκες από ξύλο ή φλούδα ξύλου χρησιμοποιούντο σε θρησκευτικές τελετές από τις «μυστικές κοινωνίες» -που μοιάζουν πολύ με τις  αντίστοιχες της Αφρικής-
Μάσκες υπήρχαν και σε αρκετές φυλές aboriginals της Αυστραλίας, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις προτιμούσαν το βάψιμο του προσώπου (face painting)

ΑΜΕΡΙΚΗ
Για τους Ινδιάνους της Βορείου Αμερικής, όπως για τις φυλές της Αφρικής, οι μάσκες ήταν κατοικίες των πνευμάτων. Στη φυλή των Iroquois λειτουργούσε η περίφημη «False Face Society», τα μυημένα μέλη της οποίας φορούσαν μάσκες με έντονα παραμορφωμένα χαρακτηριστικά σε μυστικιστικές τελετές εξορκισμού των κακών πνευμάτων. Η φυλή των Hopi μόνο είχε περισσότερες από 150 διαφορετικές μάσκες που κάθε μία αντιπροσώπευε μια θεϊκή οντότητα.
Οι φυλές της Δυτικής Ακτής των ΗΠΑ, του Καναδά και της Αλάσκας προτιμούσαν πιο σύνθετα σχέδια με πολλά και έντονα χρώματα, ενώ οι Εσκιμώοι χρησιμοποιούσαν ξύλινες μάσκες με σουρεαλιστικές απεικονίσεις.
Στο αρχαίο σύστημα της εικονογραφίας στο Μεξικό, οι χαρακτήρες ήταν αλλόκοτες μάσκες που κάθε μία αντιπροσώπευε μια διαφορετική θεότητα. Οι πρώτες μάσκες στο Μεξικό ήταν πέτρινες, αλλά πιο εντυπωσιακές είναι ξύλινες ψηφιδωτές και με πολύ έντονα χρώματα μάσκες των Αζτέκων.
Μάσκες υπήρχαν σχεδόν παντού και στη Νότια Αμερική. Νεκρικές, από ξύλο ή χρυσό, στο Περού και στην Κολομβία, επίπεδες ξύλινες με πολύχρωμα φτερά στη Βραζιλία, ενώ στη Βολιβία ακόμα χρησιμοποιούνται τρομακτικές μάσκες βαμμένες σε έντονα χρώματα και διακοσμημένες με καθρέπτες.