Το πάρκο κι ο Ομέρ Πριόνης
Εκείνη τη Δευτέρα οι κάτοικοι της Κυψέλης αντίκρισαν δεκάδες δέντρα να πέφτουν, δέντρα που έστεκαν στη θέση τους για πάνω από 100 χρόνια. Είδαν τα πουλιά να φεύγουν τρομαγμένα από τον ήχο πριονιών. Είδαν το κλομπ του μπάτσου να σηκώνεται για να τους επιβάλει να μην κλάψουν, να μην ουρλιάξουν – να σωπάσουν. Και τότε εξοργίστηκαν. Τα δέντρα τελικά έπεσαν, αλλά όχι αμαχητί.
Τέλη Γενάρη, 4.30 ξημερώματα. Μπουλντόζες εφορμούν στο πάρκο Κύπρου και Πατησίων, περιστοιχισμένες από αρκετές διμοιρίες ΜΑΤ. Τι ακριβώς συμβαίνει; Ο δήμαρχος Αθηναίων Νικήτας Κακλαμάνης έχει βάλει σε εφαρμογή το σχέδιό του: το πάρκο θα αφανιστεί και στη θέση του θα «φυτρώσει» ένα… ωραιότατο πάρκινγκ. Τι πιο χρήσιμο για την τσιμεντένια Κυψέλη, στην οποία λειτουργούν άλλοι 7 ιδιωτικοί χώροι στάθμευσης (ο κοντινότερος απέναντι ακριβώς από το πάρκο), που ούτε καν έχουν πληρότητα; Ένας από τους τελευταίους ελεύθερους χώρους πρασίνου στη γειτονιά ξεπουλιέται σε ιδιώτες. Η απόφαση της Διεύθυνσης Δασών Αττικής, που απαγόρευε οποιαδήποτε επέμβαση σε χώρο κοινόχρηστου πρασίνου, έγινε κουρελόχαρτο.
Οι κάτοικοι δεν κάθισαν με σταυρωμένα τα χέρια. Απ’ τη στιγμή που αντιλήφθηκαν τις μπουλντόζες άρχισαν να συγκεντρώνονται μπροστά από το πάρκο, επιδιώκοντας με δυναμικό τρόπο να σταματήσουν την καταστροφή. Όσο περνούσε η ώρα γίνονταν όλο και περισσότεροι. Έρχονταν κι από άλλες γειτονιές. Το τείχος των ΜΑΤ τούς έφραξε το δρόμο… Μα εκείνοι δεν έφευγαν. Έτσι επιστρατεύτηκαν άλλα μέσα: χημικά, χειροβομβίδες κρότου-λάμψης, δακρυγόνα και ξύλο. Οι κάτοικοι, όμως, και το επόμενο πρωινό ήταν εκεί. Όπου δεν πίπτει λόγος (λέμε τώρα) πίπτει ράβδος, είπε ο δήμαρχος, και τις δύο επόμενες μέρες έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο «ΜΑΤ, βία, λασπολογία», χρησιμοποίησε ακόμη και τραμπούκους για να πετύχει το στόχο του.
Το αποκορύφωμα ήταν το ανελέητο ξυλοκόπημα των διαδηλωτών, οι οποίοι, ύστερα από μεγαλειώδη πορεία, πραγματοποίησαν διαμαρτυρία έξω από το δημαρχείο, ενώ μέσα συνεδρίαζε το δημοτικό συμβούλιο (02/02/2009). Εκείνη την ημέρα η βιαιότητα της καταστολής ήταν τέτοια, που οδήγησε αρκετούς διαδηλωτές στο νοσοκομείο με εγκαύματα από τα χημικά, που ρίχνονταν κυριολεκτικά εξ επαφής.
Από κείνες τις μέρες οι κάτοικοι της Κυψέλης μπήκαν στο χώρο του πάρκου και δεν λένε να φύγουν: «Περιφρουρούμε το χώρο από τις μπουλντόζες και τον διαχειριζόμαστε όλοι και όλες μαζί, δίνοντάς του ζωή όλο το 24ωρο. Ήδη οργανώνουμε καθημερινά παραστάσεις, εκθέσεις, εργαστήρια, συναυλίες, προβολές, εκδηλώσεις ανοιχτές σε όποιον και όποια επιθυμεί να στηρίξει τον αγώνα μας (…). Οι Αρχές, είτε δημοτικές είτε κρατικές, συνάντησαν τη σθεναρή αντίστασή μας που –δυστυχώς γι’ αυτούς κι ευτυχώς για μας– δεν εξαντλήθηκε στα υπομνήματα, στις χλιαρές αντιδράσεις, σε επερωτήσεις στη Βουλή και σε μηνύσεις, αλλά εκφράστηκε δυναμικά στο δρόμο και στο πάρκο» γράφει σε κείμενό της η Ανοιχτή Συνέλευση των κατοίκων.
Και, πράγματι, οποιαδήποτε μέρα κι αν περάσει κανείς από το πάρκο της Κύπρου και Πατησίων θα δει και θα καταλάβει ότι δεν πρόκειται για διακηρύξεις κενές περιεχομένου: ο χώρος έχει δεντροφυτευτεί, κάθε Δευτέρα – Τετάρτη - Παρασκευή στις 8 μ.μ. πραγματοποιούνται συνελεύσεις, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι πλούσιες, με εβδομαδιαία συχνότητα. Όσο για το… φιλόδοξο σχέδιο του «Ομέρ Πριόνη» (όπως αποκαλείται πλέον ο Νικήτας Κακλαμάνης) για τη δημιουργία γκαράζ, έχει παγώσει και για έναν επί πλέον λόγο: το Διοικητικό Εφετείο ανέστειλε προσωρινά την οικοδομική άδεια.
Και παρόλο που κεντρική και τοπική εξουσία μεθοδεύουν να βγάλουν στο σφυρί κάθε ελεύθερο δημόσιο χώρο, αφού η ανάπλαση της Αθήνας σημαίνει γι’ αυτούς τόνους μπετόν, έργα βιτρίνας, αντιαισθητικές αποστειρωμένες πλατείες με τραπεζοκαθίσματα, στις οποίες απαγορεύεται ακόμη και να… αναπνεύσεις αν δεν πληρώσεις – οι φωνές των «από κάτω» ολοένα συχνότερα αντηχούν: «Αν δεν αντισταθούμε σ’ όλες τις γειτονιές, οι πόλεις μας θα γίνουν μοντέρνες φυλακές».
Ο αντίλαλος του συνθήματος έχει γίνει πιο δυνατός από τις αρχές του Μάρτη, όταν οι κάτοικοι των Εξαρχείων αποφάσισαν να καταλάβουν το οικόπεδο στη Ναυαρίνου και Ζωοδόχου Πηγής μετατρέποντάς το σε πάρκο. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς στα περίπου δύο στρέμματα οικοπέδου, γνωστό: ανήκει στο ΤΕΕ, το οποίο εδώ και 18 χρόνια το είχε παραχωρήσει στο δήμο της Αθήνας για να γίνει πάρκο υψηλού πρασίνου. Σιγά μην το έκαναν οι τοπικοί άρχοντες… Για πάρκινγκ το είχαν μισθώσει! Κι όταν πριν από λίγους μήνες η μίσθωση έληξε, ο κίνδυνος να οικοδομηθεί ήταν πιο ορατός από ποτέ. Οι κάτοικοι δεν περίμεναν τις μπουλντόζες για να κινητοποιηθούν. Μπήκαν μέσα, επανοικειοποιήθηκαν τον δημόσιο αυτό χώρο και με επιμονή, μεράκι, εθελούσια διάθεση χρόνου και εργασίας άρχισαν να στήνουν το πάρκο τους. Το πάρκο μας!
Λίγον καιρό μετά, κάθε φορά που περνάω από τη Ναυαρίνου, για να δω μια ταινία, να συμμετάσχω σε μια συνέλευση, να πιω μια μπίρα με φίλους, δεν μπορώ να το πιστέψω: στη θέση της ασφαλτένιας αλάνας βρίσκονται δέντρα, φυτεμένα παρτέρια, παιδική χαρά, ζωγραφιές και πανό στους τοίχους. Όλες τις ώρες της ημέρας θα βρεις εκεί νέους, αλλά και μεγαλύτερους να καταπιάνονται με κάτι, να μαστορεύουν, αλλά και να διασκεδάζουν, να συζητούν, να συναποφασίζουν σε αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις για το από δω και πέρα. Ο σχεδιασμός, η κατασκευή, η φύτευση συνεχίζονται και είναι προϊόν συλλογικών διαδικασιών. Ο χώρος μεταμορφώνεται καθημερινά. Ταυτόχρονα, γονείς με τα παιδιά τους και ηλικιωμένοι που κατοικούν κοντά περνούν συχνά πρωί κι απόγεμα, κάθονται για να ξαποστάσουν, να λιαστούν, να παίξουν – δίνοντας ουσιαστική υπόσταση στην προσπάθεια που γίνεται.
Όλη αυτή η ζωντανή διαδικασία φαίνεται πως ενόχλησε την κρατική και δημοτική εξουσία. Έτσι, στις 22 του Απρίλη, στις 5 τα χαράματα, τα ΜΑΤ έκαναν την εμφάνισή τους στο πάρκο. Υποτιθέμενη αφορμή για την επέμβαση ήταν κάποιες πέτρες που ρίχτηκαν από αγνώστους σε διμοιρία των ΜΑΤ στη Χαριλάου Τρικούπη, πέντε ώρες νωρίτερα! Οι αστυνομικές δυνάμεις πήραν εντολή να αντεπιτεθούν σε όποιον έβρισκαν… εύκαιρο. Εντελώς αναίτια, διμοιρίες περικύκλωσαν το πάρκο. Οι ΜΑΤάδες μπήκαν μέσα και άρχισαν να βρίζουν, να χτυπούν όποιον βρισκόταν μπροστά τους. Ούτε τα σκυλιά δεν τη γλίτωσαν. Έγινε προσαγωγή τεσσάρων ατόμων στη ΓΑΔΑ, τα δύο εκ των οποίων ξυλοκοπήθηκαν τόσο πολύ που οδηγήθηκαν στο νοσοκομείο – ο ένας, μάλιστα, με σπασμένα τα χέρια.
Ξεχνούν, όμως, ότι «εκεί που σπέρνεται καταστολή, φυτρώνουν αντιστάσεις»… Πραγματοποιήθηκε πορεία αλληλεγγύης στις 28/02 αφού προηγήθηκε συναυλία με πάρα πολύ κόσμο και με τη συμμετοχή αρκετών καλλιτεχνών στον πεζόδρομο του Θησείου.
Το… πείραμα του αυτοδιαχειριζόμενου πάρκου δεν καταστέλλεται. Συνεχίζεται και σήμερα, θα είναι εδώ και αύριο… Υποσχόμενο μιαν άλλη καθημερινότητα, αυτήν που δεν θα βιώνουμε ως καταναλωτές, ως παθητικοί δέκτες. Αυτοί έχουν τα πάρκινγκ τους – εμείς έχουμε τα πάρκα μας…
Τέλη Γενάρη, 4.30 ξημερώματα. Μπουλντόζες εφορμούν στο πάρκο Κύπρου και Πατησίων, περιστοιχισμένες από αρκετές διμοιρίες ΜΑΤ. Τι ακριβώς συμβαίνει; Ο δήμαρχος Αθηναίων Νικήτας Κακλαμάνης έχει βάλει σε εφαρμογή το σχέδιό του: το πάρκο θα αφανιστεί και στη θέση του θα «φυτρώσει» ένα… ωραιότατο πάρκινγκ. Τι πιο χρήσιμο για την τσιμεντένια Κυψέλη, στην οποία λειτουργούν άλλοι 7 ιδιωτικοί χώροι στάθμευσης (ο κοντινότερος απέναντι ακριβώς από το πάρκο), που ούτε καν έχουν πληρότητα; Ένας από τους τελευταίους ελεύθερους χώρους πρασίνου στη γειτονιά ξεπουλιέται σε ιδιώτες. Η απόφαση της Διεύθυνσης Δασών Αττικής, που απαγόρευε οποιαδήποτε επέμβαση σε χώρο κοινόχρηστου πρασίνου, έγινε κουρελόχαρτο.
Οι κάτοικοι δεν κάθισαν με σταυρωμένα τα χέρια. Απ’ τη στιγμή που αντιλήφθηκαν τις μπουλντόζες άρχισαν να συγκεντρώνονται μπροστά από το πάρκο, επιδιώκοντας με δυναμικό τρόπο να σταματήσουν την καταστροφή. Όσο περνούσε η ώρα γίνονταν όλο και περισσότεροι. Έρχονταν κι από άλλες γειτονιές. Το τείχος των ΜΑΤ τούς έφραξε το δρόμο… Μα εκείνοι δεν έφευγαν. Έτσι επιστρατεύτηκαν άλλα μέσα: χημικά, χειροβομβίδες κρότου-λάμψης, δακρυγόνα και ξύλο. Οι κάτοικοι, όμως, και το επόμενο πρωινό ήταν εκεί. Όπου δεν πίπτει λόγος (λέμε τώρα) πίπτει ράβδος, είπε ο δήμαρχος, και τις δύο επόμενες μέρες έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο «ΜΑΤ, βία, λασπολογία», χρησιμοποίησε ακόμη και τραμπούκους για να πετύχει το στόχο του.
Το αποκορύφωμα ήταν το ανελέητο ξυλοκόπημα των διαδηλωτών, οι οποίοι, ύστερα από μεγαλειώδη πορεία, πραγματοποίησαν διαμαρτυρία έξω από το δημαρχείο, ενώ μέσα συνεδρίαζε το δημοτικό συμβούλιο (02/02/2009). Εκείνη την ημέρα η βιαιότητα της καταστολής ήταν τέτοια, που οδήγησε αρκετούς διαδηλωτές στο νοσοκομείο με εγκαύματα από τα χημικά, που ρίχνονταν κυριολεκτικά εξ επαφής.
Από κείνες τις μέρες οι κάτοικοι της Κυψέλης μπήκαν στο χώρο του πάρκου και δεν λένε να φύγουν: «Περιφρουρούμε το χώρο από τις μπουλντόζες και τον διαχειριζόμαστε όλοι και όλες μαζί, δίνοντάς του ζωή όλο το 24ωρο. Ήδη οργανώνουμε καθημερινά παραστάσεις, εκθέσεις, εργαστήρια, συναυλίες, προβολές, εκδηλώσεις ανοιχτές σε όποιον και όποια επιθυμεί να στηρίξει τον αγώνα μας (…). Οι Αρχές, είτε δημοτικές είτε κρατικές, συνάντησαν τη σθεναρή αντίστασή μας που –δυστυχώς γι’ αυτούς κι ευτυχώς για μας– δεν εξαντλήθηκε στα υπομνήματα, στις χλιαρές αντιδράσεις, σε επερωτήσεις στη Βουλή και σε μηνύσεις, αλλά εκφράστηκε δυναμικά στο δρόμο και στο πάρκο» γράφει σε κείμενό της η Ανοιχτή Συνέλευση των κατοίκων.
Και, πράγματι, οποιαδήποτε μέρα κι αν περάσει κανείς από το πάρκο της Κύπρου και Πατησίων θα δει και θα καταλάβει ότι δεν πρόκειται για διακηρύξεις κενές περιεχομένου: ο χώρος έχει δεντροφυτευτεί, κάθε Δευτέρα – Τετάρτη - Παρασκευή στις 8 μ.μ. πραγματοποιούνται συνελεύσεις, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι πλούσιες, με εβδομαδιαία συχνότητα. Όσο για το… φιλόδοξο σχέδιο του «Ομέρ Πριόνη» (όπως αποκαλείται πλέον ο Νικήτας Κακλαμάνης) για τη δημιουργία γκαράζ, έχει παγώσει και για έναν επί πλέον λόγο: το Διοικητικό Εφετείο ανέστειλε προσωρινά την οικοδομική άδεια.
Και παρόλο που κεντρική και τοπική εξουσία μεθοδεύουν να βγάλουν στο σφυρί κάθε ελεύθερο δημόσιο χώρο, αφού η ανάπλαση της Αθήνας σημαίνει γι’ αυτούς τόνους μπετόν, έργα βιτρίνας, αντιαισθητικές αποστειρωμένες πλατείες με τραπεζοκαθίσματα, στις οποίες απαγορεύεται ακόμη και να… αναπνεύσεις αν δεν πληρώσεις – οι φωνές των «από κάτω» ολοένα συχνότερα αντηχούν: «Αν δεν αντισταθούμε σ’ όλες τις γειτονιές, οι πόλεις μας θα γίνουν μοντέρνες φυλακές».
Ο αντίλαλος του συνθήματος έχει γίνει πιο δυνατός από τις αρχές του Μάρτη, όταν οι κάτοικοι των Εξαρχείων αποφάσισαν να καταλάβουν το οικόπεδο στη Ναυαρίνου και Ζωοδόχου Πηγής μετατρέποντάς το σε πάρκο. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς στα περίπου δύο στρέμματα οικοπέδου, γνωστό: ανήκει στο ΤΕΕ, το οποίο εδώ και 18 χρόνια το είχε παραχωρήσει στο δήμο της Αθήνας για να γίνει πάρκο υψηλού πρασίνου. Σιγά μην το έκαναν οι τοπικοί άρχοντες… Για πάρκινγκ το είχαν μισθώσει! Κι όταν πριν από λίγους μήνες η μίσθωση έληξε, ο κίνδυνος να οικοδομηθεί ήταν πιο ορατός από ποτέ. Οι κάτοικοι δεν περίμεναν τις μπουλντόζες για να κινητοποιηθούν. Μπήκαν μέσα, επανοικειοποιήθηκαν τον δημόσιο αυτό χώρο και με επιμονή, μεράκι, εθελούσια διάθεση χρόνου και εργασίας άρχισαν να στήνουν το πάρκο τους. Το πάρκο μας!
Λίγον καιρό μετά, κάθε φορά που περνάω από τη Ναυαρίνου, για να δω μια ταινία, να συμμετάσχω σε μια συνέλευση, να πιω μια μπίρα με φίλους, δεν μπορώ να το πιστέψω: στη θέση της ασφαλτένιας αλάνας βρίσκονται δέντρα, φυτεμένα παρτέρια, παιδική χαρά, ζωγραφιές και πανό στους τοίχους. Όλες τις ώρες της ημέρας θα βρεις εκεί νέους, αλλά και μεγαλύτερους να καταπιάνονται με κάτι, να μαστορεύουν, αλλά και να διασκεδάζουν, να συζητούν, να συναποφασίζουν σε αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις για το από δω και πέρα. Ο σχεδιασμός, η κατασκευή, η φύτευση συνεχίζονται και είναι προϊόν συλλογικών διαδικασιών. Ο χώρος μεταμορφώνεται καθημερινά. Ταυτόχρονα, γονείς με τα παιδιά τους και ηλικιωμένοι που κατοικούν κοντά περνούν συχνά πρωί κι απόγεμα, κάθονται για να ξαποστάσουν, να λιαστούν, να παίξουν – δίνοντας ουσιαστική υπόσταση στην προσπάθεια που γίνεται.
Όλη αυτή η ζωντανή διαδικασία φαίνεται πως ενόχλησε την κρατική και δημοτική εξουσία. Έτσι, στις 22 του Απρίλη, στις 5 τα χαράματα, τα ΜΑΤ έκαναν την εμφάνισή τους στο πάρκο. Υποτιθέμενη αφορμή για την επέμβαση ήταν κάποιες πέτρες που ρίχτηκαν από αγνώστους σε διμοιρία των ΜΑΤ στη Χαριλάου Τρικούπη, πέντε ώρες νωρίτερα! Οι αστυνομικές δυνάμεις πήραν εντολή να αντεπιτεθούν σε όποιον έβρισκαν… εύκαιρο. Εντελώς αναίτια, διμοιρίες περικύκλωσαν το πάρκο. Οι ΜΑΤάδες μπήκαν μέσα και άρχισαν να βρίζουν, να χτυπούν όποιον βρισκόταν μπροστά τους. Ούτε τα σκυλιά δεν τη γλίτωσαν. Έγινε προσαγωγή τεσσάρων ατόμων στη ΓΑΔΑ, τα δύο εκ των οποίων ξυλοκοπήθηκαν τόσο πολύ που οδηγήθηκαν στο νοσοκομείο – ο ένας, μάλιστα, με σπασμένα τα χέρια.
Ξεχνούν, όμως, ότι «εκεί που σπέρνεται καταστολή, φυτρώνουν αντιστάσεις»… Πραγματοποιήθηκε πορεία αλληλεγγύης στις 28/02 αφού προηγήθηκε συναυλία με πάρα πολύ κόσμο και με τη συμμετοχή αρκετών καλλιτεχνών στον πεζόδρομο του Θησείου.
Το… πείραμα του αυτοδιαχειριζόμενου πάρκου δεν καταστέλλεται. Συνεχίζεται και σήμερα, θα είναι εδώ και αύριο… Υποσχόμενο μιαν άλλη καθημερινότητα, αυτήν που δεν θα βιώνουμε ως καταναλωτές, ως παθητικοί δέκτες. Αυτοί έχουν τα πάρκινγκ τους – εμείς έχουμε τα πάρκα μας…
